4.11 Kishkindhakanda - Ekadasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ ඒකාදශස්සර්ගඃ .

රාමස්ය වචනං ශ්රුත්වා හර්ෂපෞරුෂවර්ධනම් .

සුග්රීවඃ පූජයාඤ්චක්රේ රාඝවං ප්රශශංස ච .. 1 ..

අසංශයං ප්රජ්වලිතෛස්තීක්ෂ්ණෛර්මර්මාතිගෛශ්ශරෛඃ .

ත්වං දහේඃ කුපිතෝ ලෝකාන්යුගාන්ත ඉව භාස්කරඃ .. 2 ..

වාලිනඃ පෞරුෂං යත්තද්යච්ච වීර්යං ධෘතිශ්ච යා .

තන්මමෛකමනාශ්ශ්රුත්වා විධත්ස්ව යදනන්තරම් .. 3 ..

සමුද්රාත්පශ්චිමාත්පූර්වං දක්ෂිණාදපි චෝත්තරම් .

ක්රාමත්යනුදිතේ සූර්යේ වාලී ව්යපගතක්ලමඃ .. 4 ..

අග්රාණ්යාරුහ්ය ශෛලානාං ශිඛරාණි මහාන්ත්යපි .

ඌර්ධ්වමුත්ක්ෂිප්ය තරසා ප්රතිගෘහ්ණාති වීර්යවාන් .. 5 ..

බහවස්සාරවන්තශ්ච වනේෂු විවිධා ද්රුමාඃ .

වාලිනා තරසා භග්නා බලං ප්රථයතා(අ)ත්මනඃ .. 6 ..

මහිෂෝ දුන්දුභිර්නාම කෛලාසශිඛරප්රභඃ .

බලං නාගසහස්රස්ය ධාරයාමාස වීර්යවාන් .. 7 ..

වීර්යෝත්සේකේන දුෂ්ටාත්මා වරදානාච්ච මෝහිතඃ .

ජගාම සුමහාකාය ස්සමුද්රං සරිතාං පතිම් .. 8 ..

ඌර්මිමන්තමභික්රම්ය සාගරං රත්නසඤ්චයම් .

මහ්යං යුද්ධං ප්රයච්ඡේති තමුවාච මහාර්ණවම් .. 9 ..

තතස්සමුද්රෝ ධර්මාත්මා සමුත්ථාය මහාබලඃ .

අබ්රවීද්වචනං රාජන්නසුරං කාලචෝදිතම් .. 10 ..

සමර්ථෝ නාස්මි තේ දාතුං යුද්ධං යුද්ධවිශාරද .

ශ්රූයතාං චාභිධාස්යාමි යස්තේ යුද්ධං ප්රදාස්යති .. 11 ..

ශෛලරාජෝ මහාරණ්යේ තපස්විශරණං පරම් .

ශඞ්කරශ්වශුරෝ නාම්නා හිමවානිති විශ්රුතඃ .. 12 ..

ගුහාප්රස්රවණෝපේතෝ බහුකන්දරනිර්දරඃ .

ස සමර්ථස්තව ප්රීතිමතුලාං කර්තුමාහවේ .. 13 ..

තං භීත ඉති විජ්ඤාය සමුද්රමසුරෝත්තමඃ .

හිමවද්වනමාගච්ඡච්ඡරශ්චාපාදිව ච්යුතඃ .. 14 ..

තතස්තස්ය ගිරේශ්ශ්වේතා ගජේන්ද්රවිප්රලාශ්ශිලාඃ .

චික්ෂේප බහුධා භූමෞ දුන්දුභිර්විනනාද ච .. 15 ..

තතශ්ශ්වේතාම්බුදාකාරඃ සෞම්යඃ ප්රීතිකරාකෘතිඃ .

හිමවානබ්රවීද්වාක්යං ස්වේ ඒව ශිඛරේ ස්ථිතඃ .. 16 ..

ක්ලේෂ්ටුමර්හසි මාං න ත්වං දුන්දුභේ ධර්මවත්සල .

රණකර්මස්වකුශලස්තපස්විශරණං හ්යහම් .. 17 ..

තස්ය තද්වචනං ශ්රුත්වා ගිරිරාජස්ය ධීමතඃ .

උවාච දුන්දුභිර්වාක්යං ක්රෝධාත්සංරක්තලෝචනඃ .. 18 ..

යදි යුද්ධේ(අ)සමර්ථස්ත්වං මද්භයාද්වා නිරුද්යමඃ .

සමාචක්ෂ්ව ප්රදද්යාන්මේ යෝ(අ)ද්ය යුද්ධං යුයුත්සතඃ .. 19 ..

හිමවානබ්රවීද්වාක්යං ශ්රුත්වා වාක්යවිශාරදඃ .

අනුක්තපූර්වං ධර්මාත්මා ක්රෝධාත්තමසුරෝත්තමම් .. 20 ..

වාලී නාම මහාප්රාජ්ඤශ්ශක්රතුල්ය පරාක්රමඃ .

අධ්යාස්තේ වානරශ්ශ්රීමාන් කිෂ්කින්ධාමතුලප්රභාම් .. 21 ..

ස සමර්ථෝ මහාප්රාජ්ඤස්තව යුද්ධවිශාරදඃ .

ද්වන්ද්වයුද්ධං මහද්දාතුං නමුචේරිව වාසවඃ .. 22 ..

තං ශීඝ්රමභිගච්ඡ ත්වං යදි යුද්ධමිහේච්ඡසි .

ස හි දුර්ධර්ෂණෝ නිත්යං ශූරස්සමරකර්මණි .. 23 ..

ශ්රුත්වා හිමවතෝ වාක්යං කෝධාවිෂ්ටස්ස දුන්දුභිඃ .

ජගාම තාං පුරීං තස්ය කිෂ්කින්ධාං වාලිනස්තදා .. 24 ..

ධාරයන්මාහිෂං රූපං තීක්ෂ්ණශෘඞ්ගෝ භයාවහඃ .

ප්රාවෘෂීව මහාමේඝස්තෝයපූර්ණෝ නභස්ස්ථලේ .. 25 ..

තතස්තු ද්වාරමාගම්ය කිෂ්කින්ධායා මහාබලඃ .

නනර්ද කම්පයන්භූමිං දුන්දුභිර්දුන්දුභිර්යථා .. 26 ..

සමීපස්ථාන්ද්රුමාන්භඤ්ජන්වසුධාං දාරයන්ඛුරෛඃ .

විෂාණේනෝල්ලිඛන් දර්පාත්තද්ද්වාරං ද්විරදෝ යථා .. 27 ..

අන්තඃපුරගතෝ වාලී ශ්රුත්වා ශබ්දමමර්ෂණඃ .

නිෂ්පපාත සහ ස්ත්රීභිස්තාරාභිරිව චන්ද්රමාඃ .. 28 ..

මිතං ව්යක්තාක්ෂරපදං තමුවාචාථ දුන්දුභිම් .

හරීණාමීශ්වරෝ වාලී සර්වේෂාං වනචාරිණාම් .. 29 ..

කිමර්ථං නගරද්වාරමිදං රුධ්ද්වා විනර්දසි .

දුන්දුභේ විදිතෝ මේ(අ)සි රක්ෂප්රාණාන්මහාබල .. 30 ..

තස්ය තද්වචනං ශ්රුත්වා වානරේන්ද්රස්ය ධීමතඃ .

උවාච දුන්දුභිර්වාක්යං රෝෂාත්සංරක්තලෝචනඃ .. 31 ..

න ත්වං ස්ත්රීසන්නිධෞ වීර වචනං වක්තුමර්හසි .

මම යුද්ධං ප්රයච්ඡාද්ය තතෝ ජ්ඤාස්යාමි තේ බලම් .. 32 ..

අථවා ධාරයිෂ්යාමි ක්රෝධමද්ය නිශාමිමාම් .

ගෘහ්යතාමුදයස්ස්වෛරං කාමභෝගේෂු වානර .. 33 ..

දීයතාං සම්ප්රදානං ච පරිෂ්වජ්ය ච වානරාන් .

සර්වශාඛාමෘගේන්ද්ර ස්ත්වං සංසාදය සුහෘජ්ජනාන් .. 34 ..

සුදෘෂ්ටාං කුරු කිෂ්කින්ධාං කුරුෂ්වාත්මසමං පුරේ .

ක්රීඩස්ව ච සහ ස්ත්රීභිරහං තේ දර්පනාශනඃ .. 35 ..

යෝ හි මත්තං ප්රමත්තං වා සුප්තං වා රහිතං භෘශම් .

හන්යාත්ස භ්රූණහා ලෝකේ ත්වද්විධං මදමෝහිතම් .. 36 ..

ස ප්රහස්යාබ්රවීන්මන්දං ක්රෝධාත්තමසුරෝත්තමම් .

විසෘජ්ය තාඃ ස්ත්රියස්සර්වාස්තාරාප්රභෘතිකාස්තදා .. 37 ..

මත්තෝ(අ)යමිති මා මංස්ථා යද්යභීතෝ(අ)සි සංයුගේ .

මදෝ(අ)යං සම්ප්රහාරේ(අ)ස්මින්වීරපානං සමර්ථ්යතාම් .. 38 ..

තමේවමුක්ත්වා සඞ්කෘද්ධෝ මාලාමුත්ක්ෂිප්ය කාඤ්චනීම් .

පිත්රා දත්තාං මහේන්ද්රේණ යුද්ධාය ව්යවතිෂ්ඨත .. 39 ..

විෂාණයෝර්ගෘහීත්වා තං දුන්දුභිං ගිරිසන්නිභම් .

ආවිධ්යත තදා වාලී විනදන්කපිකුඤ්ජරඃ .. 40 ..

වාලී ව්යාපාතයාඤ්චක්රේ නනර්ද ච මහාස්වනම් .

ශ්රෝත්රාභ්යාමථ රක්තං තු තස්ය සුස්රාව පාත්යතඃ .. 41 ..

තයෝස්තු ක්රෝධසංරම්භාත්පරස්පරජයෛෂිණෝඃ .

යුද්ධං සමභවද්ඝෝරං දුන්දුභේර්වානරස්යච .. 42 ..

අයුද්ධ්යත තදා වාලී ශක්රතුල්යපරාක්රමඃ .

මුෂ්ටිභිර්ජානුභිශ්චෛව ශිලාභිඃ පාදපෛස්තථා .. 43 ..

පරස්පරං ඝ්නතෝ ස්තත්ර වානරාසුරයෝස්තදා .

ආසීදසුරෝ යුද්ධේ ශක්රසූනුර්ව්යවර්ධත .. 44 ..

ව්යාපාරවීර්යධෛර්යෛශ්ච පරික්ෂීණං පරාක්රමෛඃ .

තං තු දුන්දුභිමුද්යම්ය ධරණ්යාමභ්යපාතයත් .. 45 ..

යුද්ධේ ප්රාණහරේ තස්මින්නිෂ්පිෂ්ටෝ දුන්දුභිස්තදා .

පපාත ච මහාකායඃ ක්ෂිතෞ පඤ්චත්වමාගතඃ .. 46 ..

තං තෝලයිත්වා බාහුභ්යාං ගතසත්ත්වමචේතනම් .

චික්ෂේප බලවාන්වාලී වේගේනෛකේන යෝජනම් .. 47 ..

තස්ය වේගප්රවිද්ධස්ය වක්ත්රාත්ක්ෂතජබින්දවඃ .

ප්රපේතුර්මාරුතෝත්ක්ෂිප්තා මතඞ්ගප්යාශ්රමං ප්රති .. 48 ..

තාන්දෘෂ්ට්වා පතිතාංස්තස්ය මුනිශ්ශෝණිතවිප්රුෂඃ .

ක්රුද්ධස්තත්ර මහාභාගශ්චින්තයාමාස කෝන්වයම් .. 49 ..

යේන අහං සහසා ස්පෘෂ්ටඃ ශෝණිතේන දුරාත්මනා .

කෝ(අ)යං දුරාත්මා දුර් බුද්ධිඃ අකෘතාත්මා ච බාලිශඃ .. 50 ..

ඉත්යුක්ත්වා(අ)ථ විනිෂ්ක්රම්ය දදර්ශ මුනිසත්තමඃ .

මහිෂං පර්වතාකාරං ගතාසුං පතිතං භුවි .. 51 ..

ස තු විජ්ඤාය තපසා වානරේණ කෘතං හි තත් .

උත්සසර්ජ මහාශාපං ක්ෂේප්තාරං වාලිනං ප්රති .. 52 ..

ඉහ තේනාප්රවේෂ්ටව්යං ප්රවිෂ්ටස්ය වධෝ භවේත් .

වනං මත්සංශ්රයං යේන දූෂිතං රුධිරස්රවෛඃ .. 53 ..

සම්භග්නාඃ පාදපාශ්චෛමේක්ෂිපතේහාසුරීං තනුම් .

සමන්තාදාද්යෝජනං පූර්ණමාශ්රමං මාමකං යදි .. 54 ..

ආගමිෂ්යති දුර්බුද්ධිර්ව්යක්තං ස න භවිෂ්යති .

යේ චාපි සචිවාඃ ස්තස්ය සංශ්රිතා මාමකං වනම් .. 55 ..

න ච තෛරිහ වස්තව්යං ශ්රුත්වා යාන්තු යථාසුඛම් .

යදි තේ(අ)පී හ තිෂ්ඨන්ති ශපිෂ්යේ තානපි ධ්රුවම් .. 56 ..

වනේ(අ)ස්මින්මාමකේ නිත්යං පුත්රවත්පරිරක්ෂිතේ .

පත්රාඞ්කුරවිනාශාය ඵලමූලාභවාය ච .. 57 ..

දිවසශ්චාස්ය මර්යාදා යං ද්රෂ්ටා ශ්වෝ(අ)ස්මි වානරම් .

බහුවර්ෂසහස්රාණි ස වෛ ශෛලෝ භවිෂ්යති .. 58 ..

තතස්තේ වානරාශ්ශ්රුත්වා ගිරං මුනිසමීරිතාම් .

නිශ්චක්රමුර්වනාත්තස්මාත්තාන්දෘෂ්ට්වා වාලිරබ්රවීත් .. 59 ..

කිං භවන්තස්සමස්තාශ්ච මතඞ්ගවනවාසිනඃ .

මත්සමීපමනුප්රාප්තා අපි ස්වස්ති වනෞකසාම් .. 60 ..

තතස්තේ කාරණං සර්වං තදා ශාපං ච වාලිනඃ .

ශශංසුර්වානරාස්සර්වේ වාලිනේ හේමමාලිනේ .. 61 ..

ඒතච්ඡ්රුත්වා තදා වාලී වචනං වානරේරිතම් .

ස මහර්ෂින්තදා(අ)සාද්ය යාචතේ ස්ම කෘතාඤ්ජලිඃ .. 62 ..

මහර්ෂිස්තමනාදෘත්ය ප්රවිවේශාශ්රමං තදා .

ශාපධාරණභීතස්තු වාලී විහ්වලතාං ගතඃ .. 63 ..

තතශ්ශාපභයාද්භීත ඍශ්යමූකං මහාගිරිම් .

ප්රවේෂ්ටුං නේච්ඡති හරිර්ද්රෂ්ටුං වාපි නරේශ්වර .. 64 ..

තස්යාප්රවේශං ජ්ඤාත්වා(අ)හමිදං රාම මහාවනම් .

විචරාමි සහාමාත්යෝ විෂාදේන විවර්ජිතඃ .. 65 ..

ඒෂෝ(අ)ස්ථිනිචයස්තස්ය දුන්දුභේස්සම්ප්රකාශතේ .

වීර්යෝත්සේකාන්නිරස්තස්ය ගිරිකූටෝපමෝ මහාන් .. 66 ..

ඉමේ ච විපුලාස්සාලාස්සප්ත ශාඛාවලම්බිනඃ .

යත්රෛකං ඝටතේ වාලී නිෂ්පත්රයිතුමෝජසා .. 67 ..

ඒතදස්යාසමං වීර්යං මයා රාම ප්රකීර්තිතම් .

කථං තං වාලිනං හන්තුං සමරේ ශක්ෂ්යසේ නෘප .. 68 ..

තථා බ්රුවාණං සුග්රීවං ප්රහසන් ලක්ෂ්මණෝ(අ)බ්රවීත් .

කස්මින්කර්මණි නිර්වෘත්තේ ශ්රද්දධ්යා වාලිනෝ වධම් .. 69 ..

තමුවාචාථ සුග්රීවස්සප්ත සාලානිමාන්පුරා .

ඒවමේකෛකශෝ වාලී විව්යාථාථ ස චාසකෘත් .. 70 ..

රාමෝ(අ)පිදාරයේදේෂාං බාණේනෛකේන ච ද්රුමම් .

වාලිනං නිහතං මන්යේ දෘෂ්ට්වා රාමස්ය වික්රමම් .. 71 ..

හතස්ය මහිෂස්යාස්ථි පාදේනෛකේන ලක්ෂ්මණ .

උද්යම්යාථ ප්රක්ෂිපේච්චේත්තරසා ද්වේ ධනුශ්ශතේ .. 72 ..

ඒවමුක්ත්වා තු සුග්රීවෝ රාමං රක්තාන්තලෝචනම් .

ධ්යාත්වා මුහූර්තං කාකුත්ස්ථං පුනරේව වචෝ(අ)බ්රවීත් .. 73 ..

ශූරශ්ච ශූරඝාතී ච ප්රඛ්යාතබලපෞරුෂඃ .

බලවාන්වානරෝ වාලී සංයුගේෂ්වපරාජිතඃ .. 74 ..

දෘශ්යන්තේ චාස්ය කර්මාණි දුෂ්කරාණි සුරෛරපි .

යානි සඤ්චින්ත්ය භීතෝ(අ)හමෘශ්යමූකං සමාශ්රිතඃ .. 75 ..

තමජය්යමධෘෂ්යං ච වානරේන්ද්රමමර්ෂණම් .

විචින්තයන්න මුඤ්චාමි ඍශ්යමූකමහන්විමම් .. 76 ..

උද්විග්නශ්ශඞ්කිතශ්චාපි විචරාමි මහාවනේ .

අනුරක්තෛඃ සහාමාත්යෛර්හනුමත්ප්රමුඛෛර්වරෛඃ .. 77 ..

උපලබ්ධං ච මේ ශ්ලාඝ්යං සන්මිත්රං මිත්රවත්සල .

ත්වාමහං පුරුෂව්යාඝ්ර හිමවන්තමිවාශ්රිතඃ .. 78 ..

කිං තු තස්ය බලජ්ඤෝ(අ)හං දුර්භ්රාතුර්බලශාලිනඃ .

අප්රත්යක්ෂං තු මේ වීර්යං සමරේ තව රාඝව .. 79 ..

න ඛල්වහං ත්වාං තුලයේ නාවමන්යේ න භීෂයේ .

කර්මභිස්තස්ය භීමෛස්තු කාතර්යං ජනිතං මම .. 80 ..

කාමං රාඝව තේ වාණී ප්රමාණං ධෛර්යමාකෘතිඃ .

සූචයන්ති පරං තේජෝ භස්මච්ඡන්නමිවානලම් .. 81 ..

තස්ය තද්වචනං ශ්රුත්වා සුග්රීවස්ය මහාත්මනඃ .

ස්මිතපූර්වමථෝ රාමඃ ප්රත්යුවාච හරිං ප්රභුඃ .. 82 ..

යදි න ප්රත්යයෝ(අ)ස්මාසු වික්රමේ තව වානර .

ප්රත්යයං සමරේ ශ්ලාඝ්යමහමුත්පාදයාමි තේ .. 83 ..

ඒවමුක්ත්වා තු සුග්රීවං සාන්ත්වං ලක්ෂ්මණපූර්වජඃ .

රාඝවෝ දුන්දුභේඃ කායං පාදාඞ්ගුෂ්ඨේන ලීලයා .. 84 ..

තෝලයිත්වා මහාබාහුශ්චික්ෂේප දශයෝජනම් .

අසුරස්ය තනුං ශුෂ්කං පාදාඞ්ගුෂ්ඨේන වීර්යවාන් .. 85 ..

ක්ෂිප්තං දෘෂ්ට්වා තතඃ කායං සුග්රීවඃ පුනරබ්රවීත් .

ලක්ෂ්මණස්යාග්රතෝ රාමමිදං වචනමර්ථවත් .. 86 ..

ආර්ද්රස්සමාංසඃ ප්රත්යග්රඃ ක්ෂිප්තඃ කායඃ පුරා සඛේ .. 87 ..

ලඝුස්සම්ප්රති නිර්මාංස ස්තෘණභූතශ්ච රාඝව .

පරිශ්රාන්තේන මත්තේන භ්රාත්රා මේ වාලිනා තදා .. 88 ..

ක්ෂිප්තමේවං ප්රහර්ෂේණ භවතා රඝුනන්දන .

නාත්ර ශක්යං බලං ජ්ඤාතුං තව වා තස්ය වා(අ)ධිකම් .

ආර්ද්රං ශුෂ්කමිති හ්යේතත්සුමහද්රාඝවාන්තරම් .. 89 ..

ස ඒව සංශයස්තාත තව තස්ය ච යද්බලේ .. 90 ..

සාලමේකං තු නිර්භිද්යා භවේද්ව්යක්තිර්බලාබලේ .

කෘත්වේදං කාර්මුකං සජ්යං හස්තිහස්ත මිවාතතම් .. 91 ..

ආකර්ණපූර්ණමායම්ය විසෘජස්ව මහාශරම් .

ඉමං හි සාලං සහිත ස්ත්වයා ශරෝ න සංශයෝ(අ)ත්රාස්ති විදාරයිෂ්යති .

අලං විමර්ශේන මම ප්රියං ධ්රුවං කුරුෂ්ව රාජාත්මජ ශාපිතෝ මයා .. 92 ..

යථා හි තේජස්සු වරස්සදා රවි ර්යථා හි ශෛලෝ හිමවාන්මහාද්රිෂු .

යථා චතුෂ්පාත්සු ච කේසරී වර ස්තථා නරණාමසි වික්රමේ වරඃ .. 93 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ ඒකාදශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

rāmasya vacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |

sugrīvaḥ pūjayāñcakre rāghavaṃ praśaśaṃsa ca || 1 ||

asaṃśayaṃ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiśśaraiḥ |

tvaṃ daheḥ kupito lokānyugānta iva bhāskaraḥ || 2 ||

vālinaḥ pauruṣaṃ yattadyacca vīryaṃ dhṛtiśca yā |

tanmamaikamanāśśrutvā vidhatsva yadanantaram || 3 ||

samudrātpaścimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi cottaram |

krāmatyanudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ || 4 ||

agrāṇyāruhya śailānāṃ śikharāṇi mahāntyapi |

ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān || 5 ||

bahavassāravantaśca vaneṣu vividhā drumāḥ |

vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatā'tmanaḥ || 6 ||

mahiṣo dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ |

balaṃ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān || 7 ||

vīryotsekena duṣṭātmā varadānācca mohitaḥ |

jagāma sumahākāya ssamudraṃ saritāṃ patim || 8 ||

ūrmimantamabhikramya sāgaraṃ ratnasañcayam |

mahyaṃ yuddhaṃ prayaccheti tamuvāca mahārṇavam || 9 ||

tatassamudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ |

abravīdvacanaṃ rājannasuraṃ kālacoditam || 10 ||

samartho nāsmi te dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada |

śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi yaste yuddhaṃ pradāsyati || 11 ||

śailarājo mahāraṇye tapasviśaraṇaṃ param |

śaṅkaraśvaśuro nāmnā himavāniti viśrutaḥ || 12 ||

guhāprasravaṇopeto bahukandaranirdaraḥ |

sa samarthastava prītimatulāṃ kartumāhave || 13 ||

taṃ bhīta iti vijñāya samudramasurottamaḥ |

himavadvanamāgacchaccharaścāpādiva cyutaḥ || 14 ||

tatastasya gireśśvetā gajendravipralāśśilāḥ |

cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda ca || 15 ||

tataśśvetāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ |

himavānabravīdvākyaṃ sve eva śikhare sthitaḥ || 16 ||

kleṣṭumarhasi māṃ na tvaṃ dundubhe dharmavatsala |

raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṃ hyaham || 17 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ |

uvāca dundubhirvākyaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ || 18 ||

yadi yuddhe'samarthastvaṃ madbhayādvā nirudyamaḥ |

samācakṣva pradadyānme yo'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ || 19 ||

himavānabravīdvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ |

anuktapūrvaṃ dharmātmā krodhāttamasurottamam || 20 ||

vālī nāma mahāprājñaśśakratulya parākramaḥ |

adhyāste vānaraśśrīmān kiṣkindhāmatulaprabhām || 21 ||

sa samartho mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ |

dvandvayuddhaṃ mahaddātuṃ namuceriva vāsavaḥ || 22 ||

taṃ śīghramabhigaccha tvaṃ yadi yuddhamihecchasi |

sa hi durdharṣaṇo nityaṃ śūrassamarakarmaṇi || 23 ||

śrutvā himavato vākyaṃ kodhāviṣṭassa dundubhiḥ |

jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinastadā || 24 ||

dhārayanmāhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgo bhayāvahaḥ |

prāvṛṣīva mahāmeghastoyapūrṇo nabhassthale || 25 ||

tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ |

nanarda kampayanbhūmiṃ dundubhirdundubhiryathā || 26 ||

samīpasthāndrumānbhañjanvasudhāṃ dārayankhuraiḥ |

viṣāṇenollikhan darpāttaddvāraṃ dvirado yathā || 27 ||

antaḥpuragato vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ |

niṣpapāta saha strībhistārābhiriva candramāḥ || 28 ||

mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tamuvācātha dundubhim |

harīṇāmīśvaro vālī sarveṣāṃ vanacāriṇām || 29 ||

kimarthaṃ nagaradvāramidaṃ rudhdvā vinardasi |

dundubhe vidito me'si rakṣaprāṇānmahābala || 30 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā vānarendrasya dhīmataḥ |

uvāca dundubhirvākyaṃ roṣātsaṃraktalocanaḥ || 31 ||

na tvaṃ strīsannidhau vīra vacanaṃ vaktumarhasi |

mama yuddhaṃ prayacchādya tato jñāsyāmi te balam || 32 ||

athavā dhārayiṣyāmi krodhamadya niśāmimām |

gṛhyatāmudayassvairaṃ kāmabhogeṣu vānara || 33 ||

dīyatāṃ sampradānaṃ ca pariṣvajya ca vānarān |

sarvaśākhāmṛgendra stvaṃ saṃsādaya suhṛjjanān || 34 ||

sudṛṣṭāṃ kuru kiṣkindhāṃ kuruṣvātmasamaṃ pure |

krīḍasva ca saha strībhirahaṃ te darpanāśanaḥ || 35 ||

yo hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam |

hanyātsa bhrūṇahā loke tvadvidhaṃ madamohitam || 36 ||

sa prahasyābravīnmandaṃ krodhāttamasurottamam |

visṛjya tāḥ striyassarvāstārāprabhṛtikāstadā || 37 ||

matto'yamiti mā maṃsthā yadyabhīto'si saṃyuge |

mado'yaṃ samprahāre'sminvīrapānaṃ samarthyatām || 38 ||

tamevamuktvā saṅkṛddho mālāmutkṣipya kāñcanīm |

pitrā dattāṃ mahendreṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata || 39 ||

viṣāṇayorgṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisannibham |

āvidhyata tadā vālī vinadankapikuñjaraḥ || 40 ||

vālī vyāpātayāñcakre nanarda ca mahāsvanam |

śrotrābhyāmatha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ || 41 ||

tayostu krodhasaṃrambhātparasparajayaiṣiṇoḥ |

yuddhaṃ samabhavadghoraṃ dundubhervānarasyaca || 42 ||

ayuddhyata tadā vālī śakratulyaparākramaḥ |

muṣṭibhirjānubhiścaiva śilābhiḥ pādapaistathā || 43 ||

parasparaṃ ghnato statra vānarāsurayostadā |

āsīdasuro yuddhe śakrasūnurvyavardhata || 44 ||

vyāpāravīryadhairyaiśca parikṣīṇaṃ parākramaiḥ |

taṃ tu dundubhimudyamya dharaṇyāmabhyapātayat || 45 ||

yuddhe prāṇahare tasminniṣpiṣṭo dundubhistadā |

papāta ca mahākāyaḥ kṣitau pañcatvamāgataḥ || 46 ||

taṃ tolayitvā bāhubhyāṃ gatasattvamacetanam |

cikṣepa balavānvālī vegenaikena yojanam || 47 ||

tasya vegapraviddhasya vaktrātkṣatajabindavaḥ |

prapeturmārutotkṣiptā mataṅgapyāśramaṃ prati || 48 ||

tāndṛṣṭvā patitāṃstasya muniśśoṇitavipruṣaḥ |

kruddhastatra mahābhāgaścintayāmāsa konvayam || 49 ||

yena ahaṃ sahasā spṛṣṭaḥ śoṇitena durātmanā |

ko'yaṃ durātmā dur buddhiḥ akṛtātmā ca bāliśaḥ || 50 ||

ityuktvā'tha viniṣkramya dadarśa munisattamaḥ |

mahiṣaṃ parvatākāraṃ gatāsuṃ patitaṃ bhuvi || 51 ||

sa tu vijñāya tapasā vānareṇa kṛtaṃ hi tat |

utsasarja mahāśāpaṃ kṣeptāraṃ vālinaṃ prati || 52 ||

iha tenāpraveṣṭavyaṃ praviṣṭasya vadho bhavet |

vanaṃ matsaṃśrayaṃ yena dūṣitaṃ rudhirasravaiḥ || 53 ||

sambhagnāḥ pādapāścaimekṣipatehāsurīṃ tanum |

samantādādyojanaṃ pūrṇamāśramaṃ māmakaṃ yadi || 54 ||

āgamiṣyati durbuddhirvyaktaṃ sa na bhaviṣyati |

ye cāpi sacivāḥ stasya saṃśritā māmakaṃ vanam || 55 ||

na ca tairiha vastavyaṃ śrutvā yāntu yathāsukham |

yadi te'pī ha tiṣṭhanti śapiṣye tānapi dhruvam || 56 ||

vane'sminmāmake nityaṃ putravatparirakṣite |

patrāṅkuravināśāya phalamūlābhavāya ca || 57 ||

divasaścāsya maryādā yaṃ draṣṭā śvo'smi vānaram |

bahuvarṣasahasrāṇi sa vai śailo bhaviṣyati || 58 ||

tataste vānarāśśrutvā giraṃ munisamīritām |

niścakramurvanāttasmāttāndṛṣṭvā vālirabravīt || 59 ||

kiṃ bhavantassamastāśca mataṅgavanavāsinaḥ |

matsamīpamanuprāptā api svasti vanaukasām || 60 ||

tataste kāraṇaṃ sarvaṃ tadā śāpaṃ ca vālinaḥ |

śaśaṃsurvānarāssarve vāline hemamāline || 61 ||

etacchrutvā tadā vālī vacanaṃ vānareritam |

sa maharṣintadā'sādya yācate sma kṛtāñjaliḥ || 62 ||

maharṣistamanādṛtya praviveśāśramaṃ tadā |

śāpadhāraṇabhītastu vālī vihvalatāṃ gataḥ || 63 ||

tataśśāpabhayādbhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim |

praveṣṭuṃ necchati harirdraṣṭuṃ vāpi nareśvara || 64 ||

tasyāpraveśaṃ jñātvā'hamidaṃ rāma mahāvanam |

vicarāmi sahāmātyo viṣādena vivarjitaḥ || 65 ||

eṣo'sthinicayastasya dundubhessamprakāśate |

vīryotsekānnirastasya girikūṭopamo mahān || 66 ||

ime ca vipulāssālāssapta śākhāvalambinaḥ |

yatraikaṃ ghaṭate vālī niṣpatrayitumojasā || 67 ||

etadasyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakīrtitam |

kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samare śakṣyase nṛpa || 68 ||

tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ prahasan lakṣmaṇo'bravīt |

kasminkarmaṇi nirvṛtte śraddadhyā vālino vadham || 69 ||

tamuvācātha sugrīvassapta sālānimānpurā |

evamekaikaśo vālī vivyāthātha sa cāsakṛt || 70 ||

rāmo'pidārayedeṣāṃ bāṇenaikena ca drumam |

vālinaṃ nihataṃ manye dṛṣṭvā rāmasya vikramam || 71 ||

hatasya mahiṣasyāsthi pādenaikena lakṣmaṇa |

udyamyātha prakṣipeccettarasā dve dhanuśśate || 72 ||

evamuktvā tu sugrīvo rāmaṃ raktāntalocanam |

dhyātvā muhūrtaṃ kākutsthaṃ punareva vaco'bravīt || 73 ||

śūraśca śūraghātī ca prakhyātabalapauruṣaḥ |

balavānvānaro vālī saṃyugeṣvaparājitaḥ || 74 ||

dṛśyante cāsya karmāṇi duṣkarāṇi surairapi |

yāni sañcintya bhīto'hamṛśyamūkaṃ samāśritaḥ || 75 ||

tamajayyamadhṛṣyaṃ ca vānarendramamarṣaṇam |

vicintayanna muñcāmi ṛśyamūkamahanvimam || 76 ||

udvignaśśaṅkitaścāpi vicarāmi mahāvane |

anuraktaiḥ sahāmātyairhanumatpramukhairvaraiḥ || 77 ||

upalabdhaṃ ca me ślāghyaṃ sanmitraṃ mitravatsala |

tvāmahaṃ puruṣavyāghra himavantamivāśritaḥ || 78 ||

kiṃ tu tasya balajño'haṃ durbhrāturbalaśālinaḥ |

apratyakṣaṃ tu me vīryaṃ samare tava rāghava || 79 ||

na khalvahaṃ tvāṃ tulaye nāvamanye na bhīṣaye |

karmabhistasya bhīmaistu kātaryaṃ janitaṃ mama || 80 ||

kāmaṃ rāghava te vāṇī pramāṇaṃ dhairyamākṛtiḥ |

sūcayanti paraṃ tejo bhasmacchannamivānalam || 81 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ |

smitapūrvamatho rāmaḥ pratyuvāca hariṃ prabhuḥ || 82 ||

yadi na pratyayo'smāsu vikrame tava vānara |

pratyayaṃ samare ślāghyamahamutpādayāmi te || 83 ||

evamuktvā tu sugrīvaṃ sāntvaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |

rāghavo dundubheḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā || 84 ||

tolayitvā mahābāhuścikṣepa daśayojanam |

asurasya tanuṃ śuṣkaṃ pādāṅguṣṭhena vīryavān || 85 ||

kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punarabravīt |

lakṣmaṇasyāgrato rāmamidaṃ vacanamarthavat || 86 ||

ārdrassamāṃsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe || 87 ||

laghussamprati nirmāṃsa stṛṇabhūtaśca rāghava |

pariśrāntena mattena bhrātrā me vālinā tadā || 88 ||

kṣiptamevaṃ praharṣeṇa bhavatā raghunandana |

nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vā'dhikam |

ārdraṃ śuṣkamiti hyetatsumahadrāghavāntaram || 89 ||

sa eva saṃśayastāta tava tasya ca yadbale || 90 ||

sālamekaṃ tu nirbhidyā bhavedvyaktirbalābale |

kṛtvedaṃ kārmukaṃ sajyaṃ hastihasta mivātatam || 91 ||

ākarṇapūrṇamāyamya visṛjasva mahāśaram |

imaṃ hi sālaṃ sahita stvayā śaro na saṃśayo'trāsti vidārayiṣyati |

alaṃ vimarśena mama priyaṃ dhruvaṃ kuruṣva rājātmaja śāpito mayā || 92 ||

yathā hi tejassu varassadā ravi ryathā hi śailo himavānmahādriṣu |

yathā catuṣpātsu ca kesarī vara stathā naraṇāmasi vikrame varaḥ || 93 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekādaśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकादशस्सर्गः ।

रामस्य वचनं श्रुत्वा हर्षपौरुषवर्धनम् ।

सुग्रीवः पूजयाञ्चक्रे राघवं प्रशशंस च ॥ 1 ॥

असंशयं प्रज्वलितैस्तीक्ष्णैर्मर्मातिगैश्शरैः ।

त्वं दहेः कुपितो लोकान्युगान्त इव भास्करः ॥ 2 ॥

वालिनः पौरुषं यत्तद्यच्च वीर्यं धृतिश्च या ।

तन्ममैकमनाश्श्रुत्वा विधत्स्व यदनन्तरम् ॥ 3 ॥

समुद्रात्पश्चिमात्पूर्वं दक्षिणादपि चोत्तरम् ।

क्रामत्यनुदिते सूर्ये वाली व्यपगतक्लमः ॥ 4 ॥

अग्राण्यारुह्य शैलानां शिखराणि महान्त्यपि ।

ऊर्ध्वमुत्क्षिप्य तरसा प्रतिगृह्णाति वीर्यवान् ॥ 5 ॥

बहवस्सारवन्तश्च वनेषु विविधा द्रुमाः ।

वालिना तरसा भग्ना बलं प्रथयताऽत्मनः ॥ 6 ॥

महिषो दुन्दुभिर्नाम कैलासशिखरप्रभः ।

बलं नागसहस्रस्य धारयामास वीर्यवान् ॥ 7 ॥

वीर्योत्सेकेन दुष्टात्मा वरदानाच्च मोहितः ।

जगाम सुमहाकाय स्समुद्रं सरितां पतिम् ॥ 8 ॥

ऊर्मिमन्तमभिक्रम्य सागरं रत्नसञ्चयम् ।

मह्यं युद्धं प्रयच्छेति तमुवाच महार्णवम् ॥ 9 ॥

ततस्समुद्रो धर्मात्मा समुत्थाय महाबलः ।

अब्रवीद्वचनं राजन्नसुरं कालचोदितम् ॥ 10 ॥

समर्थो नास्मि ते दातुं युद्धं युद्धविशारद ।

श्रूयतां चाभिधास्यामि यस्ते युद्धं प्रदास्यति ॥ 11 ॥

शैलराजो महारण्ये तपस्विशरणं परम् ।

शङ्करश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ 12 ॥

गुहाप्रस्रवणोपेतो बहुकन्दरनिर्दरः ।

स समर्थस्तव प्रीतिमतुलां कर्तुमाहवे ॥ 13 ॥

तं भीत इति विज्ञाय समुद्रमसुरोत्तमः ।

हिमवद्वनमागच्छच्छरश्चापादिव च्युतः ॥ 14 ॥

ततस्तस्य गिरेश्श्वेता गजेन्द्रविप्रलाश्शिलाः ।

चिक्षेप बहुधा भूमौ दुन्दुभिर्विननाद च ॥ 15 ॥

ततश्श्वेताम्बुदाकारः सौम्यः प्रीतिकराकृतिः ।

हिमवानब्रवीद्वाक्यं स्वे एव शिखरे स्थितः ॥ 16 ॥

क्लेष्टुमर्हसि मां न त्वं दुन्दुभे धर्मवत्सल ।

रणकर्मस्वकुशलस्तपस्विशरणं ह्यहम् ॥ 17 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा गिरिराजस्य धीमतः ।

उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं क्रोधात्संरक्तलोचनः ॥ 18 ॥

यदि युद्धेऽसमर्थस्त्वं मद्भयाद्वा निरुद्यमः ।

समाचक्ष्व प्रदद्यान्मे योऽद्य युद्धं युयुत्सतः ॥ 19 ॥

हिमवानब्रवीद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः ।

अनुक्तपूर्वं धर्मात्मा क्रोधात्तमसुरोत्तमम् ॥ 20 ॥

वाली नाम महाप्राज्ञश्शक्रतुल्य पराक्रमः ।

अध्यास्ते वानरश्श्रीमान् किष्किन्धामतुलप्रभाम् ॥ 21 ॥

स समर्थो महाप्राज्ञस्तव युद्धविशारदः ।

द्वन्द्वयुद्धं महद्दातुं नमुचेरिव वासवः ॥ 22 ॥

तं शीघ्रमभिगच्छ त्वं यदि युद्धमिहेच्छसि ।

स हि दुर्धर्षणो नित्यं शूरस्समरकर्मणि ॥ 23 ॥

श्रुत्वा हिमवतो वाक्यं कोधाविष्टस्स दुन्दुभिः ।

जगाम तां पुरीं तस्य किष्किन्धां वालिनस्तदा ॥ 24 ॥

धारयन्माहिषं रूपं तीक्ष्णशृङ्गो भयावहः ।

प्रावृषीव महामेघस्तोयपूर्णो नभस्स्थले ॥ 25 ॥

ततस्तु द्वारमागम्य किष्किन्धाया महाबलः ।

ननर्द कम्पयन्भूमिं दुन्दुभिर्दुन्दुभिर्यथा ॥ 26 ॥

समीपस्थान्द्रुमान्भञ्जन्वसुधां दारयन्खुरैः ।

विषाणेनोल्लिखन् दर्पात्तद्द्वारं द्विरदो यथा ॥ 27 ॥

अन्तःपुरगतो वाली श्रुत्वा शब्दममर्षणः ।

निष्पपात सह स्त्रीभिस्ताराभिरिव चन्द्रमाः ॥ 28 ॥

मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाचाथ दुन्दुभिम् ।

हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम् ॥ 29 ॥

किमर्थं नगरद्वारमिदं रुध्द्वा विनर्दसि ।

दुन्दुभे विदितो मेऽसि रक्षप्राणान्महाबल ॥ 30 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रस्य धीमतः ।

उवाच दुन्दुभिर्वाक्यं रोषात्संरक्तलोचनः ॥ 31 ॥

न त्वं स्त्रीसन्निधौ वीर वचनं वक्तुमर्हसि ।

मम युद्धं प्रयच्छाद्य ततो ज्ञास्यामि ते बलम् ॥ 32 ॥

अथवा धारयिष्यामि क्रोधमद्य निशामिमाम् ।

गृह्यतामुदयस्स्वैरं कामभोगेषु वानर ॥ 33 ॥

दीयतां सम्प्रदानं च परिष्वज्य च वानरान् ।

सर्वशाखामृगेन्द्र स्त्वं संसादय सुहृज्जनान् ॥ 34 ॥

सुदृष्टां कुरु किष्किन्धां कुरुष्वात्मसमं पुरे ।

क्रीडस्व च सह स्त्रीभिरहं ते दर्पनाशनः ॥ 35 ॥

यो हि मत्तं प्रमत्तं वा सुप्तं वा रहितं भृशम् ।

हन्यात्स भ्रूणहा लोके त्वद्विधं मदमोहितम् ॥ 36 ॥

स प्रहस्याब्रवीन्मन्दं क्रोधात्तमसुरोत्तमम् ।

विसृज्य ताः स्त्रियस्सर्वास्ताराप्रभृतिकास्तदा ॥ 37 ॥

मत्तोऽयमिति मा मंस्था यद्यभीतोऽसि संयुगे ।

मदोऽयं सम्प्रहारेऽस्मिन्वीरपानं समर्थ्यताम् ॥ 38 ॥

तमेवमुक्त्वा सङ्कृद्धो मालामुत्क्षिप्य काञ्चनीम् ।

पित्रा दत्तां महेन्द्रेण युद्धाय व्यवतिष्ठत ॥ 39 ॥

विषाणयोर्गृहीत्वा तं दुन्दुभिं गिरिसन्निभम् ।

आविध्यत तदा वाली विनदन्कपिकुञ्जरः ॥ 40 ॥

वाली व्यापातयाञ्चक्रे ननर्द च महास्वनम् ।

श्रोत्राभ्यामथ रक्तं तु तस्य सुस्राव पात्यतः ॥ 41 ॥

तयोस्तु क्रोधसंरम्भात्परस्परजयैषिणोः ।

युद्धं समभवद्घोरं दुन्दुभेर्वानरस्यच ॥ 42 ॥

अयुद्ध्यत तदा वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ।

मुष्टिभिर्जानुभिश्चैव शिलाभिः पादपैस्तथा ॥ 43 ॥

परस्परं घ्नतो स्तत्र वानरासुरयोस्तदा ।

आसीदसुरो युद्धे शक्रसूनुर्व्यवर्धत ॥ 44 ॥

व्यापारवीर्यधैर्यैश्च परिक्षीणं पराक्रमैः ।

तं तु दुन्दुभिमुद्यम्य धरण्यामभ्यपातयत् ॥ 45 ॥

युद्धे प्राणहरे तस्मिन्निष्पिष्टो दुन्दुभिस्तदा ।

पपात च महाकायः क्षितौ पञ्चत्वमागतः ॥ 46 ॥

तं तोलयित्वा बाहुभ्यां गतसत्त्वमचेतनम् ।

चिक्षेप बलवान्वाली वेगेनैकेन योजनम् ॥ 47 ॥

तस्य वेगप्रविद्धस्य वक्त्रात्क्षतजबिन्दवः ।

प्रपेतुर्मारुतोत्क्षिप्ता मतङ्गप्याश्रमं प्रति ॥ 48 ॥

तान्दृष्ट्वा पतितांस्तस्य मुनिश्शोणितविप्रुषः ।

क्रुद्धस्तत्र महाभागश्चिन्तयामास कोन्वयम् ॥ 49 ॥

येन अहं सहसा स्पृष्टः शोणितेन दुरात्मना ।

कोऽयं दुरात्मा दुर् बुद्धिः अकृतात्मा च बालिशः ॥ 50 ॥

इत्युक्त्वाऽथ विनिष्क्रम्य ददर्श मुनिसत्तमः ।

महिषं पर्वताकारं गतासुं पतितं भुवि ॥ 51 ॥

स तु विज्ञाय तपसा वानरेण कृतं हि तत् ।

उत्ससर्ज महाशापं क्षेप्तारं वालिनं प्रति ॥ 52 ॥

इह तेनाप्रवेष्टव्यं प्रविष्टस्य वधो भवेत् ।

वनं मत्संश्रयं येन दूषितं रुधिरस्रवैः ॥ 53 ॥

सम्भग्नाः पादपाश्चैमेक्षिपतेहासुरीं तनुम् ।

समन्तादाद्योजनं पूर्णमाश्रमं मामकं यदि ॥ 54 ॥

आगमिष्यति दुर्बुद्धिर्व्यक्तं स न भविष्यति ।

ये चापि सचिवाः स्तस्य संश्रिता मामकं वनम् ॥ 55 ॥

न च तैरिह वस्तव्यं श्रुत्वा यान्तु यथासुखम् ।

यदि तेऽपी ह तिष्ठन्ति शपिष्ये तानपि ध्रुवम् ॥ 56 ॥

वनेऽस्मिन्मामके नित्यं पुत्रवत्परिरक्षिते ।

पत्राङ्कुरविनाशाय फलमूलाभवाय च ॥ 57 ॥

दिवसश्चास्य मर्यादा यं द्रष्टा श्वोऽस्मि वानरम् ।

बहुवर्षसहस्राणि स वै शैलो भविष्यति ॥ 58 ॥

ततस्ते वानराश्श्रुत्वा गिरं मुनिसमीरिताम् ।

निश्चक्रमुर्वनात्तस्मात्तान्दृष्ट्वा वालिरब्रवीत् ॥ 59 ॥

किं भवन्तस्समस्ताश्च मतङ्गवनवासिनः ।

मत्समीपमनुप्राप्ता अपि स्वस्ति वनौकसाम् ॥ 60 ॥

ततस्ते कारणं सर्वं तदा शापं च वालिनः ।

शशंसुर्वानरास्सर्वे वालिने हेममालिने ॥ 61 ॥

एतच्छ्रुत्वा तदा वाली वचनं वानरेरितम् ।

स महर्षिन्तदाऽसाद्य याचते स्म कृताञ्जलिः ॥ 62 ॥

महर्षिस्तमनादृत्य प्रविवेशाश्रमं तदा ।

शापधारणभीतस्तु वाली विह्वलतां गतः ॥ 63 ॥

ततश्शापभयाद्भीत ऋश्यमूकं महागिरिम् ।

प्रवेष्टुं नेच्छति हरिर्द्रष्टुं वापि नरेश्वर ॥ 64 ॥

तस्याप्रवेशं ज्ञात्वाऽहमिदं राम महावनम् ।

विचरामि सहामात्यो विषादेन विवर्जितः ॥ 65 ॥

एषोऽस्थिनिचयस्तस्य दुन्दुभेस्सम्प्रकाशते ।

वीर्योत्सेकान्निरस्तस्य गिरिकूटोपमो महान् ॥ 66 ॥

इमे च विपुलास्सालास्सप्त शाखावलम्बिनः ।

यत्रैकं घटते वाली निष्पत्रयितुमोजसा ॥ 67 ॥

एतदस्यासमं वीर्यं मया राम प्रकीर्तितम् ।

कथं तं वालिनं हन्तुं समरे शक्ष्यसे नृप ॥ 68 ॥

तथा ब्रुवाणं सुग्रीवं प्रहसन् लक्ष्मणोऽब्रवीत् ।

कस्मिन्कर्मणि निर्वृत्ते श्रद्दध्या वालिनो वधम् ॥ 69 ॥

तमुवाचाथ सुग्रीवस्सप्त सालानिमान्पुरा ।

एवमेकैकशो वाली विव्याथाथ स चासकृत् ॥ 70 ॥

रामोऽपिदारयेदेषां बाणेनैकेन च द्रुमम् ।

वालिनं निहतं मन्ये दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् ॥ 71 ॥

हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण ।

उद्यम्याथ प्रक्षिपेच्चेत्तरसा द्वे धनुश्शते ॥ 72 ॥

एवमुक्त्वा तु सुग्रीवो रामं रक्तान्तलोचनम् ।

ध्यात्वा मुहूर्तं काकुत्स्थं पुनरेव वचोऽब्रवीत् ॥ 73 ॥

शूरश्च शूरघाती च प्रख्यातबलपौरुषः ।

बलवान्वानरो वाली संयुगेष्वपराजितः ॥ 74 ॥

दृश्यन्ते चास्य कर्माणि दुष्कराणि सुरैरपि ।

यानि सञ्चिन्त्य भीतोऽहमृश्यमूकं समाश्रितः ॥ 75 ॥

तमजय्यमधृष्यं च वानरेन्द्रममर्षणम् ।

विचिन्तयन्न मुञ्चामि ऋश्यमूकमहन्विमम् ॥ 76 ॥

उद्विग्नश्शङ्कितश्चापि विचरामि महावने ।

अनुरक्तैः सहामात्यैर्हनुमत्प्रमुखैर्वरैः ॥ 77 ॥

उपलब्धं च मे श्लाघ्यं सन्मित्रं मित्रवत्सल ।

त्वामहं पुरुषव्याघ्र हिमवन्तमिवाश्रितः ॥ 78 ॥

किं तु तस्य बलज्ञोऽहं दुर्भ्रातुर्बलशालिनः ।

अप्रत्यक्षं तु मे वीर्यं समरे तव राघव ॥ 79 ॥

न खल्वहं त्वां तुलये नावमन्ये न भीषये ।

कर्मभिस्तस्य भीमैस्तु कातर्यं जनितं मम ॥ 80 ॥

कामं राघव ते वाणी प्रमाणं धैर्यमाकृतिः ।

सूचयन्ति परं तेजो भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ 81 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुग्रीवस्य महात्मनः ।

स्मितपूर्वमथो रामः प्रत्युवाच हरिं प्रभुः ॥ 82 ॥

यदि न प्रत्ययोऽस्मासु विक्रमे तव वानर ।

प्रत्ययं समरे श्लाघ्यमहमुत्पादयामि ते ॥ 83 ॥

एवमुक्त्वा तु सुग्रीवं सान्त्वं लक्ष्मणपूर्वजः ।

राघवो दुन्दुभेः कायं पादाङ्गुष्ठेन लीलया ॥ 84 ॥

तोलयित्वा महाबाहुश्चिक्षेप दशयोजनम् ।

असुरस्य तनुं शुष्कं पादाङ्गुष्ठेन वीर्यवान् ॥ 85 ॥

क्षिप्तं दृष्ट्वा ततः कायं सुग्रीवः पुनरब्रवीत् ।

लक्ष्मणस्याग्रतो राममिदं वचनमर्थवत् ॥ 86 ॥

आर्द्रस्समांसः प्रत्यग्रः क्षिप्तः कायः पुरा सखे ॥ 87 ॥

लघुस्सम्प्रति निर्मांस स्तृणभूतश्च राघव ।

परिश्रान्तेन मत्तेन भ्रात्रा मे वालिना तदा ॥ 88 ॥

क्षिप्तमेवं प्रहर्षेण भवता रघुनन्दन ।

नात्र शक्यं बलं ज्ञातुं तव वा तस्य वाऽधिकम् ।

आर्द्रं शुष्कमिति ह्येतत्सुमहद्राघवान्तरम् ॥ 89 ॥

स एव संशयस्तात तव तस्य च यद्बले ॥ 90 ॥

सालमेकं तु निर्भिद्या भवेद्व्यक्तिर्बलाबले ।

कृत्वेदं कार्मुकं सज्यं हस्तिहस्त मिवाततम् ॥ 91 ॥

आकर्णपूर्णमायम्य विसृजस्व महाशरम् ।

इमं हि सालं सहित स्त्वया शरो न संशयोऽत्रास्ति विदारयिष्यति ।

अलं विमर्शेन मम प्रियं ध्रुवं कुरुष्व राजात्मज शापितो मया ॥ 92 ॥

यथा हि तेजस्सु वरस्सदा रवि र्यथा हि शैलो हिमवान्महाद्रिषु ।

यथा चतुष्पात्सु च केसरी वर स्तथा नरणामसि विक्रमे वरः ॥ 93 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकादशस्सर्गः ॥