4.30 கிஷ்கிந்தாகாண்ட - த்ரிம்ஶ ஸர்கஃ

4.30 Kishkindhakanda - Trimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
குஹம் ப்ரவிஷ்டே ஸுக்ரீவே விமுக்தே ககநே கநைஃ ।
வர்ஷராத்ரோஷிதோ ராமஃ காமஶோகாபிபீடிதஃ ॥ 1 ॥
பாண்டுரம் ககநம் த்ரு'ஷ்ட்வா விமலம் சந்த்ரமண்டலம் ।
ஶாரதீம் ரஜநீம் சைவ த்ரு'ஷ்ட்வா ஜ்யோத்ஸ்நாநுலேபநாம் ॥ 2 ॥
காமவ்ரு'த்தம் ச ஸுக்ரீவம் நஷ்டாம் ச ஜநகாத்மஜாம் ।
புத்த்வா காலமதீதம் ச முமோஹ பரமாதுரஃ ॥ 3 ॥
ஸ து ஸஞ்ஜ்ஞாமுபாகம்ய முஹூர்தாந்மதிமாந்புநஃ ।
மநஸ்ஸ்தாமபி வைதேஹீம் சிந்தயாமாஸ ராகவஃ ॥ 4 ॥
ஆஸீநஃ பர்வதஸ்யாக்ரே ஹேமதாதுவிபூஷிதே ।
ஶாரதம் ககநம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஜகாம மநஸா ப்ரியாம் ॥ 5 ॥
த்ரு'ஷ்ட்வா ச விமலம் வ்யோம கதவித்யுத்வலாஹகம் ।
ஸாரஸாராவஸங்குஷ்டம் விலலாபார்தயா கிரா ॥ 6 ॥
ஸாரஸாராவஸந்நாதைஸ்ஸாரஸாரவநாதிநீ ।
யாऽऽஶ்ரமே ரமதே பாலா ஸாऽத்ய மே ரமதே கதம் ॥ 7 ॥
புஷ்பிதாம்ஶ்சாஸநாந் த்ரு'ஷ்ட்வா காஞ்சநாநிவ நிர்மலாந் ।
கதம் ஸா ரமதே பாலா பஶ்யந்தீ மாமபஶ்யதீ ॥ 8 ॥
யா புரா கலஹம்ஸாநாம் ஸ்வரேண கலபாஷிணீ ।
புத்யதே சாருஸர்வாங்கீ ஸாऽத்ய மே புத்த்யதே கதம் ॥ 9 ॥
நிஸ்வநம் சக்ரவாகாநாம் நிஶம்ய நஹசாரிணாம் ।
புண்டரீகவிஶாலாக்ஷீ கதமேஷா பவிஷ்யதி ॥ 10 ॥
ஸராம்ஸி ஸரிதோ வாபீஃ காநநாநி வநாநி ச ।
தாம் விநா ம்ரு'கஶாபாக்ஷீம் சரந்நாத்ய ஸுகம் லபே ॥ 11 ॥
அபி தாம் மத்வியோகாச்ச ஸௌகுமார்யாச்ச பாமிநீம் ।
ஸுதூரம் பீடயேத்காமஶ்ஶரத்குணநிரந்தரஃ ॥ 12 ॥
ஏவமாதி நரஶ்ரேஷ்டோ விலலாப ந்ரு'பாத்மஜஃ ।
விஹங்க இவ ஸாரங்கஸ்ஸலிலம் த்ரிதஶேஶ்வராத் ॥ 13 ॥
ததஶ்சஞ்சூர்ய ரம்யேஷு பலார்தீ கிரிஸாநுஷு ।
ததர்ஶ பர்யுபாவ்ரு'த்தோ லக்ஷ்மீவாந்லக்ஷ்மணோऽக்ரஜம் ॥ 14 ॥
தம் சிந்தயா துஸ்ஸஹயா பரீதம் விஸஞ்ஜ்ஞமேகம் விஜநே மநஸ்வீ ।
ப்ராதுர்விஷாதாத்பரிதாபதீநஃ ஸமீக்ஷ்ய ஸௌமித்ரிருவாச ராமம் ॥ 15 ॥
கிமார்ய காமஸ்ய வஶங்கதேந கிமாத்மபௌருஷ்யபராபவேந ।
அயம் ஸதா ஸம்ஹ்ரியதே ஸமாதிஃ கிமத்ர யோகேந நிவர்திதேந ॥ 16 ॥
க்ரியாபியோகம் மநஸஃ ப்ரஸாதம் ஸமாதியோகாநுகதம் ச காலம் ।
ஸஹாயஸாமர்த்யமதீநஸத்த்வஃ ஸ்வகர்ம ஹேதும் ச குருஷ்வ ஹேதும் ॥ 17 ॥
ந ஜாநகீ மாநவ வம்ஶநாத த்வயா ஸநாதா ஸுலபா பரேண ।
ந சாக்நிசூடாம் ஜ்வலிதாமுபேத்ய ந தஹ்யதே வீர வரார்ஹ கச்சித் ॥ 18 ॥
ஸலக்ஷணம் லக்ஷ்மணமப்ரத்ரு'ஷ்யம் ஸ்வபாவஜம் வாக்யமுவாச ராமஃ ।
ஹிதம் ச பத்யம் ச நயப்ரஸக்தம் ஸஸாம தர்மார்தஸமாஹிதம் ச ॥ 19 ॥
நிஸ்ஸம்ஶயம் கார்யமவேக்ஷிதவ்யம் க்ரியாவிஶேஷோऽஹ்யநுவர்திதவ்யஃ ।
நநு ப்ரவ்ரு'த்தஸ்ய துராஸதஸ்ய குமார கார்யஸ்ய பலம் ச சிந்த்யம் ॥ 20 ॥
அத பத்மபலாஶாக்ஷீம் மைதிலீமநுசிந்தயந் ।
உவாச லக்ஷ்மணம் ராமோ முகேந பரிஶுஷ்யதா ॥ 21 ॥
தர்பயித்வா ஸஹஸ்ராக்ஷஸ்ஸலிலேந வஸுந்தராம் ।
நிர்வர்தயித்வா ஸஸ்யாநி க்ரு'தகர்மா வ்யவஸ்திதஃ ॥ 22 ॥
ஸ்நிக்தகம்பீரநிர்கோஷாஶ்ஶைலத்ருமபுரோகமாஃ ।
விஸ்ரு'ஜ்ய ஸலிலம் மேகாஃ பரிஶ்ராந்தா ந்ரு'பாத்மஜ ॥ 23 ॥
நீலோத்பலதலஶ்யாமாஶ்ஶ்யாமீக்ரு'த்வா திஶோ தஶ ।
விமதா இவ மாதங்காஶ்ஶாந்தவேகாஃ பயோதராஃ ॥ 24 ॥
ஜலகர்பா மஹாமேகா குடஜார்ஜுநகந்திநஃ ।
சரித்வா விரதாஸ்ஸௌம்ய வ்ரு'ஷ்டிவாதாஸ்ஸமுத்யதாஃ ॥ 25 ॥
கநாநாம் வாரணாநாம் ச மயூராணாம் ச லக்ஷ்மண ।
நாதஃ ப்ரஸ்ரவணாநாம் ச ப்ரஶாந்தஸ்ஸஹஸாऽநக ॥ 26 ॥
அபிவ்ரு'ஷ்டா மஹாமேகைர்நிர்மலாஶ்சித்ரஸாநவஃ ।
அநுலிப்தா இவாऽபாந்தி கிரயஶ்சித்ரதீப்திபிஃ ॥ 27 ॥
ஶாகாஸு ஸப்தச்சதபாதபாநாம் ப்ரபாஸு தாரார்கநிஶாகராணாம் ।
லீலாஸு சைவோத்தம வாரணாநாம் ஶ்ரியம் விபஜ்யாத்ய ஶரத்ப்ரவ்ரு'த்தா ॥ 28 ॥
ஸம்ப்ரத்யநேகாஶ்ரய சித்ரஶோபா லக்ஷ்மீஶ்ஶரத்காலகுணோபநீதா ।
ஸூர்யாக்ரஹஸ்தப்ரதிபோதிதேஷு பத்மாகரேஷ்வப்யதிகம் விபாதி ॥ 29 ॥
ஸப்தச்சதாநாம் குஸுமோபகந்தீ ஷட்பாதப்ரு'ந்தைரநுகீயமாநஃ ।
மத்தத்விபாநாம் பவநோऽநுஸாரீ தர்பம் விநேஷ்யந்நதிகம் கரோதி ॥ 30 ॥
அப்யாகதைஶ்சாருவிஶாலபக்ஷை ஸ்ஸரஃப்ரியைஃ பத்மரஜோவகீர்ணைஃ ।
மஹாநதீநாம் புலிநோபயாதைஃ க்ரீடந்தி ஹம்ஸாஸ்ஸஹ சக்ரவாகைஃ ॥ 31 ॥
மதப்ரகல்பேஷு ச வாரணேஷு கவாம் ஸமூஹேஷு ச தர்பிதேஷு ।
ப்ரஸந்நதோயாஸு ச நிம்நகாஸு விபாதி லக்ஷ்மீர்பஹுதா விபக்தா ॥ 32 ॥
நபஸ்ஸமீக்ஷ்யாம்புதரைர்விமுக்தம் விமுக்தபர்ஹாபரணா வநேஷு ।
ப்ரியாஸ்வஸக்தா விநிவ்ரு'த்தஶோபா கதோத்ஸவா த்யாநபரா மயூராஃ ॥ 33 ॥
மநோஜ்ஞகந்தைஃ ப்ரியகைரநல்பைஃ புஷ்பாதிபாராவநதாக்ரஶாகைஃ ।
ஸுவர்ணகௌரைர்நயநாபிராமை ருத்யோதிதாநீவ வநாந்தராணி ॥ 34 ॥
ப்ரியாந்விதாநாம் நலிநீப்ரியாணாம் வநே ரதாநாம் குஸுமோத்ததாநாம் ।
மதோத்கடாநாம் மதலாலஸாநாம் கஜோத்தமாநாம் கதயோऽத்ய மந்தாஃ ॥ 35 ॥
வ்யப்ரம் நபஶ்ஶஸ்த்ரவிதௌதவர்ணம் க்ரு'ஶப்ரவாஹாநி நதீஜலாநி ।
கஹ்லாரஶீதாஃ பவநாஃ ப்ரவாந்தி தமோவிமுக்தாஶ்ச திஶஃ ப்ரகாஶாஃ ॥ 36 ॥
ஸூர்யாதபக்ராமணநஷ்டபங்கா பூமிஶ்சிரோததாடிதஸாந்த்ரரேணுஃ ।
அந்யோந்யவைரேணஸமாயுதாநா முத்யோககாலோऽத்ய நராதிபாநாம் ॥ 37 ॥
ஶரத்குணாப்யாயிதரூபஶோபாஃ ப்ரஹர்ஷிதாஃ பாம்ஶுஸமுத்க்ஷிதாங்காஃ ।
மதோத்கடாஸ்ஸம்ப்ரதி யுத்தலுப்தா வ்ரு'ஷா கவாம் மத்யகதா நதந்தி ॥ 38 ॥
ஸமந்மதம் தீவ்ரகதாநுராகாஃ குலாந்விதா மந்தகதிம் கரிண்யஃ ।
மதாந்விதம் ஸம்பரிவார்ய யாந்தம் வநேஷு பர்தாரமநுப்ரயாந்தி ॥ 39 ॥
த்யக்த்வா வராண்யாத்மவிபூஷணாநி பர்ஹாணி தீரோபகதா நதீநாம் ।
நிர்பர்த்ஸ்யமாநா இவ ஸாரஸௌகைஃ ப்ரயாந்தி தீநா விமதா மயூராஃ ॥ 40 ॥
வித்ராஸ்ய காரண்டவசக்ரவாகா ந்மஹாரவைர்பிந்நகடா கஜேந்த்ராஃ ।
ஸரஸ்ஸு பத்தாம்புஜபூஷணேஷு விக்ஷோப்ய விக்ஷோப்ய ஜலம் பிபந்தி ॥ 41 ॥
வ்யபேதபங்காஸு ஸவாலுகாஸு ப்ரஸந்நதோயாஸு ஸகோகுலாஸு ।
ஸஸாரஸாராவநிநாதிதாஸு நதீஷு ஹ்ரு'ஷ்டா நிபதந்தி ஹம்ஸாஃ ॥ 42 ॥
நதீகநப்ரஸ்ரவணோதகாநா மதிப்ரவ்ரு'த்தாநிலபர்ஹிணாநாம் ।
ப்லவங்கமாநாம் ச கதோத்ஸவாநாம் த்ருதம் ரவாஸ்ஸம்ப்ரதி ஸம்ப்ரணஷ்டாஃ ॥ 43 ॥
அநேகவர்ணாஸ்ஸுவிநஷ்டகாயா நவோதிதேஷ்வம்புதரேஷு நஷ்டாஃ ।
க்ஷுதார்திதா கோரவிஷா பிலேப்ய ஶ்சிரோஷிதா விப்ரஸரந்தி ஸர்பாஃ ॥ 44 ॥
சஞ்சச்சந்த்ரகரஸ்பர்ஶஹர்ஷோந்மீலிததாரகா ।
அஹோ ராகவதீ ஸந்த்யா ஜஹாதி ஸ்வயமம்பரம் ॥ 45 ॥
ராத்ரிஶ்ஶஶாங்கோதிதஸௌம்யவக்த்ரா தாராகணோந்மீலிதசாருநேத்ரா ।
ஜ்யோத்ஸ்நாம்ஶுகப்ராவரணா விபாதி நாரீவ ஶுக்லாம்ஶுகஸம்வ்ரு'தாங்கீ ॥ 46 ॥
விபக்வஶாலிப்ரஸவாநி புக்த்வா ப்ரஹர்ஷிதா ஸாரஸசாருபங்க்திஃ ।
நபஸ்ஸமாக்ராமதி ஶீக்ரவேகாஃ வாதாவதூதா க்ரதிதேவ மாலா ॥ 47 ॥
ஸுப்தைகஹம்ஸம் குமுதைருபேதம் மஹாஹ்ரதஸ்தம் ஸலிலம் விபாதி ।
கநைர்விமுக்தம் நிஶி பூர்ணசந்த்ரம் தாராகணாகீர்ணமிவாந்தரிக்ஷம் ॥ 48 ॥
ப்ரகீர்ணஹம்ஸாகுலமேகலாநாம் ப்ரபுத்தபத்மோத்பலமாலிநீநாம் ।
வாப்யுத்தமாநாமதிகாऽத்ய லக்ஷ்மீ ர்வராங்கநாநாமிவ பூஷிதாநாம் ॥ 49 ॥
வேணுஸ்வநவ்யஞ்ஜிததூர்யமிஶ்ரஃ ப்ரத்யூஷகாலாநிலஸம்ப்ரவ்ரு'த்தஃ ।
ஸம்மூர்சிதோ கர்கரகோவ்ரு'ஷாணா மந்யோந்யமாபூரயதீவ ஶப்தஃ ॥ 50 ॥
நவைர்நதீநாம் குஸுமப்ரபாஸை ர்வ்யாதூயமாநைர்ம்ரு'துமாருதேந ।
தௌதாமலக்ஷௌமபடப்ரகாஶைஃ கூலாநி காஶைருபஶோபிதாநி ॥ 51 ॥
வநப்ரசண்டா மதுபாநஶௌண்டாஃ ப்ரியாந்விதாஷ்ஷட்சரணாஃ ப்ரஹ்ர்ரு'ஷ்டாஃ ।
வநேஷு மத்தாஃ பவநாநுயாத்ராம் குர்வந்தி பத்மாஸநரேணுகௌராஃ ॥ 52 ॥
ஜலம் ப்ரஸந்நம் குமுதம் ப்ரபாஸம் க்ரௌஞ்சஸ்வநஶ்ஶாலிவநம் விபக்வம் ।
ம்ரு'துஶ்ச வாயுர்விமலஶ்ச சந்த்ர ஶ்ஶம்ஸந்தி வர்ஷவ்யபநீதகாலம் ॥ 53 ॥
மீநோபஸந்தர்ஶிதமேகலாநாம் நதீவதூநாம் கதயோऽத்ய மந்தாஃ ।
காந்தோபபுக்தாலஸகாமிநீநாம் ப்ரபாதகாலேஷ்விவ காமிநீநாம் ॥ 54 ॥
ஸசக்ரவாகாநி ஸஶைவலாநி காஶைர்துகூலைரிவ ஸம்வ்ரு'தாநி ।
ஸபத்ரலேகாநி ஸரோசநாநி வதூமுகாநீவ நதீமுகாநி ॥ 55 ॥
ப்ரபுல்லபாணாஸநசித்ரிதேஷு ப்ரஹ்ரு'ஷ்டஷட்பாதநிகூஜிதேஷு ।
க்ரு'ஹீதசாபோத்யதசண்டதண்டஃ ப்ரசண்டசாரோऽத்ய வநேஷு காமஃ ॥ 56 ॥
லோகம் ஸுவ்ரு'ஷ்ட்யா பரிதோஷயித்வா நதீஸ்தடாகாநி ச பூரயித்வா ।
நிஷ்பந்நஸஸ்யாம் வஸுதாம் ச க்ரு'த்வா த்யக்த்வா நபஸ்தோயதராஃ ப்ரணஷ்டாஃ ॥ 57 ॥
தர்ஶயந்தி ஶரந்நத்யஃ புலிநாநி ஶநைஃ ஶநைஃ ।
நவஸங்கமஸவ்ரீடா ஜகநாநீவ யோஷிதஃ ॥ 58 ॥
ப்ரஸந்நஸலிலாஸ்ஸௌம்ய குரரீபிர்விநாதிதாஃ ।
சக்ரவாககணாகீர்ணா விபாந்தி ஸலிலாஶயாஃ ॥ 59 ॥
அஸநாஸ்ஸப்தபர்ணாஶ்ச கோவிதாராஶ்ச புஷ்பிதாஃ ।
த்ரு'ஶ்யந்தே பந்துஜீவாஶ்ச ஶ்யாமாஶ்ச கிரிஸாநுஷு ॥ 60 ॥
ஹம்ஸஸாரஸசக்ராஹ்வைஃ குரரைஶ்ச ஸமந்ததஃ ।
புலிநாந்யவகீர்ணாநி நதீநாம் பஶ்ய லக்ஷ்மண ॥ 61 ॥
அந்யோந்யபத்தவைராணாம் ஜிகீஷூணாம் ந்ரு'பாத்மஜ ।
உத்யோகஸமயஸ்ஸௌம்ய பார்திவாநாமுபஸ்திதஃ ॥ 62 ॥
இயம் ஸா ப்ரதமா யாத்ரா பார்திவாநாம் ந்ரு'பாத்மஜ ந ச பஶ்யாமி ஸுக்ரீவமுத்யோகம் வா ததாவிதம் ॥ 63 ॥
சத்வாரோ வார்ஷிகா மாஸா கதா வர்ஷஶதோபமாஃ ।
மம ஶோகாபிபூதஸ்ய ஸௌம்ய ஸீதாமபஶ்யதஃ ॥ 64 ॥
சக்ரவாகீவ பர்தாரம் ப்ரு'ஷ்டதோऽநுகதா வநம் ।
விஷமம் தண்டகாரண்யமுத்யாநமிவ யாऽகதா ॥ 65 ॥
ப்ரியாவிஹீநே துஃகார்தே ஹ்ரு'தராஜ்யே விவாஸிதே ।
க்ரு'பாம் ந குருதே ராஜா ஸுக்ரீவோ மயி லக்ஷ்மண ॥ 66 ॥
அநாதோ ஹ்ரு'தராஜ்யோऽயம் ராவணேந ச தர்ஷிதஃ ।
தீநோ தூரக்ரு'ஹஃ காமீ மாம் சைவ ஶரணம் கதஃ ॥ 67 ॥
இத்யேதைஃ காரணைஸ்ஸௌம்ய ஸுக்ரீவஸ்ய துராத்மநஃ ।
அஹம் வாநரராஜஸ்ய பரிபூதஃ பரந்தப ॥ 68 ॥
ஸ காலம் பரிஸங்க்யாய ஸீதாயாஃ பரிமார்கணே ।
க்ரு'தார்தஸ்ஸமயம் க்ரு'த்வா துர்மதிர்நாவபுத்யதே ॥ 69 ॥
த்வம் ச கிஷ்கிந்தாம் ப்ரவிஶ்ய ப்ரூஹி வாநரபுங்கவம் ।
மூர்கம் க்ராம்யஸுகே ஸக்தம் ஸுக்ரீவம் வசநாந்மம ॥ 70 ॥
அர்திநாமுபபந்நாநாம் பூர்வம் சாப்யுபகாரிணாம் ।
ஆஶாம் ஸம்ஶ்ருத்ய யோ ஹந்தி ஸ லோகே புருஷாதமஃ ॥ 71 ॥
ஶுபம் வா யதி வா பாபம் யோ ஹி வாக்யமுதீரிதம் ।
ஸத்யேந ப்ரதிக்ரு'ஹ்ணாதி ஸ வீரஃ புருஷோத்தமஃ ॥ 72 ॥
க்ரு'தார்தா ஹ்யக்ரு'தார்தாநாம் மித்ராணாம் ந பவந்தி யே ।
தாந்ம்ரு'தாநபி க்ரவ்யாதாஃ க்ரு'தக்நாந்நோபபுஞ்ஜதே ॥ 73 ॥
நூநம் காஞ்சநப்ரு'ஷ்டஸ்ய விக்ரு'ஷ்டஸ்ய மயா ரணே ।
த்ரஷ்டுமிச்சதி சாபஸ்ய ரூபம் வித்யுத்கணோபமம் ॥ 74 ॥
கோரம் ஜ்யாதலநிர்கோஷம் க்ருத்தஸ்ய மம ஸம்யுகே ।
நிர்கோஷமிவ வஜ்ரஸ்ய புநஸ்ஸம்ஶ்ரோதுமிச்சஸி ॥ 75 ॥
காமமேவங்கதேऽப்யஸ்ய பரிஜ்ஞாதே பராக்ரமே ।
த்வத்ஸஹாயஸ்ய மே வீர ந சிந்தா ஸ்யாந்ந்ரு'பாத்மஜ ॥ 76 ॥
யதர்தமயமாரம்பஃ க்ரு'தஃ பரபுரஞ்ஜயஃ ।
ஸமயம் நாபிஜாநாதி க்ரு'தார்தஃ ப்லவகேஶ்வரஃ ॥ 77 ॥
வர்ஷாஸமயகாலம் து ப்ரதிஜ்ஞாய ஹரீஶ்வரஃ ।
வ்யதீதாம்ஶ்சதுரோ மாஸாந்விஹரந்நாவபுத்யதே ॥ 78 ॥
ஸாமாத்யபரிஷத்க்ரீடந்பாநமேவோபஸேவதே ।
ஶோகதீநேஷு நாஸ்மாஸு ஸுக்ரீவஃ குருதே தயாம் ॥ 79 ॥
உச்யதாம் கச்ச ஸுக்ரீவஸ்த்வயா வத்ஸ மஹாபல ।
மம ரோஷஸ்ய யத்ரூபம் ப்ரூயாஶ்சைவமிதம் வசஃ ॥ 80 ॥
ந ச ஸங்குசிதஃ பந்தா யேந வாலீ ஹதோ கதஃ ।
ஸமயே திஷ்ட ஸுக்ரீவ மா வாலிபதமந்வகாஃ ॥ 81 ॥
ஏக ஏவ ரணே வாலீ ஶரேண நிஹதோ மயா ।
த்வாம் து ஸத்யாததிக்ராந்தம் ஹநிஷ்யாமி ஸபாந்தவம் ॥ 82 ॥
ததேவம் விஹிதே கார்யே யத்திதம் புருஷர்ஷப ।
தத்தத்ப்ரூஹி நரஶ்ரேஷ்டத்வர காலவ்யதிக்ரமஃ ॥ 83 ॥
குருஷ்வ ஸத்யம் மயி வாநரேஶ்வர ப்ரதிஶ்ருதம் தர்மமவேக்ஷ்ய ஶாஶ்வதம் ।
மா வாலிநம் ப்ரேத்ய கதோ யமக்ஷயம் த்வமத்ய பஶ்யேர்மம சோதிதைஶ்ஶரைஃ ॥ 84 ॥
ஸ பூர்வஜம் தீவ்ரவிவ்ரு'த்தகோபம் லாலப்யமாநம் ப்ரஸமீக்ஷ்ய தீநம் ।
சகார தீவ்ராம் மதிமுக்ரதேஜா ஹரீஶ்வரே மாநவவம்ஶநாதஃ ॥ 85 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
guhaṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ |
varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ || 1 ||
pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam |
śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām || 2 ||
kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām |
buddhvā kālamatītaṃ ca mumoha paramāturaḥ || 3 ||
sa tu sañjñāmupāgamya muhūrtānmatimānpunaḥ |
manassthāmapi vaidehīṃ cintayāmāsa rāghavaḥ || 4 ||
āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite |
śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭvā jagāma manasā priyām || 5 ||
dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasārāvasaṅghuṣṭhaṃ vilalāpārtayā girā || 6 ||
sārasārāvasannādaissārasāravanādinī |
yā''śrame ramate bālā sā'dya me ramate katham || 7 ||
puṣpitāṃścāsanān dṛṣṭvā kāñcanāniva nirmalān |
kathaṃ sā ramate bālā paśyantī māmapaśyatī || 8 ||
yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī |
budhyate cārusarvāṅgī sā'dya me buddhyate katham || 9 ||
nisvanaṃ cakravākānāṃ niśamya nahacāriṇām |
puṇḍarīkaviśālākṣī kathameṣā bhaviṣyati || 10 ||
sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca |
tāṃ vinā mṛgaśābākṣīṃ carannādya sukhaṃ labhe || 11 ||
api tāṃ madviyogāccha saukumāryācca bhāminīm |
sudūraṃ pīḍayetkāmaśśaradguṇanirantaraḥ || 12 ||
evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ |
vihaṅga iva sāraṅgassalilaṃ tridaśeśvarāt || 13 ||
tataścañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu |
dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvānlakṣmaṇo'grajam || 14 ||
taṃ cintayā dussahayā parītaṃ visañjñamekaṃ vijane manasvī |
bhrāturviṣādātparitāpadīnaḥ samīkṣya saumitriruvāca rāmam || 15 ||
kimārya kāmasya vaśaṅgatena kimātmapauruṣyaparābhavena |
ayaṃ sadā saṃhriyate samādhiḥ kimatra yogena nivartitena || 16 ||
kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ samādhiyogānugataṃ ca kālam |
sahāyasāmarthyamadīnasattvaḥ svakarma hetuṃ ca kuruṣva hetum || 17 ||
na jānakī mānava vaṃśanātha tvayā sanāthā sulabhā pareṇa |
na cāgnicūḍāṃ jvalitāmupetya na dahyate vīra varārha kacchit || 18 ||
salakṣaṇaṃ lakṣmaṇamapradhṛṣyaṃ svabhāvajaṃ vākyamuvāca rāmaḥ |
hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ sasāma dharmārthasamāhitaṃ ca || 19 ||
nissaṃśayaṃ kāryamavekṣitavyaṃ kriyāviśeṣo'hyanuvartitavyaḥ |
nanu pravṛttasya durāsadasya kumāra kāryasya phalaṃ ca cintyam || 20 ||
atha padmapalāśākṣīṃ maithilīmanucintayan |
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā || 21 ||
tarpayitvā sahasrākṣassalilena vasundharām |
nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ || 22 ||
snigdhagambhīranirghoṣāśśailadrumapurogamāḥ |
visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja || 23 ||
nīlotpaladalaśyāmāśśyāmīkṛtvā diśo daśa |
vimadā iva mātaṅgāśśāntavegāḥ payodharāḥ || 24 ||
jalagarbhā mahāmeghā kuṭajārjunagandhinaḥ |
caritvā viratāssaumya vṛṣṭivātāssamudyatāḥ || 25 ||
ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa |
nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntassahasā'nagha || 26 ||
abhivṛṣṭā mahāmeghairnirmalāścitrasānavaḥ |
anuliptā ivā'bhānti girayaścitradīptibhiḥ || 27 ||
śākhāsu saptacchadapādapānāṃ prabhāsu tārārkaniśākarāṇām |
līlāsu caivottama vāraṇānāṃ śriyaṃ vibhajyādya śaratpravṛttā || 28 ||
sampratyanekāśraya citraśobhā lakṣmīśśaratkālaguṇopanītā |
sūryāgrahastapratibodhiteṣu padmākareṣvabhyadhikaṃ vibhāti || 29 ||
saptacchadānāṃ kusumopagandhī ṣaṭpādabṛndairanugīyamānaḥ |
mattadvipānāṃ pavano'nusārī darpaṃ vineṣyannadhikaṃ karoti || 30 ||
abhyāgataiścāruviśālapakṣai ssaraḥpriyaiḥ padmarajovakīrṇaiḥ |
mahānadīnāṃ pulinopayātaiḥ krīḍanti haṃsāssaha cakravākaiḥ || 31 ||
madapragalbheṣu ca vāraṇeṣu gavāṃ samūheṣu ca darpiteṣu |
prasannatoyāsu ca nimnagāsu vibhāti lakṣmīrbahudhā vibhaktā || 32 ||
nabhassamīkṣyāmbudharairvimuktaṃ vimuktabarhābharaṇā vaneṣu |
priyāsvasaktā vinivṛttaśobhā gatotsavā dhyānaparā mayūrāḥ || 33 ||
manojñagandhaiḥ priyakairanalpaiḥ puṣpātibhārāvanatāgraśākhaiḥ |
suvarṇagaurairnayanābhirāmai rudyotitānīva vanāntarāṇi || 34 ||
priyānvitānāṃ nalinīpriyāṇāṃ vane ratānāṃ kusumoddhatānām |
madotkaṭānāṃ madalālasānāṃ gajottamānāṃ gatayo'dya mandāḥ || 35 ||
vyabhraṃ nabhaśśastravidhautavarṇaṃ kṛśapravāhāni nadījalāni |
kahlāraśītāḥ pavanāḥ pravānti tamovimuktāśca diśaḥ prakāśāḥ || 36 ||
sūryātapakrāmaṇanaṣṭapaṅkā bhūmiścirodadhāṭitasāndrareṇuḥ |
anyonyavaireṇasamāyutānā mudyogakālo'dya narādhipānām || 37 ||
śaradguṇāpyāyitarūpaśobhāḥ praharṣitāḥ pāṃśusamutkṣitāṅgāḥ |
madotkaṭāssamprati yuddhalubdhā vṛṣā gavāṃ madhyagatā nadanti || 38 ||
samanmathaṃ tīvragatānurāgāḥ kulānvitā mandagatiṃ kariṇyaḥ |
madānvitaṃ samparivārya yāntaṃ vaneṣu bhartāramanuprayānti || 39 ||
tyaktvā varāṇyātmavibhūṣaṇāni barhāṇi tīropagatā nadīnām |
nirbhartsyamānā iva sārasaughaiḥ prayānti dīnā vimadā mayūrāḥ || 40 ||
vitrāsya kāraṇḍavacakravākā nmahāravairbhinnakaṭā gajendrāḥ |
sarassu baddhāmbujabhūṣaṇeṣu vikṣobhya vikṣobhya jalaṃ pibanti || 41 ||
vyapetapaṅkāsu savālukāsu prasannatoyāsu sagokulāsu |
sasārasārāvanināditāsu nadīṣu hṛṣṭā nipatanti haṃsāḥ || 42 ||
nadīghanaprasravaṇodakānā matipravṛddhānilabarhiṇānām |
plavaṅgamānāṃ ca gatotsavānāṃ drutaṃ ravāssamprati sampraṇaṣṭāḥ || 43 ||
anekavarṇāssuvinaṣṭakāyā navoditeṣvambudhareṣu naṣṭāḥ |
kṣudhārditā ghoraviṣā bilebhya ściroṣitā viprasaranti sarpāḥ || 44 ||
cañcaccandrakarasparśaharṣonmīlitatārakā |
aho rāgavatī sandhyā jahāti svayamambaram || 45 ||
rātriśśaśāṅkoditasaumyavaktrā tārāgaṇonmīlitacārunetrā |
jyotsnāṃśukaprāvaraṇā vibhāti nārīva śuklāṃśukasaṃvṛtāṅgī || 46 ||
vipakvaśāliprasavāni bhuktvā praharṣitā sārasacārupaṅktiḥ |
nabhassamākrāmati śīghravegāḥ vātāvadhūtā grathiteva mālā || 47 ||
suptaikahaṃsaṃ kumudairupetaṃ mahāhradasthaṃ salilaṃ vibhāti |
ghanairvimuktaṃ niśi pūrṇacandraṃ tārāgaṇākīrṇamivāntarikṣam || 48 ||
prakīrṇahaṃsākulamekhalānāṃ prabuddhapadmotpalamālinīnām |
vāpyuttamānāmadhikā'dya lakṣmī rvarāṅganānāmiva bhūṣitānām || 49 ||
veṇusvanavyañjitatūryamiśraḥ pratyūṣakālānilasampravṛddhaḥ |
sammūrchito gargaragovṛṣāṇā manyonyamāpūrayatīva śabdaḥ || 50 ||
navairnadīnāṃ kusumaprabhāsai rvyādhūyamānairmṛdumārutena |
dhautāmalakṣaumapaṭaprakāśaiḥ kūlāni kāśairupaśobhitāni || 51 ||
vanapracaṇḍā madhupānaśauṇḍāḥ priyānvitāṣṣaṭcaraṇāḥ prahrṛṣṭāḥ |
vaneṣu mattāḥ pavanānuyātrāṃ kurvanti padmāsanareṇugaurāḥ || 52 ||
jalaṃ prasannaṃ kumudaṃ prabhāsaṃ krauñcasvanaśśālivanaṃ vipakvam |
mṛduśca vāyurvimalaśca candra śśaṃsanti varṣavyapanītakālam || 53 ||
mīnopasandarśitamekhalānāṃ nadīvadhūnāṃ gatayo'dya mandāḥ |
kāntopabhuktālasagāminīnāṃ prabhātakāleṣviva kāminīnām || 54 ||
sacakravākāni saśaivalāni kāśairdukūlairiva saṃvṛtāni |
sapatralekhāni sarocanāni vadhūmukhānīva nadīmukhāni || 55 ||
praphullabāṇāsanacitriteṣu prahṛṣṭaṣaṭpādanikūjiteṣu |
gṛhītacāpodyatacaṇḍadaṇḍaḥ pracaṇḍacāro'dya vaneṣu kāmaḥ || 56 ||
lokaṃ suvṛṣṭyā paritoṣayitvā nadīstaṭākāni ca pūrayitvā |
niṣpannasasyāṃ vasudhāṃ ca kṛtvā tyaktvā nabhastoyadharāḥ praṇaṣṭāḥ || 57 ||
darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ |
navasaṅgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ || 58 ||
prasannasalilāssaumya kurarībhirvināditāḥ |
cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ || 59 ||
asanāssaptaparṇāśca kovidārāśca puṣpitāḥ |
dṛśyante bandhujīvāśca śyāmāśca girisānuṣu || 60 ||
haṃsasārasacakrāhvaiḥ kuraraiśca samantataḥ |
pulinānyavakīrṇāni nadīnāṃ paśya lakṣmaṇa || 61 ||
anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja |
udyogasamayassaumya pārthivānāmupasthitaḥ || 62 ||
iyaṃ sā prathamā yātrā pārthivānāṃ nṛpātmaja na ca paśyāmi sugrīvamudyogaṃ vā tathāvidham || 63 ||
catvāro vārṣikā māsā gatā varṣaśatopamāḥ |
mama śokābhibhūtasya saumya sītāmapaśyataḥ || 64 ||
cakravākīva bhartāraṃ pṛṣṭhato'nugatā vanam |
viṣamaṃ daṇḍakāraṇyamudyānamiva yā'gatā || 65 ||
priyāvihīne duḥkhārte hṛtarājye vivāsite |
kṛpāṃ na kurute rājā sugrīvo mayi lakṣmaṇa || 66 ||
anātho hṛtarājyo'yaṃ rāvaṇena ca dharṣitaḥ |
dīno dūragṛhaḥ kāmī māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ || 67 ||
ityetaiḥ kāraṇaissaumya sugrīvasya durātmanaḥ |
ahaṃ vānararājasya paribhūtaḥ parantapa || 68 ||
sa kālaṃ parisaṅkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe |
kṛtārthassamayaṃ kṛtvā durmatirnāvabudhyate || 69 ||
tvaṃ ca kiṣkindhāṃ praviśya brūhi vānarapuṅgavam |
mūrkhaṃ grāmyasukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanānmama || 70 ||
arthināmupapannānāṃ pūrvaṃ cāpyupakāriṇām |
āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ || 71 ||
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ yo hi vākyamudīritam |
satyena pratigṛhṇāti sa vīraḥ puruṣottamaḥ || 72 ||
kṛtārthā hyakṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye |
tānmṛtānapi kravyādāḥ kṛtaghnānnopabhuñjate || 73 ||
nūnaṃ kāñcanapṛṣṭhasya vikṛṣṭasya mayā raṇe |
draṣṭumicchati cāpasya rūpaṃ vidyudgaṇopamam || 74 ||
ghoraṃ jyātalanirghoṣaṃ kruddhasya mama saṃyuge |
nirghoṣamiva vajrasya punassaṃśrotumicchasi || 75 ||
kāmamevaṅgate'pyasya parijñāte parākrame |
tvatsahāyasya me vīra na cintā syānnṛpātmaja || 76 ||
yadarthamayamārambhaḥ kṛtaḥ parapurañjayaḥ |
samayaṃ nābhijānāti kṛtārthaḥ plavageśvaraḥ || 77 ||
varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ |
vyatītāṃścaturo māsānviharannāvabudhyate || 78 ||
sāmātyapariṣatkrīḍanpānamevopasevate |
śokadīneṣu nāsmāsu sugrīvaḥ kurute dayām || 79 ||
ucyatāṃ gaccha sugrīvastvayā vatsa mahābala |
mama roṣasya yadrūpaṃ brūyāścaivamidaṃ vacaḥ || 80 ||
na ca saṅkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ |
samaye tiṣṭha sugrīva mā vālipathamanvagāḥ || 81 ||
eka eva raṇe vālī śareṇa nihato mayā |
tvāṃ tu satyādatikrāntaṃ haniṣyāmi sabāndhavam || 82 ||
tadevaṃ vihite kārye yaddhitaṃ puruṣarṣabha |
tattadbhrūhi naraśreṣṭhatvara kālavyatikramaḥ || 83 ||
kuruṣva satyaṃ mayi vānareśvara pratiśrutaṃ dharmamavekṣya śāśvatam |
mā vālinaṃ pretya gato yamakṣayaṃ tvamadya paśyermama coditaiśśaraiḥ || 84 ||
sa pūrvajaṃ tīvravivṛddhakopaṃ lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam |
cakāra tīvrāṃ matimugratejā harīśvare mānavavaṃśanāthaḥ || 85 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ त्रिंशस्सर्गः ।
गुहं प्रविष्टे सुग्रीवे विमुक्ते गगने घनैः ।
वर्षरात्रोषितो रामः कामशोकाभिपीडितः ॥ 1 ॥
पाण्डुरं गगनं दृष्ट्वा विमलं चन्द्रमण्डलम् ।
शारदीं रजनीं चैव दृष्ट्वा ज्योत्स्नानुलेपनाम् ॥ 2 ॥
कामवृत्तं च सुग्रीवं नष्टां च जनकात्मजाम् ।
बुद्ध्वा कालमतीतं च मुमोह परमातुरः ॥ 3 ॥
स तु सञ्ज्ञामुपागम्य मुहूर्तान्मतिमान्पुनः ।
मनस्स्थामपि वैदेहीं चिन्तयामास राघवः ॥ 4 ॥
आसीनः पर्वतस्याग्रे हेमधातुविभूषिते ।
शारदं गगनं दृष्ट्वा जगाम मनसा प्रियाम् ॥ 5 ॥
दृष्ट्वा च विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम् ।
सारसारावसङ्घुष्ठं विललापार्तया गिरा ॥ 6 ॥
सारसारावसन्नादैस्सारसारवनादिनी ।
याऽऽश्रमे रमते बाला साऽद्य मे रमते कथम् ॥ 7 ॥
पुष्पितांश्चासनान् दृष्ट्वा काञ्चनानिव निर्मलान् ।
कथं सा रमते बाला पश्यन्ती मामपश्यती ॥ 8 ॥
या पुरा कलहंसानां स्वरेण कलभाषिणी ।
बुध्यते चारुसर्वाङ्गी साऽद्य मे बुद्ध्यते कथम् ॥ 9 ॥
निस्वनं चक्रवाकानां निशम्य नहचारिणाम् ।
पुण्डरीकविशालाक्षी कथमेषा भविष्यति ॥ 10 ॥
सरांसि सरितो वापीः काननानि वनानि च ।
तां विना मृगशाबाक्षीं चरन्नाद्य सुखं लभे ॥ 11 ॥
अपि तां मद्वियोगाच्छ सौकुमार्याच्च भामिनीम् ।
सुदूरं पीडयेत्कामश्शरद्गुणनिरन्तरः ॥ 12 ॥
एवमादि नरश्रेष्ठो विललाप नृपात्मजः ।
विहङ्ग इव सारङ्गस्सलिलं त्रिदशेश्वरात् ॥ 13 ॥
ततश्चञ्चूर्य रम्येषु फलार्थी गिरिसानुषु ।
ददर्श पर्युपावृत्तो लक्ष्मीवान्लक्ष्मणोऽग्रजम् ॥ 14 ॥
तं चिन्तया दुस्सहया परीतं विसञ्ज्ञमेकं विजने मनस्वी ।
भ्रातुर्विषादात्परितापदीनः समीक्ष्य सौमित्रिरुवाच रामम् ॥ 15 ॥
किमार्य कामस्य वशङ्गतेन किमात्मपौरुष्यपराभवेन ।
अयं सदा संह्रियते समाधिः किमत्र योगेन निवर्तितेन ॥ 16 ॥
क्रियाभियोगं मनसः प्रसादं समाधियोगानुगतं च कालम् ।
सहायसामर्थ्यमदीनसत्त्वः स्वकर्म हेतुं च कुरुष्व हेतुम् ॥ 17 ॥
न जानकी मानव वंशनाथ त्वया सनाथा सुलभा परेण ।
न चाग्निचूडां ज्वलितामुपेत्य न दह्यते वीर वरार्ह कच्छित् ॥ 18 ॥
सलक्षणं लक्ष्मणमप्रधृष्यं स्वभावजं वाक्यमुवाच रामः ।
हितं च पथ्यं च नयप्रसक्तं ससाम धर्मार्थसमाहितं च ॥ 19 ॥
निस्संशयं कार्यमवेक्षितव्यं क्रियाविशेषोऽह्यनुवर्तितव्यः ।
ननु प्रवृत्तस्य दुरासदस्य कुमार कार्यस्य फलं च चिन्त्यम् ॥ 20 ॥
अथ पद्मपलाशाक्षीं मैथिलीमनुचिन्तयन् ।
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ॥ 21 ॥
तर्पयित्वा सहस्राक्षस्सलिलेन वसुन्धराम् ।
निर्वर्तयित्वा सस्यानि कृतकर्मा व्यवस्थितः ॥ 22 ॥
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषाश्शैलद्रुमपुरोगमाः ।
विसृज्य सलिलं मेघाः परिश्रान्ता नृपात्मज ॥ 23 ॥
नीलोत्पलदलश्यामाश्श्यामीकृत्वा दिशो दश ।
विमदा इव मातङ्गाश्शान्तवेगाः पयोधराः ॥ 24 ॥
जलगर्भा महामेघा कुटजार्जुनगन्धिनः ।
चरित्वा विरतास्सौम्य वृष्टिवातास्समुद्यताः ॥ 25 ॥
घनानां वारणानां च मयूराणां च लक्ष्मण ।
नादः प्रस्रवणानां च प्रशान्तस्सहसाऽनघ ॥ 26 ॥
अभिवृष्टा महामेघैर्निर्मलाश्चित्रसानवः ।
अनुलिप्ता इवाऽभान्ति गिरयश्चित्रदीप्तिभिः ॥ 27 ॥
शाखासु सप्तच्छदपादपानां प्रभासु तारार्कनिशाकराणाम् ।
लीलासु चैवोत्तम वारणानां श्रियं विभज्याद्य शरत्प्रवृत्ता ॥ 28 ॥
सम्प्रत्यनेकाश्रय चित्रशोभा लक्ष्मीश्शरत्कालगुणोपनीता ।
सूर्याग्रहस्तप्रतिबोधितेषु पद्माकरेष्वभ्यधिकं विभाति ॥ 29 ॥
सप्तच्छदानां कुसुमोपगन्धी षट्पादबृन्दैरनुगीयमानः ।
मत्तद्विपानां पवनोऽनुसारी दर्पं विनेष्यन्नधिकं करोति ॥ 30 ॥
अभ्यागतैश्चारुविशालपक्षै स्सरःप्रियैः पद्मरजोवकीर्णैः ।
महानदीनां पुलिनोपयातैः क्रीडन्ति हंसास्सह चक्रवाकैः ॥ 31 ॥
मदप्रगल्भेषु च वारणेषु गवां समूहेषु च दर्पितेषु ।
प्रसन्नतोयासु च निम्नगासु विभाति लक्ष्मीर्बहुधा विभक्ता ॥ 32 ॥
नभस्समीक्ष्याम्बुधरैर्विमुक्तं विमुक्तबर्हाभरणा वनेषु ।
प्रियास्वसक्ता विनिवृत्तशोभा गतोत्सवा ध्यानपरा मयूराः ॥ 33 ॥
मनोज्ञगन्धैः प्रियकैरनल्पैः पुष्पातिभारावनताग्रशाखैः ।
सुवर्णगौरैर्नयनाभिरामै रुद्योतितानीव वनान्तराणि ॥ 34 ॥
प्रियान्वितानां नलिनीप्रियाणां वने रतानां कुसुमोद्धतानाम् ।
मदोत्कटानां मदलालसानां गजोत्तमानां गतयोऽद्य मन्दाः ॥ 35 ॥
व्यभ्रं नभश्शस्त्रविधौतवर्णं कृशप्रवाहानि नदीजलानि ।
कह्लारशीताः पवनाः प्रवान्ति तमोविमुक्ताश्च दिशः प्रकाशाः ॥ 36 ॥
सूर्यातपक्रामणनष्टपङ्का भूमिश्चिरोदधाटितसान्द्ररेणुः ।
अन्योन्यवैरेणसमायुताना मुद्योगकालोऽद्य नराधिपानाम् ॥ 37 ॥
शरद्गुणाप्यायितरूपशोभाः प्रहर्षिताः पांशुसमुत्क्षिताङ्गाः ।
मदोत्कटास्सम्प्रति युद्धलुब्धा वृषा गवां मध्यगता नदन्ति ॥ 38 ॥
समन्मथं तीव्रगतानुरागाः कुलान्विता मन्दगतिं करिण्यः ।
मदान्वितं सम्परिवार्य यान्तं वनेषु भर्तारमनुप्रयान्ति ॥ 39 ॥
त्यक्त्वा वराण्यात्मविभूषणानि बर्हाणि तीरोपगता नदीनाम् ।
निर्भर्त्स्यमाना इव सारसौघैः प्रयान्ति दीना विमदा मयूराः ॥ 40 ॥
वित्रास्य कारण्डवचक्रवाका न्महारवैर्भिन्नकटा गजेन्द्राः ।
सरस्सु बद्धाम्बुजभूषणेषु विक्षोभ्य विक्षोभ्य जलं पिबन्ति ॥ 41 ॥
व्यपेतपङ्कासु सवालुकासु प्रसन्नतोयासु सगोकुलासु ।
ससारसारावनिनादितासु नदीषु हृष्टा निपतन्ति हंसाः ॥ 42 ॥
नदीघनप्रस्रवणोदकाना मतिप्रवृद्धानिलबर्हिणानाम् ।
प्लवङ्गमानां च गतोत्सवानां द्रुतं रवास्सम्प्रति सम्प्रणष्टाः ॥ 43 ॥
अनेकवर्णास्सुविनष्टकाया नवोदितेष्वम्बुधरेषु नष्टाः ।
क्षुधार्दिता घोरविषा बिलेभ्य श्चिरोषिता विप्रसरन्ति सर्पाः ॥ 44 ॥
चञ्चच्चन्द्रकरस्पर्शहर्षोन्मीलिततारका ।
अहो रागवती सन्ध्या जहाति स्वयमम्बरम् ॥ 45 ॥
रात्रिश्शशाङ्कोदितसौम्यवक्त्रा तारागणोन्मीलितचारुनेत्रा ।
ज्योत्स्नांशुकप्रावरणा विभाति नारीव शुक्लांशुकसंवृताङ्गी ॥ 46 ॥
विपक्वशालिप्रसवानि भुक्त्वा प्रहर्षिता सारसचारुपङ्क्तिः ।
नभस्समाक्रामति शीघ्रवेगाः वातावधूता ग्रथितेव माला ॥ 47 ॥
सुप्तैकहंसं कुमुदैरुपेतं महाह्रदस्थं सलिलं विभाति ।
घनैर्विमुक्तं निशि पूर्णचन्द्रं तारागणाकीर्णमिवान्तरिक्षम् ॥ 48 ॥
प्रकीर्णहंसाकुलमेखलानां प्रबुद्धपद्मोत्पलमालिनीनाम् ।
वाप्युत्तमानामधिकाऽद्य लक्ष्मी र्वराङ्गनानामिव भूषितानाम् ॥ 49 ॥
वेणुस्वनव्यञ्जिततूर्यमिश्रः प्रत्यूषकालानिलसम्प्रवृद्धः ।
सम्मूर्छितो गर्गरगोवृषाणा मन्योन्यमापूरयतीव शब्दः ॥ 50 ॥
नवैर्नदीनां कुसुमप्रभासै र्व्याधूयमानैर्मृदुमारुतेन ।
धौतामलक्षौमपटप्रकाशैः कूलानि काशैरुपशोभितानि ॥ 51 ॥
वनप्रचण्डा मधुपानशौण्डाः प्रियान्विताष्षट्चरणाः प्रह्रृष्टाः ।
वनेषु मत्ताः पवनानुयात्रां कुर्वन्ति पद्मासनरेणुगौराः ॥ 52 ॥
जलं प्रसन्नं कुमुदं प्रभासं क्रौञ्चस्वनश्शालिवनं विपक्वम् ।
मृदुश्च वायुर्विमलश्च चन्द्र श्शंसन्ति वर्षव्यपनीतकालम् ॥ 53 ॥
मीनोपसन्दर्शितमेखलानां नदीवधूनां गतयोऽद्य मन्दाः ।
कान्तोपभुक्तालसगामिनीनां प्रभातकालेष्विव कामिनीनाम् ॥ 54 ॥
सचक्रवाकानि सशैवलानि काशैर्दुकूलैरिव संवृतानि ।
सपत्रलेखानि सरोचनानि वधूमुखानीव नदीमुखानि ॥ 55 ॥
प्रफुल्लबाणासनचित्रितेषु प्रहृष्टषट्पादनिकूजितेषु ।
गृहीतचापोद्यतचण्डदण्डः प्रचण्डचारोऽद्य वनेषु कामः ॥ 56 ॥
लोकं सुवृष्ट्या परितोषयित्वा नदीस्तटाकानि च पूरयित्वा ।
निष्पन्नसस्यां वसुधां च कृत्वा त्यक्त्वा नभस्तोयधराः प्रणष्टाः ॥ 57 ॥
दर्शयन्ति शरन्नद्यः पुलिनानि शनैः शनैः ।
नवसङ्गमसव्रीडा जघनानीव योषितः ॥ 58 ॥
प्रसन्नसलिलास्सौम्य कुररीभिर्विनादिताः ।
चक्रवाकगणाकीर्णा विभान्ति सलिलाशयाः ॥ 59 ॥
असनास्सप्तपर्णाश्च कोविदाराश्च पुष्पिताः ।
दृश्यन्ते बन्धुजीवाश्च श्यामाश्च गिरिसानुषु ॥ 60 ॥
हंससारसचक्राह्वैः कुररैश्च समन्ततः ।
पुलिनान्यवकीर्णानि नदीनां पश्य लक्ष्मण ॥ 61 ॥
अन्योन्यबद्धवैराणां जिगीषूणां नृपात्मज ।
उद्योगसमयस्सौम्य पार्थिवानामुपस्थितः ॥ 62 ॥
इयं सा प्रथमा यात्रा पार्थिवानां नृपात्मज न च पश्यामि सुग्रीवमुद्योगं वा तथाविधम् ॥ 63 ॥
चत्वारो वार्षिका मासा गता वर्षशतोपमाः ।
मम शोकाभिभूतस्य सौम्य सीतामपश्यतः ॥ 64 ॥
चक्रवाकीव भर्तारं पृष्ठतोऽनुगता वनम् ।
विषमं दण्डकारण्यमुद्यानमिव याऽगता ॥ 65 ॥
प्रियाविहीने दुःखार्ते हृतराज्ये विवासिते ।
कृपां न कुरुते राजा सुग्रीवो मयि लक्ष्मण ॥ 66 ॥
अनाथो हृतराज्योऽयं रावणेन च धर्षितः ।
दीनो दूरगृहः कामी मां चैव शरणं गतः ॥ 67 ॥
इत्येतैः कारणैस्सौम्य सुग्रीवस्य दुरात्मनः ।
अहं वानरराजस्य परिभूतः परन्तप ॥ 68 ॥
स कालं परिसङ्ख्याय सीतायाः परिमार्गणे ।
कृतार्थस्समयं कृत्वा दुर्मतिर्नावबुध्यते ॥ 69 ॥
त्वं च किष्किन्धां प्रविश्य ब्रूहि वानरपुङ्गवम् ।
मूर्खं ग्राम्यसुखे सक्तं सुग्रीवं वचनान्मम ॥ 70 ॥
अर्थिनामुपपन्नानां पूर्वं चाप्युपकारिणाम् ।
आशां संश्रुत्य यो हन्ति स लोके पुरुषाधमः ॥ 71 ॥
शुभं वा यदि वा पापं यो हि वाक्यमुदीरितम् ।
सत्येन प्रतिगृह्णाति स वीरः पुरुषोत्तमः ॥ 72 ॥
कृतार्था ह्यकृतार्थानां मित्राणां न भवन्ति ये ।
तान्मृतानपि क्रव्यादाः कृतघ्नान्नोपभुञ्जते ॥ 73 ॥
नूनं काञ्चनपृष्ठस्य विकृष्टस्य मया रणे ।
द्रष्टुमिच्छति चापस्य रूपं विद्युद्गणोपमम् ॥ 74 ॥
घोरं ज्यातलनिर्घोषं क्रुद्धस्य मम संयुगे ।
निर्घोषमिव वज्रस्य पुनस्संश्रोतुमिच्छसि ॥ 75 ॥
काममेवङ्गतेऽप्यस्य परिज्ञाते पराक्रमे ।
त्वत्सहायस्य मे वीर न चिन्ता स्यान्नृपात्मज ॥ 76 ॥
यदर्थमयमारम्भः कृतः परपुरञ्जयः ।
समयं नाभिजानाति कृतार्थः प्लवगेश्वरः ॥ 77 ॥
वर्षासमयकालं तु प्रतिज्ञाय हरीश्वरः ।
व्यतीतांश्चतुरो मासान्विहरन्नावबुध्यते ॥ 78 ॥
सामात्यपरिषत्क्रीडन्पानमेवोपसेवते ।
शोकदीनेषु नास्मासु सुग्रीवः कुरुते दयाम् ॥ 79 ॥
उच्यतां गच्छ सुग्रीवस्त्वया वत्स महाबल ।
मम रोषस्य यद्रूपं ब्रूयाश्चैवमिदं वचः ॥ 80 ॥
न च सङ्कुचितः पन्था येन वाली हतो गतः ।
समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः ॥ 81 ॥
एक एव रणे वाली शरेण निहतो मया ।
त्वां तु सत्यादतिक्रान्तं हनिष्यामि सबान्धवम् ॥ 82 ॥
तदेवं विहिते कार्ये यद्धितं पुरुषर्षभ ।
तत्तद्भ्रूहि नरश्रेष्ठत्वर कालव्यतिक्रमः ॥ 83 ॥
कुरुष्व सत्यं मयि वानरेश्वर प्रतिश्रुतं धर्ममवेक्ष्य शाश्वतम् ।
मा वालिनं प्रेत्य गतो यमक्षयं त्वमद्य पश्येर्मम चोदितैश्शरैः ॥ 84 ॥
स पूर्वजं तीव्रविवृद्धकोपं लालप्यमानं प्रसमीक्ष्य दीनम् ।
चकार तीव्रां मतिमुग्रतेजा हरीश्वरे मानववंशनाथः ॥ 85 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
guhaṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ |
varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ || 1 ||
pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam |
śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām || 2 ||
kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām |
buddhvā kālamatītaṃ ca mumoha paramāturaḥ || 3 ||
sa tu sañjñāmupāgamya muhūrtānmatimānpunaḥ |
manassthāmapi vaidehīṃ cintayāmāsa rāghavaḥ || 4 ||
āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite |
śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭvā jagāma manasā priyām || 5 ||
dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasārāvasaṅghuṣṭhaṃ vilalāpārtayā girā || 6 ||
sārasārāvasannādaissārasāravanādinī |
yā''śrame ramate bālā sā'dya me ramate katham || 7 ||
puṣpitāṃścāsanān dṛṣṭvā kāñcanāniva nirmalān |
kathaṃ sā ramate bālā paśyantī māmapaśyatī || 8 ||
yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī |
budhyate cārusarvāṅgī sā'dya me buddhyate katham || 9 ||
nisvanaṃ cakravākānāṃ niśamya nahacāriṇām |
puṇḍarīkaviśālākṣī kathameṣā bhaviṣyati || 10 ||
sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca |
tāṃ vinā mṛgaśābākṣīṃ carannādya sukhaṃ labhe || 11 ||
api tāṃ madviyogāccha saukumāryācca bhāminīm |
sudūraṃ pīḍayetkāmaśśaradguṇanirantaraḥ || 12 ||
evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ |
vihaṅga iva sāraṅgassalilaṃ tridaśeśvarāt || 13 ||
tataścañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu |
dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvānlakṣmaṇo'grajam || 14 ||
taṃ cintayā dussahayā parītaṃ visañjñamekaṃ vijane manasvī |
bhrāturviṣādātparitāpadīnaḥ samīkṣya saumitriruvāca rāmam || 15 ||
kimārya kāmasya vaśaṅgatena kimātmapauruṣyaparābhavena |
ayaṃ sadā saṃhriyate samādhiḥ kimatra yogena nivartitena || 16 ||
kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ samādhiyogānugataṃ ca kālam |
sahāyasāmarthyamadīnasattvaḥ svakarma hetuṃ ca kuruṣva hetum || 17 ||
na jānakī mānava vaṃśanātha tvayā sanāthā sulabhā pareṇa |
na cāgnicūḍāṃ jvalitāmupetya na dahyate vīra varārha kacchit || 18 ||
salakṣaṇaṃ lakṣmaṇamapradhṛṣyaṃ svabhāvajaṃ vākyamuvāca rāmaḥ |
hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ sasāma dharmārthasamāhitaṃ ca || 19 ||
nissaṃśayaṃ kāryamavekṣitavyaṃ kriyāviśeṣo'hyanuvartitavyaḥ |
nanu pravṛttasya durāsadasya kumāra kāryasya phalaṃ ca cintyam || 20 ||
atha padmapalāśākṣīṃ maithilīmanucintayan |
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā || 21 ||
tarpayitvā sahasrākṣassalilena vasundharām |
nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ || 22 ||
snigdhagambhīranirghoṣāśśailadrumapurogamāḥ |
visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja || 23 ||
nīlotpaladalaśyāmāśśyāmīkṛtvā diśo daśa |
vimadā iva mātaṅgāśśāntavegāḥ payodharāḥ || 24 ||
jalagarbhā mahāmeghā kuṭajārjunagandhinaḥ |
caritvā viratāssaumya vṛṣṭivātāssamudyatāḥ || 25 ||
ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa |
nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntassahasā'nagha || 26 ||
abhivṛṣṭā mahāmeghairnirmalāścitrasānavaḥ |
anuliptā ivā'bhānti girayaścitradīptibhiḥ || 27 ||
śākhāsu saptacchadapādapānāṃ prabhāsu tārārkaniśākarāṇām |
līlāsu caivottama vāraṇānāṃ śriyaṃ vibhajyādya śaratpravṛttā || 28 ||
sampratyanekāśraya citraśobhā lakṣmīśśaratkālaguṇopanītā |
sūryāgrahastapratibodhiteṣu padmākareṣvabhyadhikaṃ vibhāti || 29 ||
saptacchadānāṃ kusumopagandhī ṣaṭpādabṛndairanugīyamānaḥ |
mattadvipānāṃ pavano'nusārī darpaṃ vineṣyannadhikaṃ karoti || 30 ||
abhyāgataiścāruviśālapakṣai ssaraḥpriyaiḥ padmarajovakīrṇaiḥ |
mahānadīnāṃ pulinopayātaiḥ krīḍanti haṃsāssaha cakravākaiḥ || 31 ||
madapragalbheṣu ca vāraṇeṣu gavāṃ samūheṣu ca darpiteṣu |
prasannatoyāsu ca nimnagāsu vibhāti lakṣmīrbahudhā vibhaktā || 32 ||
nabhassamīkṣyāmbudharairvimuktaṃ vimuktabarhābharaṇā vaneṣu |
priyāsvasaktā vinivṛttaśobhā gatotsavā dhyānaparā mayūrāḥ || 33 ||
manojñagandhaiḥ priyakairanalpaiḥ puṣpātibhārāvanatāgraśākhaiḥ |
suvarṇagaurairnayanābhirāmai rudyotitānīva vanāntarāṇi || 34 ||
priyānvitānāṃ nalinīpriyāṇāṃ vane ratānāṃ kusumoddhatānām |
madotkaṭānāṃ madalālasānāṃ gajottamānāṃ gatayo'dya mandāḥ || 35 ||
vyabhraṃ nabhaśśastravidhautavarṇaṃ kṛśapravāhāni nadījalāni |
kahlāraśītāḥ pavanāḥ pravānti tamovimuktāśca diśaḥ prakāśāḥ || 36 ||
sūryātapakrāmaṇanaṣṭapaṅkā bhūmiścirodadhāṭitasāndrareṇuḥ |
anyonyavaireṇasamāyutānā mudyogakālo'dya narādhipānām || 37 ||
śaradguṇāpyāyitarūpaśobhāḥ praharṣitāḥ pāṃśusamutkṣitāṅgāḥ |
madotkaṭāssamprati yuddhalubdhā vṛṣā gavāṃ madhyagatā nadanti || 38 ||
samanmathaṃ tīvragatānurāgāḥ kulānvitā mandagatiṃ kariṇyaḥ |
madānvitaṃ samparivārya yāntaṃ vaneṣu bhartāramanuprayānti || 39 ||
tyaktvā varāṇyātmavibhūṣaṇāni barhāṇi tīropagatā nadīnām |
nirbhartsyamānā iva sārasaughaiḥ prayānti dīnā vimadā mayūrāḥ || 40 ||
vitrāsya kāraṇḍavacakravākā nmahāravairbhinnakaṭā gajendrāḥ |
sarassu baddhāmbujabhūṣaṇeṣu vikṣobhya vikṣobhya jalaṃ pibanti || 41 ||
vyapetapaṅkāsu savālukāsu prasannatoyāsu sagokulāsu |
sasārasārāvanināditāsu nadīṣu hṛṣṭā nipatanti haṃsāḥ || 42 ||
nadīghanaprasravaṇodakānā matipravṛddhānilabarhiṇānām |
plavaṅgamānāṃ ca gatotsavānāṃ drutaṃ ravāssamprati sampraṇaṣṭāḥ || 43 ||
anekavarṇāssuvinaṣṭakāyā navoditeṣvambudhareṣu naṣṭāḥ |
kṣudhārditā ghoraviṣā bilebhya ściroṣitā viprasaranti sarpāḥ || 44 ||
cañcaccandrakarasparśaharṣonmīlitatārakā |
aho rāgavatī sandhyā jahāti svayamambaram || 45 ||
rātriśśaśāṅkoditasaumyavaktrā tārāgaṇonmīlitacārunetrā |
jyotsnāṃśukaprāvaraṇā vibhāti nārīva śuklāṃśukasaṃvṛtāṅgī || 46 ||
vipakvaśāliprasavāni bhuktvā praharṣitā sārasacārupaṅktiḥ |
nabhassamākrāmati śīghravegāḥ vātāvadhūtā grathiteva mālā || 47 ||
suptaikahaṃsaṃ kumudairupetaṃ mahāhradasthaṃ salilaṃ vibhāti |
ghanairvimuktaṃ niśi pūrṇacandraṃ tārāgaṇākīrṇamivāntarikṣam || 48 ||
prakīrṇahaṃsākulamekhalānāṃ prabuddhapadmotpalamālinīnām |
vāpyuttamānāmadhikā'dya lakṣmī rvarāṅganānāmiva bhūṣitānām || 49 ||
veṇusvanavyañjitatūryamiśraḥ pratyūṣakālānilasampravṛddhaḥ |
sammūrchito gargaragovṛṣāṇā manyonyamāpūrayatīva śabdaḥ || 50 ||
navairnadīnāṃ kusumaprabhāsai rvyādhūyamānairmṛdumārutena |
dhautāmalakṣaumapaṭaprakāśaiḥ kūlāni kāśairupaśobhitāni || 51 ||
vanapracaṇḍā madhupānaśauṇḍāḥ priyānvitāṣṣaṭcaraṇāḥ prahrṛṣṭāḥ |
vaneṣu mattāḥ pavanānuyātrāṃ kurvanti padmāsanareṇugaurāḥ || 52 ||
jalaṃ prasannaṃ kumudaṃ prabhāsaṃ krauñcasvanaśśālivanaṃ vipakvam |
mṛduśca vāyurvimalaśca candra śśaṃsanti varṣavyapanītakālam || 53 ||
mīnopasandarśitamekhalānāṃ nadīvadhūnāṃ gatayo'dya mandāḥ |
kāntopabhuktālasagāminīnāṃ prabhātakāleṣviva kāminīnām || 54 ||
sacakravākāni saśaivalāni kāśairdukūlairiva saṃvṛtāni |
sapatralekhāni sarocanāni vadhūmukhānīva nadīmukhāni || 55 ||
praphullabāṇāsanacitriteṣu prahṛṣṭaṣaṭpādanikūjiteṣu |
gṛhītacāpodyatacaṇḍadaṇḍaḥ pracaṇḍacāro'dya vaneṣu kāmaḥ || 56 ||
lokaṃ suvṛṣṭyā paritoṣayitvā nadīstaṭākāni ca pūrayitvā |
niṣpannasasyāṃ vasudhāṃ ca kṛtvā tyaktvā nabhastoyadharāḥ praṇaṣṭāḥ || 57 ||
darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ |
navasaṅgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ || 58 ||
prasannasalilāssaumya kurarībhirvināditāḥ |
cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ || 59 ||
asanāssaptaparṇāśca kovidārāśca puṣpitāḥ |
dṛśyante bandhujīvāśca śyāmāśca girisānuṣu || 60 ||
haṃsasārasacakrāhvaiḥ kuraraiśca samantataḥ |
pulinānyavakīrṇāni nadīnāṃ paśya lakṣmaṇa || 61 ||
anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja |
udyogasamayassaumya pārthivānāmupasthitaḥ || 62 ||
iyaṃ sā prathamā yātrā pārthivānāṃ nṛpātmaja na ca paśyāmi sugrīvamudyogaṃ vā tathāvidham || 63 ||
catvāro vārṣikā māsā gatā varṣaśatopamāḥ |
mama śokābhibhūtasya saumya sītāmapaśyataḥ || 64 ||
cakravākīva bhartāraṃ pṛṣṭhato'nugatā vanam |
viṣamaṃ daṇḍakāraṇyamudyānamiva yā'gatā || 65 ||
priyāvihīne duḥkhārte hṛtarājye vivāsite |
kṛpāṃ na kurute rājā sugrīvo mayi lakṣmaṇa || 66 ||
anātho hṛtarājyo'yaṃ rāvaṇena ca dharṣitaḥ |
dīno dūragṛhaḥ kāmī māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ || 67 ||
ityetaiḥ kāraṇaissaumya sugrīvasya durātmanaḥ |
ahaṃ vānararājasya paribhūtaḥ parantapa || 68 ||
sa kālaṃ parisaṅkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe |
kṛtārthassamayaṃ kṛtvā durmatirnāvabudhyate || 69 ||
tvaṃ ca kiṣkindhāṃ praviśya brūhi vānarapuṅgavam |
mūrkhaṃ grāmyasukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanānmama || 70 ||
arthināmupapannānāṃ pūrvaṃ cāpyupakāriṇām |
āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ || 71 ||
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ yo hi vākyamudīritam |
satyena pratigṛhṇāti sa vīraḥ puruṣottamaḥ || 72 ||
kṛtārthā hyakṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye |
tānmṛtānapi kravyādāḥ kṛtaghnānnopabhuñjate || 73 ||
nūnaṃ kāñcanapṛṣṭhasya vikṛṣṭasya mayā raṇe |
draṣṭumicchati cāpasya rūpaṃ vidyudgaṇopamam || 74 ||
ghoraṃ jyātalanirghoṣaṃ kruddhasya mama saṃyuge |
nirghoṣamiva vajrasya punassaṃśrotumicchasi || 75 ||
kāmamevaṅgate'pyasya parijñāte parākrame |
tvatsahāyasya me vīra na cintā syānnṛpātmaja || 76 ||
yadarthamayamārambhaḥ kṛtaḥ parapurañjayaḥ |
samayaṃ nābhijānāti kṛtārthaḥ plavageśvaraḥ || 77 ||
varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ |
vyatītāṃścaturo māsānviharannāvabudhyate || 78 ||
sāmātyapariṣatkrīḍanpānamevopasevate |
śokadīneṣu nāsmāsu sugrīvaḥ kurute dayām || 79 ||
ucyatāṃ gaccha sugrīvastvayā vatsa mahābala |
mama roṣasya yadrūpaṃ brūyāścaivamidaṃ vacaḥ || 80 ||
na ca saṅkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ |
samaye tiṣṭha sugrīva mā vālipathamanvagāḥ || 81 ||
eka eva raṇe vālī śareṇa nihato mayā |
tvāṃ tu satyādatikrāntaṃ haniṣyāmi sabāndhavam || 82 ||
tadevaṃ vihite kārye yaddhitaṃ puruṣarṣabha |
tattadbhrūhi naraśreṣṭhatvara kālavyatikramaḥ || 83 ||
kuruṣva satyaṃ mayi vānareśvara pratiśrutaṃ dharmamavekṣya śāśvatam |
mā vālinaṃ pretya gato yamakṣayaṃ tvamadya paśyermama coditaiśśaraiḥ || 84 ||
sa pūrvajaṃ tīvravivṛddhakopaṃ lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam |
cakāra tīvrāṃ matimugratejā harīśvare mānavavaṃśanāthaḥ || 85 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in