4.30 Kishkindhakanda - Trimsha Sargah

ॐ

4.30 கிஷ்கிந்தாகாண்ட - த்ரிம்ஶ ஸர்கஃ

Valmiki Tamil

ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।

அத த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।

குஹம் ப்ரவிஷ்டே ஸுக்ரீவே விமுக்தே ககநே கநைஃ ।

வர்ஷராத்ரோஷிதோ ராமஃ காமஶோகாபிபீடிதஃ ॥ 1 ॥

பாண்டுரம் ககநம் த்ரு'ஷ்ட்வா விமலம் சந்த்ரமண்டலம் ।

ஶாரதீம் ரஜநீம் சைவ த்ரு'ஷ்ட்வா ஜ்யோத்ஸ்நாநுலேபநாம் ॥ 2 ॥

காமவ்ரு'த்தம் ச ஸுக்ரீவம் நஷ்டாம் ச ஜநகாத்மஜாம் ।

புத்த்வா காலமதீதம் ச முமோஹ பரமாதுரஃ ॥ 3 ॥

ஸ து ஸஞ்ஜ்ஞாமுபாகம்ய முஹூர்தாந்மதிமாந்புநஃ ।

மநஸ்ஸ்தாமபி வைதேஹீம் சிந்தயாமாஸ ராகவஃ ॥ 4 ॥

ஆஸீநஃ பர்வதஸ்யாக்ரே ஹேமதாதுவிபூஷிதே ।

ஶாரதம் ககநம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஜகாம மநஸா ப்ரியாம் ॥ 5 ॥

த்ரு'ஷ்ட்வா ச விமலம் வ்யோம கதவித்யுத்வலாஹகம் ।

ஸாரஸாராவஸங்குஷ்டம் விலலாபார்தயா கிரா ॥ 6 ॥

ஸாரஸாராவஸந்நாதைஸ்ஸாரஸாரவநாதிநீ ।

யாऽऽஶ்ரமே ரமதே பாலா ஸாऽத்ய மே ரமதே கதம் ॥ 7 ॥

புஷ்பிதாம்ஶ்சாஸநாந் த்ரு'ஷ்ட்வா காஞ்சநாநிவ நிர்மலாந் ।

கதம் ஸா ரமதே பாலா பஶ்யந்தீ மாமபஶ்யதீ ॥ 8 ॥

யா புரா கலஹம்ஸாநாம் ஸ்வரேண கலபாஷிணீ ।

புத்யதே சாருஸர்வாங்கீ ஸாऽத்ய மே புத்த்யதே கதம் ॥ 9 ॥

நிஸ்வநம் சக்ரவாகாநாம் நிஶம்ய நஹசாரிணாம் ।

புண்டரீகவிஶாலாக்ஷீ கதமேஷா பவிஷ்யதி ॥ 10 ॥

ஸராம்ஸி ஸரிதோ வாபீஃ காநநாநி வநாநி ச ।

தாம் விநா ம்ரு'கஶாபாக்ஷீம் சரந்நாத்ய ஸுகம் லபே ॥ 11 ॥

அபி தாம் மத்வியோகாச்ச ஸௌகுமார்யாச்ச பாமிநீம் ।

ஸுதூரம் பீடயேத்காமஶ்ஶரத்குணநிரந்தரஃ ॥ 12 ॥

ஏவமாதி நரஶ்ரேஷ்டோ விலலாப ந்ரு'பாத்மஜஃ ।

விஹங்க இவ ஸாரங்கஸ்ஸலிலம் த்ரிதஶேஶ்வராத் ॥ 13 ॥

ததஶ்சஞ்சூர்ய ரம்யேஷு பலார்தீ கிரிஸாநுஷு ।

ததர்ஶ பர்யுபாவ்ரு'த்தோ லக்ஷ்மீவாந்லக்ஷ்மணோऽக்ரஜம் ॥ 14 ॥

தம் சிந்தயா துஸ்ஸஹயா பரீதம் விஸஞ்ஜ்ஞமேகம் விஜநே மநஸ்வீ ।

ப்ராதுர்விஷாதாத்பரிதாபதீநஃ ஸமீக்ஷ்ய ஸௌமித்ரிருவாச ராமம் ॥ 15 ॥

கிமார்ய காமஸ்ய வஶங்கதேந கிமாத்மபௌருஷ்யபராபவேந ।

அயம் ஸதா ஸம்ஹ்ரியதே ஸமாதிஃ கிமத்ர யோகேந நிவர்திதேந ॥ 16 ॥

க்ரியாபியோகம் மநஸஃ ப்ரஸாதம் ஸமாதியோகாநுகதம் ச காலம் ।

ஸஹாயஸாமர்த்யமதீநஸத்த்வஃ ஸ்வகர்ம ஹேதும் ச குருஷ்வ ஹேதும் ॥ 17 ॥

ந ஜாநகீ மாநவ வம்ஶநாத த்வயா ஸநாதா ஸுலபா பரேண ।

ந சாக்நிசூடாம் ஜ்வலிதாமுபேத்ய ந தஹ்யதே வீர வரார்ஹ கச்சித் ॥ 18 ॥

ஸலக்ஷணம் லக்ஷ்மணமப்ரத்ரு'ஷ்யம் ஸ்வபாவஜம் வாக்யமுவாச ராமஃ ।

ஹிதம் ச பத்யம் ச நயப்ரஸக்தம் ஸஸாம தர்மார்தஸமாஹிதம் ச ॥ 19 ॥

நிஸ்ஸம்ஶயம் கார்யமவேக்ஷிதவ்யம் க்ரியாவிஶேஷோऽஹ்யநுவர்திதவ்யஃ ।

நநு ப்ரவ்ரு'த்தஸ்ய துராஸதஸ்ய குமார கார்யஸ்ய பலம் ச சிந்த்யம் ॥ 20 ॥

அத பத்மபலாஶாக்ஷீம் மைதிலீமநுசிந்தயந் ।

உவாச லக்ஷ்மணம் ராமோ முகேந பரிஶுஷ்யதா ॥ 21 ॥

தர்பயித்வா ஸஹஸ்ராக்ஷஸ்ஸலிலேந வஸுந்தராம் ।

நிர்வர்தயித்வா ஸஸ்யாநி க்ரு'தகர்மா வ்யவஸ்திதஃ ॥ 22 ॥

ஸ்நிக்தகம்பீரநிர்கோஷாஶ்ஶைலத்ருமபுரோகமாஃ ।

விஸ்ரு'ஜ்ய ஸலிலம் மேகாஃ பரிஶ்ராந்தா ந்ரு'பாத்மஜ ॥ 23 ॥

நீலோத்பலதலஶ்யாமாஶ்ஶ்யாமீக்ரு'த்வா திஶோ தஶ ।

விமதா இவ மாதங்காஶ்ஶாந்தவேகாஃ பயோதராஃ ॥ 24 ॥

ஜலகர்பா மஹாமேகா குடஜார்ஜுநகந்திநஃ ।

சரித்வா விரதாஸ்ஸௌம்ய வ்ரு'ஷ்டிவாதாஸ்ஸமுத்யதாஃ ॥ 25 ॥

கநாநாம் வாரணாநாம் ச மயூராணாம் ச லக்ஷ்மண ।

நாதஃ ப்ரஸ்ரவணாநாம் ச ப்ரஶாந்தஸ்ஸஹஸாऽநக ॥ 26 ॥

அபிவ்ரு'ஷ்டா மஹாமேகைர்நிர்மலாஶ்சித்ரஸாநவஃ ।

அநுலிப்தா இவாऽபாந்தி கிரயஶ்சித்ரதீப்திபிஃ ॥ 27 ॥

ஶாகாஸு ஸப்தச்சதபாதபாநாம் ப்ரபாஸு தாரார்கநிஶாகராணாம் ।

லீலாஸு சைவோத்தம வாரணாநாம் ஶ்ரியம் விபஜ்யாத்ய ஶரத்ப்ரவ்ரு'த்தா ॥ 28 ॥

ஸம்ப்ரத்யநேகாஶ்ரய சித்ரஶோபா லக்ஷ்மீஶ்ஶரத்காலகுணோபநீதா ।

ஸூர்யாக்ரஹஸ்தப்ரதிபோதிதேஷு பத்மாகரேஷ்வப்யதிகம் விபாதி ॥ 29 ॥

ஸப்தச்சதாநாம் குஸுமோபகந்தீ ஷட்பாதப்ரு'ந்தைரநுகீயமாநஃ ।

மத்தத்விபாநாம் பவநோऽநுஸாரீ தர்பம் விநேஷ்யந்நதிகம் கரோதி ॥ 30 ॥

அப்யாகதைஶ்சாருவிஶாலபக்ஷை ஸ்ஸரஃப்ரியைஃ பத்மரஜோவகீர்ணைஃ ।

மஹாநதீநாம் புலிநோபயாதைஃ க்ரீடந்தி ஹம்ஸாஸ்ஸஹ சக்ரவாகைஃ ॥ 31 ॥

மதப்ரகல்பேஷு ச வாரணேஷு கவாம் ஸமூஹேஷு ச தர்பிதேஷு ।

ப்ரஸந்நதோயாஸு ச நிம்நகாஸு விபாதி லக்ஷ்மீர்பஹுதா விபக்தா ॥ 32 ॥

நபஸ்ஸமீக்ஷ்யாம்புதரைர்விமுக்தம் விமுக்தபர்ஹாபரணா வநேஷு ।

ப்ரியாஸ்வஸக்தா விநிவ்ரு'த்தஶோபா கதோத்ஸவா த்யாநபரா மயூராஃ ॥ 33 ॥

மநோஜ்ஞகந்தைஃ ப்ரியகைரநல்பைஃ புஷ்பாதிபாராவநதாக்ரஶாகைஃ ।

ஸுவர்ணகௌரைர்நயநாபிராமை ருத்யோதிதாநீவ வநாந்தராணி ॥ 34 ॥

ப்ரியாந்விதாநாம் நலிநீப்ரியாணாம் வநே ரதாநாம் குஸுமோத்ததாநாம் ।

மதோத்கடாநாம் மதலாலஸாநாம் கஜோத்தமாநாம் கதயோऽத்ய மந்தாஃ ॥ 35 ॥

வ்யப்ரம் நபஶ்ஶஸ்த்ரவிதௌதவர்ணம் க்ரு'ஶப்ரவாஹாநி நதீஜலாநி ।

கஹ்லாரஶீதாஃ பவநாஃ ப்ரவாந்தி தமோவிமுக்தாஶ்ச திஶஃ ப்ரகாஶாஃ ॥ 36 ॥

ஸூர்யாதபக்ராமணநஷ்டபங்கா பூமிஶ்சிரோததாடிதஸாந்த்ரரேணுஃ ।

அந்யோந்யவைரேணஸமாயுதாநா முத்யோககாலோऽத்ய நராதிபாநாம் ॥ 37 ॥

ஶரத்குணாப்யாயிதரூபஶோபாஃ ப்ரஹர்ஷிதாஃ பாம்ஶுஸமுத்க்ஷிதாங்காஃ ।

மதோத்கடாஸ்ஸம்ப்ரதி யுத்தலுப்தா வ்ரு'ஷா கவாம் மத்யகதா நதந்தி ॥ 38 ॥

ஸமந்மதம் தீவ்ரகதாநுராகாஃ குலாந்விதா மந்தகதிம் கரிண்யஃ ।

மதாந்விதம் ஸம்பரிவார்ய யாந்தம் வநேஷு பர்தாரமநுப்ரயாந்தி ॥ 39 ॥

த்யக்த்வா வராண்யாத்மவிபூஷணாநி பர்ஹாணி தீரோபகதா நதீநாம் ।

நிர்பர்த்ஸ்யமாநா இவ ஸாரஸௌகைஃ ப்ரயாந்தி தீநா விமதா மயூராஃ ॥ 40 ॥

வித்ராஸ்ய காரண்டவசக்ரவாகா ந்மஹாரவைர்பிந்நகடா கஜேந்த்ராஃ ।

ஸரஸ்ஸு பத்தாம்புஜபூஷணேஷு விக்ஷோப்ய விக்ஷோப்ய ஜலம் பிபந்தி ॥ 41 ॥

வ்யபேதபங்காஸு ஸவாலுகாஸு ப்ரஸந்நதோயாஸு ஸகோகுலாஸு ।

ஸஸாரஸாராவநிநாதிதாஸு நதீஷு ஹ்ரு'ஷ்டா நிபதந்தி ஹம்ஸாஃ ॥ 42 ॥

நதீகநப்ரஸ்ரவணோதகாநா மதிப்ரவ்ரு'த்தாநிலபர்ஹிணாநாம் ।

ப்லவங்கமாநாம் ச கதோத்ஸவாநாம் த்ருதம் ரவாஸ்ஸம்ப்ரதி ஸம்ப்ரணஷ்டாஃ ॥ 43 ॥

அநேகவர்ணாஸ்ஸுவிநஷ்டகாயா நவோதிதேஷ்வம்புதரேஷு நஷ்டாஃ ।

க்ஷுதார்திதா கோரவிஷா பிலேப்ய ஶ்சிரோஷிதா விப்ரஸரந்தி ஸர்பாஃ ॥ 44 ॥

சஞ்சச்சந்த்ரகரஸ்பர்ஶஹர்ஷோந்மீலிததாரகா ।

அஹோ ராகவதீ ஸந்த்யா ஜஹாதி ஸ்வயமம்பரம் ॥ 45 ॥

ராத்ரிஶ்ஶஶாங்கோதிதஸௌம்யவக்த்ரா தாராகணோந்மீலிதசாருநேத்ரா ।

ஜ்யோத்ஸ்நாம்ஶுகப்ராவரணா விபாதி நாரீவ ஶுக்லாம்ஶுகஸம்வ்ரு'தாங்கீ ॥ 46 ॥

விபக்வஶாலிப்ரஸவாநி புக்த்வா ப்ரஹர்ஷிதா ஸாரஸசாருபங்க்திஃ ।

நபஸ்ஸமாக்ராமதி ஶீக்ரவேகாஃ வாதாவதூதா க்ரதிதேவ மாலா ॥ 47 ॥

ஸுப்தைகஹம்ஸம் குமுதைருபேதம் மஹாஹ்ரதஸ்தம் ஸலிலம் விபாதி ।

கநைர்விமுக்தம் நிஶி பூர்ணசந்த்ரம் தாராகணாகீர்ணமிவாந்தரிக்ஷம் ॥ 48 ॥

ப்ரகீர்ணஹம்ஸாகுலமேகலாநாம் ப்ரபுத்தபத்மோத்பலமாலிநீநாம் ।

வாப்யுத்தமாநாமதிகாऽத்ய லக்ஷ்மீ ர்வராங்கநாநாமிவ பூஷிதாநாம் ॥ 49 ॥

வேணுஸ்வநவ்யஞ்ஜிததூர்யமிஶ்ரஃ ப்ரத்யூஷகாலாநிலஸம்ப்ரவ்ரு'த்தஃ ।

ஸம்மூர்சிதோ கர்கரகோவ்ரு'ஷாணா மந்யோந்யமாபூரயதீவ ஶப்தஃ ॥ 50 ॥

நவைர்நதீநாம் குஸுமப்ரபாஸை ர்வ்யாதூயமாநைர்ம்ரு'துமாருதேந ।

தௌதாமலக்ஷௌமபடப்ரகாஶைஃ கூலாநி காஶைருபஶோபிதாநி ॥ 51 ॥

வநப்ரசண்டா மதுபாநஶௌண்டாஃ ப்ரியாந்விதாஷ்ஷட்சரணாஃ ப்ரஹ்ர்ரு'ஷ்டாஃ ।

வநேஷு மத்தாஃ பவநாநுயாத்ராம் குர்வந்தி பத்மாஸநரேணுகௌராஃ ॥ 52 ॥

ஜலம் ப்ரஸந்நம் குமுதம் ப்ரபாஸம் க்ரௌஞ்சஸ்வநஶ்ஶாலிவநம் விபக்வம் ।

ம்ரு'துஶ்ச வாயுர்விமலஶ்ச சந்த்ர ஶ்ஶம்ஸந்தி வர்ஷவ்யபநீதகாலம் ॥ 53 ॥

மீநோபஸந்தர்ஶிதமேகலாநாம் நதீவதூநாம் கதயோऽத்ய மந்தாஃ ।

காந்தோபபுக்தாலஸகாமிநீநாம் ப்ரபாதகாலேஷ்விவ காமிநீநாம் ॥ 54 ॥

ஸசக்ரவாகாநி ஸஶைவலாநி காஶைர்துகூலைரிவ ஸம்வ்ரு'தாநி ।

ஸபத்ரலேகாநி ஸரோசநாநி வதூமுகாநீவ நதீமுகாநி ॥ 55 ॥

ப்ரபுல்லபாணாஸநசித்ரிதேஷு ப்ரஹ்ரு'ஷ்டஷட்பாதநிகூஜிதேஷு ।

க்ரு'ஹீதசாபோத்யதசண்டதண்டஃ ப்ரசண்டசாரோऽத்ய வநேஷு காமஃ ॥ 56 ॥

லோகம் ஸுவ்ரு'ஷ்ட்யா பரிதோஷயித்வா நதீஸ்தடாகாநி ச பூரயித்வா ।

நிஷ்பந்நஸஸ்யாம் வஸுதாம் ச க்ரு'த்வா த்யக்த்வா நபஸ்தோயதராஃ ப்ரணஷ்டாஃ ॥ 57 ॥

தர்ஶயந்தி ஶரந்நத்யஃ புலிநாநி ஶநைஃ ஶநைஃ ।

நவஸங்கமஸவ்ரீடா ஜகநாநீவ யோஷிதஃ ॥ 58 ॥

ப்ரஸந்நஸலிலாஸ்ஸௌம்ய குரரீபிர்விநாதிதாஃ ।

சக்ரவாககணாகீர்ணா விபாந்தி ஸலிலாஶயாஃ ॥ 59 ॥

அஸநாஸ்ஸப்தபர்ணாஶ்ச கோவிதாராஶ்ச புஷ்பிதாஃ ।

த்ரு'ஶ்யந்தே பந்துஜீவாஶ்ச ஶ்யாமாஶ்ச கிரிஸாநுஷு ॥ 60 ॥

ஹம்ஸஸாரஸசக்ராஹ்வைஃ குரரைஶ்ச ஸமந்ததஃ ।

புலிநாந்யவகீர்ணாநி நதீநாம் பஶ்ய லக்ஷ்மண ॥ 61 ॥

அந்யோந்யபத்தவைராணாம் ஜிகீஷூணாம் ந்ரு'பாத்மஜ ।

உத்யோகஸமயஸ்ஸௌம்ய பார்திவாநாமுபஸ்திதஃ ॥ 62 ॥

இயம் ஸா ப்ரதமா யாத்ரா பார்திவாநாம் ந்ரு'பாத்மஜ ந ச பஶ்யாமி ஸுக்ரீவமுத்யோகம் வா ததாவிதம் ॥ 63 ॥

சத்வாரோ வார்ஷிகா மாஸா கதா வர்ஷஶதோபமாஃ ।

மம ஶோகாபிபூதஸ்ய ஸௌம்ய ஸீதாமபஶ்யதஃ ॥ 64 ॥

சக்ரவாகீவ பர்தாரம் ப்ரு'ஷ்டதோऽநுகதா வநம் ।

விஷமம் தண்டகாரண்யமுத்யாநமிவ யாऽகதா ॥ 65 ॥

ப்ரியாவிஹீநே துஃகார்தே ஹ்ரு'தராஜ்யே விவாஸிதே ।

க்ரு'பாம் ந குருதே ராஜா ஸுக்ரீவோ மயி லக்ஷ்மண ॥ 66 ॥

அநாதோ ஹ்ரு'தராஜ்யோऽயம் ராவணேந ச தர்ஷிதஃ ।

தீநோ தூரக்ரு'ஹஃ காமீ மாம் சைவ ஶரணம் கதஃ ॥ 67 ॥

இத்யேதைஃ காரணைஸ்ஸௌம்ய ஸுக்ரீவஸ்ய துராத்மநஃ ।

அஹம் வாநரராஜஸ்ய பரிபூதஃ பரந்தப ॥ 68 ॥

ஸ காலம் பரிஸங்க்யாய ஸீதாயாஃ பரிமார்கணே ।

க்ரு'தார்தஸ்ஸமயம் க்ரு'த்வா துர்மதிர்நாவபுத்யதே ॥ 69 ॥

த்வம் ச கிஷ்கிந்தாம் ப்ரவிஶ்ய ப்ரூஹி வாநரபுங்கவம் ।

மூர்கம் க்ராம்யஸுகே ஸக்தம் ஸுக்ரீவம் வசநாந்மம ॥ 70 ॥

அர்திநாமுபபந்நாநாம் பூர்வம் சாப்யுபகாரிணாம் ।

ஆஶாம் ஸம்ஶ்ருத்ய யோ ஹந்தி ஸ லோகே புருஷாதமஃ ॥ 71 ॥

ஶுபம் வா யதி வா பாபம் யோ ஹி வாக்யமுதீரிதம் ।

ஸத்யேந ப்ரதிக்ரு'ஹ்ணாதி ஸ வீரஃ புருஷோத்தமஃ ॥ 72 ॥

க்ரு'தார்தா ஹ்யக்ரு'தார்தாநாம் மித்ராணாம் ந பவந்தி யே ।

தாந்ம்ரு'தாநபி க்ரவ்யாதாஃ க்ரு'தக்நாந்நோபபுஞ்ஜதே ॥ 73 ॥

நூநம் காஞ்சநப்ரு'ஷ்டஸ்ய விக்ரு'ஷ்டஸ்ய மயா ரணே ।

த்ரஷ்டுமிச்சதி சாபஸ்ய ரூபம் வித்யுத்கணோபமம் ॥ 74 ॥

கோரம் ஜ்யாதலநிர்கோஷம் க்ருத்தஸ்ய மம ஸம்யுகே ।

நிர்கோஷமிவ வஜ்ரஸ்ய புநஸ்ஸம்ஶ்ரோதுமிச்சஸி ॥ 75 ॥

காமமேவங்கதேऽப்யஸ்ய பரிஜ்ஞாதே பராக்ரமே ।

த்வத்ஸஹாயஸ்ய மே வீர ந சிந்தா ஸ்யாந்ந்ரு'பாத்மஜ ॥ 76 ॥

யதர்தமயமாரம்பஃ க்ரு'தஃ பரபுரஞ்ஜயஃ ।

ஸமயம் நாபிஜாநாதி க்ரு'தார்தஃ ப்லவகேஶ்வரஃ ॥ 77 ॥

வர்ஷாஸமயகாலம் து ப்ரதிஜ்ஞாய ஹரீஶ்வரஃ ।

வ்யதீதாம்ஶ்சதுரோ மாஸாந்விஹரந்நாவபுத்யதே ॥ 78 ॥

ஸாமாத்யபரிஷத்க்ரீடந்பாநமேவோபஸேவதே ।

ஶோகதீநேஷு நாஸ்மாஸு ஸுக்ரீவஃ குருதே தயாம் ॥ 79 ॥

உச்யதாம் கச்ச ஸுக்ரீவஸ்த்வயா வத்ஸ மஹாபல ।

மம ரோஷஸ்ய யத்ரூபம் ப்ரூயாஶ்சைவமிதம் வசஃ ॥ 80 ॥

ந ச ஸங்குசிதஃ பந்தா யேந வாலீ ஹதோ கதஃ ।

ஸமயே திஷ்ட ஸுக்ரீவ மா வாலிபதமந்வகாஃ ॥ 81 ॥

ஏக ஏவ ரணே வாலீ ஶரேண நிஹதோ மயா ।

த்வாம் து ஸத்யாததிக்ராந்தம் ஹநிஷ்யாமி ஸபாந்தவம் ॥ 82 ॥

ததேவம் விஹிதே கார்யே யத்திதம் புருஷர்ஷப ।

தத்தத்ப்ரூஹி நரஶ்ரேஷ்டத்வர காலவ்யதிக்ரமஃ ॥ 83 ॥

குருஷ்வ ஸத்யம் மயி வாநரேஶ்வர ப்ரதிஶ்ருதம் தர்மமவேக்ஷ்ய ஶாஶ்வதம் ।

மா வாலிநம் ப்ரேத்ய கதோ யமக்ஷயம் த்வமத்ய பஶ்யேர்மம சோதிதைஶ்ஶரைஃ ॥ 84 ॥

ஸ பூர்வஜம் தீவ்ரவிவ்ரு'த்தகோபம் லாலப்யமாநம் ப்ரஸமீக்ஷ்ய தீநம் ।

சகார தீவ்ராம் மதிமுக்ரதேஜா ஹரீஶ்வரே மாநவவம்ஶநாதஃ ॥ 85 ॥

இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே த்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha triṃśassargaḥ |

guhaṃ praviṣṭe sugrīve vimukte gagane ghanaiḥ |

varṣarātroṣito rāmaḥ kāmaśokābhipīḍitaḥ || 1 ||

pāṇḍuraṃ gaganaṃ dṛṣṭvā vimalaṃ candramaṇḍalam |

śāradīṃ rajanīṃ caiva dṛṣṭvā jyotsnānulepanām || 2 ||

kāmavṛttaṃ ca sugrīvaṃ naṣṭāṃ ca janakātmajām |

buddhvā kālamatītaṃ ca mumoha paramāturaḥ || 3 ||

sa tu sañjñāmupāgamya muhūrtānmatimānpunaḥ |

manassthāmapi vaidehīṃ cintayāmāsa rāghavaḥ || 4 ||

āsīnaḥ parvatasyāgre hemadhātuvibhūṣite |

śāradaṃ gaganaṃ dṛṣṭvā jagāma manasā priyām || 5 ||

dṛṣṭvā ca vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |

sārasārāvasaṅghuṣṭhaṃ vilalāpārtayā girā || 6 ||

sārasārāvasannādaissārasāravanādinī |

yā''śrame ramate bālā sā'dya me ramate katham || 7 ||

puṣpitāṃścāsanān dṛṣṭvā kāñcanāniva nirmalān |

kathaṃ sā ramate bālā paśyantī māmapaśyatī || 8 ||

yā purā kalahaṃsānāṃ svareṇa kalabhāṣiṇī |

budhyate cārusarvāṅgī sā'dya me buddhyate katham || 9 ||

nisvanaṃ cakravākānāṃ niśamya nahacāriṇām |

puṇḍarīkaviśālākṣī kathameṣā bhaviṣyati || 10 ||

sarāṃsi sarito vāpīḥ kānanāni vanāni ca |

tāṃ vinā mṛgaśābākṣīṃ carannādya sukhaṃ labhe || 11 ||

api tāṃ madviyogāccha saukumāryācca bhāminīm |

sudūraṃ pīḍayetkāmaśśaradguṇanirantaraḥ || 12 ||

evamādi naraśreṣṭho vilalāpa nṛpātmajaḥ |

vihaṅga iva sāraṅgassalilaṃ tridaśeśvarāt || 13 ||

tataścañcūrya ramyeṣu phalārthī girisānuṣu |

dadarśa paryupāvṛtto lakṣmīvānlakṣmaṇo'grajam || 14 ||

taṃ cintayā dussahayā parītaṃ visañjñamekaṃ vijane manasvī |

bhrāturviṣādātparitāpadīnaḥ samīkṣya saumitriruvāca rāmam || 15 ||

kimārya kāmasya vaśaṅgatena kimātmapauruṣyaparābhavena |

ayaṃ sadā saṃhriyate samādhiḥ kimatra yogena nivartitena || 16 ||

kriyābhiyogaṃ manasaḥ prasādaṃ samādhiyogānugataṃ ca kālam |

sahāyasāmarthyamadīnasattvaḥ svakarma hetuṃ ca kuruṣva hetum || 17 ||

na jānakī mānava vaṃśanātha tvayā sanāthā sulabhā pareṇa |

na cāgnicūḍāṃ jvalitāmupetya na dahyate vīra varārha kacchit || 18 ||

salakṣaṇaṃ lakṣmaṇamapradhṛṣyaṃ svabhāvajaṃ vākyamuvāca rāmaḥ |

hitaṃ ca pathyaṃ ca nayaprasaktaṃ sasāma dharmārthasamāhitaṃ ca || 19 ||

nissaṃśayaṃ kāryamavekṣitavyaṃ kriyāviśeṣo'hyanuvartitavyaḥ |

nanu pravṛttasya durāsadasya kumāra kāryasya phalaṃ ca cintyam || 20 ||

atha padmapalāśākṣīṃ maithilīmanucintayan |

uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā || 21 ||

tarpayitvā sahasrākṣassalilena vasundharām |

nirvartayitvā sasyāni kṛtakarmā vyavasthitaḥ || 22 ||

snigdhagambhīranirghoṣāśśailadrumapurogamāḥ |

visṛjya salilaṃ meghāḥ pariśrāntā nṛpātmaja || 23 ||

nīlotpaladalaśyāmāśśyāmīkṛtvā diśo daśa |

vimadā iva mātaṅgāśśāntavegāḥ payodharāḥ || 24 ||

jalagarbhā mahāmeghā kuṭajārjunagandhinaḥ |

caritvā viratāssaumya vṛṣṭivātāssamudyatāḥ || 25 ||

ghanānāṃ vāraṇānāṃ ca mayūrāṇāṃ ca lakṣmaṇa |

nādaḥ prasravaṇānāṃ ca praśāntassahasā'nagha || 26 ||

abhivṛṣṭā mahāmeghairnirmalāścitrasānavaḥ |

anuliptā ivā'bhānti girayaścitradīptibhiḥ || 27 ||

śākhāsu saptacchadapādapānāṃ prabhāsu tārārkaniśākarāṇām |

līlāsu caivottama vāraṇānāṃ śriyaṃ vibhajyādya śaratpravṛttā || 28 ||

sampratyanekāśraya citraśobhā lakṣmīśśaratkālaguṇopanītā |

sūryāgrahastapratibodhiteṣu padmākareṣvabhyadhikaṃ vibhāti || 29 ||

saptacchadānāṃ kusumopagandhī ṣaṭpādabṛndairanugīyamānaḥ |

mattadvipānāṃ pavano'nusārī darpaṃ vineṣyannadhikaṃ karoti || 30 ||

abhyāgataiścāruviśālapakṣai ssaraḥpriyaiḥ padmarajovakīrṇaiḥ |

mahānadīnāṃ pulinopayātaiḥ krīḍanti haṃsāssaha cakravākaiḥ || 31 ||

madapragalbheṣu ca vāraṇeṣu gavāṃ samūheṣu ca darpiteṣu |

prasannatoyāsu ca nimnagāsu vibhāti lakṣmīrbahudhā vibhaktā || 32 ||

nabhassamīkṣyāmbudharairvimuktaṃ vimuktabarhābharaṇā vaneṣu |

priyāsvasaktā vinivṛttaśobhā gatotsavā dhyānaparā mayūrāḥ || 33 ||

manojñagandhaiḥ priyakairanalpaiḥ puṣpātibhārāvanatāgraśākhaiḥ |

suvarṇagaurairnayanābhirāmai rudyotitānīva vanāntarāṇi || 34 ||

priyānvitānāṃ nalinīpriyāṇāṃ vane ratānāṃ kusumoddhatānām |

madotkaṭānāṃ madalālasānāṃ gajottamānāṃ gatayo'dya mandāḥ || 35 ||

vyabhraṃ nabhaśśastravidhautavarṇaṃ kṛśapravāhāni nadījalāni |

kahlāraśītāḥ pavanāḥ pravānti tamovimuktāśca diśaḥ prakāśāḥ || 36 ||

sūryātapakrāmaṇanaṣṭapaṅkā bhūmiścirodadhāṭitasāndrareṇuḥ |

anyonyavaireṇasamāyutānā mudyogakālo'dya narādhipānām || 37 ||

śaradguṇāpyāyitarūpaśobhāḥ praharṣitāḥ pāṃśusamutkṣitāṅgāḥ |

madotkaṭāssamprati yuddhalubdhā vṛṣā gavāṃ madhyagatā nadanti || 38 ||

samanmathaṃ tīvragatānurāgāḥ kulānvitā mandagatiṃ kariṇyaḥ |

madānvitaṃ samparivārya yāntaṃ vaneṣu bhartāramanuprayānti || 39 ||

tyaktvā varāṇyātmavibhūṣaṇāni barhāṇi tīropagatā nadīnām |

nirbhartsyamānā iva sārasaughaiḥ prayānti dīnā vimadā mayūrāḥ || 40 ||

vitrāsya kāraṇḍavacakravākā nmahāravairbhinnakaṭā gajendrāḥ |

sarassu baddhāmbujabhūṣaṇeṣu vikṣobhya vikṣobhya jalaṃ pibanti || 41 ||

vyapetapaṅkāsu savālukāsu prasannatoyāsu sagokulāsu |

sasārasārāvanināditāsu nadīṣu hṛṣṭā nipatanti haṃsāḥ || 42 ||

nadīghanaprasravaṇodakānā matipravṛddhānilabarhiṇānām |

plavaṅgamānāṃ ca gatotsavānāṃ drutaṃ ravāssamprati sampraṇaṣṭāḥ || 43 ||

anekavarṇāssuvinaṣṭakāyā navoditeṣvambudhareṣu naṣṭāḥ |

kṣudhārditā ghoraviṣā bilebhya ściroṣitā viprasaranti sarpāḥ || 44 ||

cañcaccandrakarasparśaharṣonmīlitatārakā |

aho rāgavatī sandhyā jahāti svayamambaram || 45 ||

rātriśśaśāṅkoditasaumyavaktrā tārāgaṇonmīlitacārunetrā |

jyotsnāṃśukaprāvaraṇā vibhāti nārīva śuklāṃśukasaṃvṛtāṅgī || 46 ||

vipakvaśāliprasavāni bhuktvā praharṣitā sārasacārupaṅktiḥ |

nabhassamākrāmati śīghravegāḥ vātāvadhūtā grathiteva mālā || 47 ||

suptaikahaṃsaṃ kumudairupetaṃ mahāhradasthaṃ salilaṃ vibhāti |

ghanairvimuktaṃ niśi pūrṇacandraṃ tārāgaṇākīrṇamivāntarikṣam || 48 ||

prakīrṇahaṃsākulamekhalānāṃ prabuddhapadmotpalamālinīnām |

vāpyuttamānāmadhikā'dya lakṣmī rvarāṅganānāmiva bhūṣitānām || 49 ||

veṇusvanavyañjitatūryamiśraḥ pratyūṣakālānilasampravṛddhaḥ |

sammūrchito gargaragovṛṣāṇā manyonyamāpūrayatīva śabdaḥ || 50 ||

navairnadīnāṃ kusumaprabhāsai rvyādhūyamānairmṛdumārutena |

dhautāmalakṣaumapaṭaprakāśaiḥ kūlāni kāśairupaśobhitāni || 51 ||

vanapracaṇḍā madhupānaśauṇḍāḥ priyānvitāṣṣaṭcaraṇāḥ prahrṛṣṭāḥ |

vaneṣu mattāḥ pavanānuyātrāṃ kurvanti padmāsanareṇugaurāḥ || 52 ||

jalaṃ prasannaṃ kumudaṃ prabhāsaṃ krauñcasvanaśśālivanaṃ vipakvam |

mṛduśca vāyurvimalaśca candra śśaṃsanti varṣavyapanītakālam || 53 ||

mīnopasandarśitamekhalānāṃ nadīvadhūnāṃ gatayo'dya mandāḥ |

kāntopabhuktālasagāminīnāṃ prabhātakāleṣviva kāminīnām || 54 ||

sacakravākāni saśaivalāni kāśairdukūlairiva saṃvṛtāni |

sapatralekhāni sarocanāni vadhūmukhānīva nadīmukhāni || 55 ||

praphullabāṇāsanacitriteṣu prahṛṣṭaṣaṭpādanikūjiteṣu |

gṛhītacāpodyatacaṇḍadaṇḍaḥ pracaṇḍacāro'dya vaneṣu kāmaḥ || 56 ||

lokaṃ suvṛṣṭyā paritoṣayitvā nadīstaṭākāni ca pūrayitvā |

niṣpannasasyāṃ vasudhāṃ ca kṛtvā tyaktvā nabhastoyadharāḥ praṇaṣṭāḥ || 57 ||

darśayanti śarannadyaḥ pulināni śanaiḥ śanaiḥ |

navasaṅgamasavrīḍā jaghanānīva yoṣitaḥ || 58 ||

prasannasalilāssaumya kurarībhirvināditāḥ |

cakravākagaṇākīrṇā vibhānti salilāśayāḥ || 59 ||

asanāssaptaparṇāśca kovidārāśca puṣpitāḥ |

dṛśyante bandhujīvāśca śyāmāśca girisānuṣu || 60 ||

haṃsasārasacakrāhvaiḥ kuraraiśca samantataḥ |

pulinānyavakīrṇāni nadīnāṃ paśya lakṣmaṇa || 61 ||

anyonyabaddhavairāṇāṃ jigīṣūṇāṃ nṛpātmaja |

udyogasamayassaumya pārthivānāmupasthitaḥ || 62 ||

iyaṃ sā prathamā yātrā pārthivānāṃ nṛpātmaja na ca paśyāmi sugrīvamudyogaṃ vā tathāvidham || 63 ||

catvāro vārṣikā māsā gatā varṣaśatopamāḥ |

mama śokābhibhūtasya saumya sītāmapaśyataḥ || 64 ||

cakravākīva bhartāraṃ pṛṣṭhato'nugatā vanam |

viṣamaṃ daṇḍakāraṇyamudyānamiva yā'gatā || 65 ||

priyāvihīne duḥkhārte hṛtarājye vivāsite |

kṛpāṃ na kurute rājā sugrīvo mayi lakṣmaṇa || 66 ||

anātho hṛtarājyo'yaṃ rāvaṇena ca dharṣitaḥ |

dīno dūragṛhaḥ kāmī māṃ caiva śaraṇaṃ gataḥ || 67 ||

ityetaiḥ kāraṇaissaumya sugrīvasya durātmanaḥ |

ahaṃ vānararājasya paribhūtaḥ parantapa || 68 ||

sa kālaṃ parisaṅkhyāya sītāyāḥ parimārgaṇe |

kṛtārthassamayaṃ kṛtvā durmatirnāvabudhyate || 69 ||

tvaṃ ca kiṣkindhāṃ praviśya brūhi vānarapuṅgavam |

mūrkhaṃ grāmyasukhe saktaṃ sugrīvaṃ vacanānmama || 70 ||

arthināmupapannānāṃ pūrvaṃ cāpyupakāriṇām |

āśāṃ saṃśrutya yo hanti sa loke puruṣādhamaḥ || 71 ||

śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ yo hi vākyamudīritam |

satyena pratigṛhṇāti sa vīraḥ puruṣottamaḥ || 72 ||

kṛtārthā hyakṛtārthānāṃ mitrāṇāṃ na bhavanti ye |

tānmṛtānapi kravyādāḥ kṛtaghnānnopabhuñjate || 73 ||

nūnaṃ kāñcanapṛṣṭhasya vikṛṣṭasya mayā raṇe |

draṣṭumicchati cāpasya rūpaṃ vidyudgaṇopamam || 74 ||

ghoraṃ jyātalanirghoṣaṃ kruddhasya mama saṃyuge |

nirghoṣamiva vajrasya punassaṃśrotumicchasi || 75 ||

kāmamevaṅgate'pyasya parijñāte parākrame |

tvatsahāyasya me vīra na cintā syānnṛpātmaja || 76 ||

yadarthamayamārambhaḥ kṛtaḥ parapurañjayaḥ |

samayaṃ nābhijānāti kṛtārthaḥ plavageśvaraḥ || 77 ||

varṣāsamayakālaṃ tu pratijñāya harīśvaraḥ |

vyatītāṃścaturo māsānviharannāvabudhyate || 78 ||

sāmātyapariṣatkrīḍanpānamevopasevate |

śokadīneṣu nāsmāsu sugrīvaḥ kurute dayām || 79 ||

ucyatāṃ gaccha sugrīvastvayā vatsa mahābala |

mama roṣasya yadrūpaṃ brūyāścaivamidaṃ vacaḥ || 80 ||

na ca saṅkucitaḥ panthā yena vālī hato gataḥ |

samaye tiṣṭha sugrīva mā vālipathamanvagāḥ || 81 ||

eka eva raṇe vālī śareṇa nihato mayā |

tvāṃ tu satyādatikrāntaṃ haniṣyāmi sabāndhavam || 82 ||

tadevaṃ vihite kārye yaddhitaṃ puruṣarṣabha |

tattadbhrūhi naraśreṣṭhatvara kālavyatikramaḥ || 83 ||

kuruṣva satyaṃ mayi vānareśvara pratiśrutaṃ dharmamavekṣya śāśvatam |

mā vālinaṃ pretya gato yamakṣayaṃ tvamadya paśyermama coditaiśśaraiḥ || 84 ||

sa pūrvajaṃ tīvravivṛddhakopaṃ lālapyamānaṃ prasamīkṣya dīnam |

cakāra tīvrāṃ matimugratejā harīśvare mānavavaṃśanāthaḥ || 85 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṃśassargaḥ ||