ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା ।
ହନୂମନ୍ତଂ ସ୍ଥିତଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସଚିଵନ୍ତ୍ଵିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ମହେନ୍ଦ୍ରହିମଵଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯକୈଲାସଶିଖରେଷୁ ଚ ।
ମନ୍ଦରେ ପାଣ୍ଡୁଶିଖରେ ପଞ୍ଚଶୈଲେଷୁ ଯେ ସ୍ଥିତାଃ ॥ 2 ॥
ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣେଷୁ ଭ୍ରାଜମାନେଷୁ ସର୍ଵତଃ ।
ପର୍ଵତେଷୁ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ଚ ଯେ ଦିଶି ॥ 3 ॥
ଆଦିତ୍ଯଭଵନେ ଚୈଵ ଗିରୌ ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରସନ୍ନିଭେ ।
ପଦ୍ମାତାଲଵନଂ ଭୀମଂ ସଂଶ୍ରିତା ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ ॥ 4 ॥
ଅଞ୍ଜନାମ୍ବୁଦସଙ୍କାଶାଃ କୁଞ୍ଜରପ୍ରତିମୌଜସଃ ।
ଅଞ୍ଜନେ ପର୍ଵତେ ଚୈଵ ଯେ ଵସନ୍ତି ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 5 ॥
ମନଶ୍ଶିଲା ଗୁହାଵାସା ଵାନରାଃ କନକପ୍ରଭାଃ ।
ମେରୁପାର୍ଶ୍ଵଗତାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଧୂମ୍ରଗିରିଂ ସଂଶ୍ରିତାଃ ॥ 6 ॥
ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଶ୍ଚ ପର୍ଵତେ ଯେ ମହାରୁଣେ ।
ପିବନ୍ତୋ ମଧୁମୈରେଯଂ ଭୀମଵେଗାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 7 ॥
ଵନେଷୁ ଚ ସୁରମ୍ଯେଷୁ ସୁଗନ୍ଧିଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ ।
ତାପସାନାଂ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ଵନାନ୍ତେଷୁ ସମନ୍ତତଃ ॥ 8 ॥
ତାଂସ୍ତାଂ ସ୍ତ୍ଵମାନଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାନ୍ ।
ସାମଦାନାଦିଭିଃ ସ୍ସର୍ଵୈରାଶୁ ପ୍ରେଷଯ ଵାନରାନ୍ ॥ 9 ॥
ପ୍ରେଷିତାଃ ପ୍ରଥମଂ ଯେ ଚ ମଯାଦୂତା ମହାଜଵାଃ ।
ତ୍ଵରଣାର୍ଥଂ ତୁ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ହରୀନ୍ ସମ୍ପ୍ରେଷଯାପରାନ୍ ॥ 10 ॥
ଯେ ପ୍ରସକ୍ତାଶ୍ଚ କାମେଷୁ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ ।
ଇହାଽନଯସ୍ଵ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ତୁ ମମ ଶାସନାତ୍ ॥ 11 ॥
ଅହୋଭିର୍ଦଶଭିର୍ଯେ ଚ ନାଗଚ୍ଛନ୍ତି ମମାଜ୍ଞଯା ।
ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ରାଜଶାସନଦୂଷକାଃ ॥ 12 ॥
ଶତାନ୍ଯଥ ସହସ୍ରାଣାଂ କୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ମମ ଶାସନାତ୍ ।
ପ୍ରଯାନ୍ତୁ କପିସିଂହାନାଂ ଦିଶୋ ମମ ମତେ ସ୍ଥିତାଃ ॥ 13 ॥
ମେଘପର୍ଵତସଙ୍କାଶାଶ୍ଛାଦଯନ୍ତ ଇଵାମ୍ବରମ୍ ।
ଘୋରରୂପାଃ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯାନ୍ତୁ ମଚ୍ଛାସନାଦିତଃ ॥ 14 ॥
ତେ ଗତିଜ୍ଞା ଗତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାଃ ।
ଆନଯନ୍ତୁ ହରୀନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵରିତା ଶସନାନ୍ମମ ॥ 15 ॥
ତସ୍ଯ ଵାନର ରାଜସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁସୁତୋ ଵଚଃ ।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଵିକ୍ରାନ୍ତାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ଵାନରାନ୍ ॥ 16 ॥
ତେ ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ପତତ୍ରିଜ୍ଯୋତିରଧ୍ଵଗାଃ ।
ପ୍ରଯାତାଃ ପ୍ରହିତା ରାଜ୍ଞା ହରଯସ୍ତତ୍କ୍ଷଣେନ ଵୈ ॥ 17 ॥
ତେ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ଗିରିଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ସରସ୍ସୁ ଚ ।
ଵାନରା ଵାନରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ରାମହେତୋରଚୋଦଯନ୍ ॥ 18 ॥
ମୃତ୍ଯୁକାଲୋପମସ୍ଯାଽଜ୍ଞାଂ ରାଜରାଜସ୍ଯ ଵାନରାଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯାଯଯୁ ଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଭଯଦର୍ଶିନଃ ॥ 19 ॥
ତତସ୍ତେଽଞ୍ଜନସଙ୍କାଶା ଗିରେସ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାଜଵାଃ ।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗାନାଂ ନିର୍ଯଯୁର୍ଯତ୍ର ରାଘଵଃ ॥ 20 ॥
ଅସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ଯତ୍ରାର୍କସ୍ତସ୍ମିନ୍ଗିରିଵରେ ସ୍ଥିତାଃ ।
ସନ୍ତପ୍ତ ହେମମହାଭାସସ୍ତସ୍ମାତ୍କୋଟ୍ଯୋ ଦଶ ଚ୍ଯୁତାଃ ॥ 21 ॥
କୈଲାସଶିଖରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସିଂହକେସରଵର୍ଚସାମ୍ ।
ତତଃ କୋଟିସହସ୍ରାଣି ଵାନରାଣାମୁପାଗମନ୍ ॥ 22 ॥
ଫଲମୂଲେନ ଜୀଵନ୍ତୋ ହିମଵନ୍ତମୁପାଶ୍ରିତାଃ ।
ତେଷାଂ କୋଟିସହସ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରଂ ସମଵର୍ତତ ॥ 23 ॥
ଅଙ୍ଗାରକସମାନାନାଂ ଭୀମାନାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍ ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ଵାନରକୋଟୀନାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯପତନ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ 24 ॥
କ୍ଷୀରୋଦଵେଲାନିଲଯାସ୍ତମାଲଵନଵାସିନଃ ।
ନାରିକେଲାଶନାଶ୍ଚୈଵ ତେଷାଂ ସଙ୍ଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ 25 ॥
ଵନେଭ୍ଯୋ ଗହ୍ଵରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସରିଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଜଵା ।
ଆଗଚ୍ଛଦ୍ଵାନରୀ ସେନା ପିବନ୍ତୀଵ ଦିଵାକରମ୍ ॥ 26 ॥
ଯେ ତୁ ତ୍ଵରଯିତୁଂ ଯାତା ଵାନରାସ୍ସର୍ଵଵାନରାନ୍ ।
ତେ ଵୀରା ହିମଵଚ୍ଛୈଲଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ॥ 27 ॥
ତସ୍ମିନ୍ଗିରିଵରେ ରମ୍ଯେ ଯଜ୍ଞୋ ମାହେଶ୍ଵରଃ ପୁରା ।
ସର୍ଵଦେଵମନସ୍ତୋଷୋ ବଭୌ ଦିଵ୍ଯୋ ମନୋହରଃ ॥ 28 ॥
ଅନ୍ନନିଷ୍ଯନ୍ଦଜାତାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ।
ଅମୃତାସ୍ଵାଦକଲ୍ପାନି ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ଵାନରାଃ ॥ 29 ॥
ତଦନ୍ନସମ୍ଭଵଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଫଲମୂଲଂ ମନୋହରମ୍ ।
ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ସକୃଦଶ୍ନାତି ମାସଂ ଭଵତି ତର୍ପିତଃ ॥ 30 ॥
ତାନି ମୂଲାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଫଲାନି ଚ ଫଲାଶନାଃ ।
ଔଷଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଜଗୃହୁର୍ହରିଯୂଥପାଃ ॥ 31 ॥
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଯତନାତ୍ପୁଷ୍ପାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ ।
ଆନିନ୍ଯୁର୍ଵାନରା ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାରଣାତ୍ ॥ 32 ॥
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ହରିଵରାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଵାନରାନ୍ ।
ସଞ୍ଚୋଦଯିତ୍ଵା ତ୍ଵରିତା ଯୂଥାନାଂ ଜଗ୍ମୁରଗ୍ରତଃ ॥ 33 ॥
ତେ ତୁ ତେନ ମୁହୂର୍ତେନ ଯୂଥପାଶ୍ଶୀଘ୍ରଗାମିନଃ ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରାପ୍ତା ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ ॥ 34 ॥
ତେ ଗୃହୀତ୍ଵୌଷଧୀସ୍ସର୍ଵାଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଵାନରାଃ ।
ତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରାହଯାମାସୁର୍ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 35 ॥
ସର୍ଵେ ପରିଗତାଶ୍ଶୈଲାସ୍ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵନାନି ଚ ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵାନରାସ୍ସର୍ଵେ ଶାସନାଦୁପଯାନ୍ତି ତେ ॥ 36 ॥
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ହୃଷ୍ଟ ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାଧିପଃ ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତତ୍ପ୍ରତୀତସ୍ତେଷାଂ ସର୍ଵମୁପାଯନମ୍ ॥ 37 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
hanūmantaṃ sthitaṃ pārśve sacivantvidamabravīt || 1 ||
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |
mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ || 2 ||
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |
parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi || 3 ||
ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |
padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ || 4 ||
añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |
añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ || 5 ||
manaśśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |
merupārśvagatāścaiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ || 6 ||
taruṇādityavarṇāśca parvate ye mahāruṇe |
pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ || 7 ||
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |
tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ || 8 ||
tāṃstāṃ stvamānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sāmadānādibhiḥ ssarvairāśu preṣaya vānarān || 9 ||
preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayādūtā mahājavāḥ |
tvaraṇārthaṃ tu bhūyastvaṃ harīn sampreṣayāparān || 10 ||
ye prasaktāśca kāmeṣu dīrghasūtrāśca vānarāḥ |
ihā'nayasva tān sarvān śīghraṃ tu mama śāsanāt || 11 ||
ahobhirdaśabhirye ca nāgacchanti mamājñayā |
hantavyāste durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ || 12 ||
śatānyatha sahasrāṇāṃ koṭyaśca mama śāsanāt |
prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ || 13 ||
meghaparvatasaṅkāśāśchādayanta ivāmbaram |
ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanāditaḥ || 14 ||
te gatijñā gatiṃ jñātvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
ānayantu harīn sarvāṃstvaritā śasanānmama || 15 ||
tasya vānara rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |
dikṣu sarvāsu vikrāntānpreṣayāmāsa vānarān || 16 ||
te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |
prayātāḥ prahitā rājñā harayastatkṣaṇena vai || 17 ||
te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca sarassu ca |
vānarā vānarānsarvānrāmahetoracodayan || 18 ||
mṛtyukālopamasyā'jñāṃ rājarājasya vānarāḥ |
sugrīvasyāyayu śśrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ || 19 ||
tataste'ñjanasaṅkāśā girestasmānmahājavāḥ |
tisraḥ koṭyaḥ plavaṅgānāṃ niryayuryatra rāghavaḥ || 20 ||
astaṃ gacchati yatrārkastasmingirivare sthitāḥ |
santapta hemamahābhāsastasmātkoṭyo daśa cyutāḥ || 21 ||
kailāsaśikharebhyaśca siṃhakesaravarcasām |
tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇāmupāgaman || 22 ||
phalamūlena jīvanto himavantamupāśritāḥ |
teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata || 23 ||
aṅgārakasamānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām |
vindhyādvānarakoṭīnāṃ sahasrāṇyapatandrutam || 24 ||
kṣīrodavelānilayāstamālavanavāsinaḥ |
nārikelāśanāścaiva teṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 25 ||
vanebhyo gahvarebhyaśca saridbhyaśca mahājavā |
āgacchadvānarī senā pibantīva divākaram || 26 ||
ye tu tvarayituṃ yātā vānarāssarvavānarān |
te vīrā himavacchailaṃ dadṛśustaṃ mahādrumam || 27 ||
tasmingirivare ramye yajño māheśvaraḥ purā |
sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ || 28 ||
annaniṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca |
amṛtāsvādakalpāni dadṛśustatra vānarāḥ || 29 ||
tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |
yaḥ kaścitsakṛdaśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ || 30 ||
tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ |
auṣadhāni ca divyāni jagṛhurhariyūthapāḥ || 31 ||
tasmācca yajñāyatanātpuṣpāṇi surabhīṇi ca |
āninyurvānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt || 32 ||
te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sañcodayitvā tvaritā yūthānāṃ jagmuragrataḥ || 33 ||
te tu tena muhūrtena yūthapāśśīghragāminaḥ |
kiṣkindhāṃ tvarayā prāptā ssugrīvo yatra vānaraḥ || 34 ||
te gṛhītvauṣadhīssarvāḥ phalamūlaṃ ca vānarāḥ |
taṃ pratigrāhayāmāsurvacanaṃ cedamabruvan || 35 ||
sarve parigatāśśailāssamudrāśca vanāni ca |
pṛthivyāṃ vānarāssarve śāsanādupayānti te || 36 ||
evaṃ śrutvā tato hṛṣṭa ssugrīvaḥ plavagādhipaḥ |
pratijagrāha tatpratītasteṣāṃ sarvamupāyanam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ सप्तत्रिंशस्सर्गः ।
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना ।
हनूमन्तं स्थितं पार्श्वे सचिवन्त्विदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च ।
मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः ॥ 2 ॥
तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः ।
पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि ॥ 3 ॥
आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे ।
पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः ॥ 4 ॥
अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः ।
अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः ॥ 5 ॥
मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः ।
मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः ॥ 6 ॥
तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे ।
पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः ॥ 7 ॥
वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च ।
तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः ॥ 8 ॥
तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् ।
सामदानादिभिः स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान् ॥ 9 ॥
प्रेषिताः प्रथमं ये च मयादूता महाजवाः ।
त्वरणार्थं तु भूयस्त्वं हरीन् सम्प्रेषयापरान् ॥ 10 ॥
ये प्रसक्ताश्च कामेषु दीर्घसूत्राश्च वानराः ।
इहाऽनयस्व तान् सर्वान् शीघ्रं तु मम शासनात् ॥ 11 ॥
अहोभिर्दशभिर्ये च नागच्छन्ति ममाज्ञया ।
हन्तव्यास्ते दुरात्मानो राजशासनदूषकाः ॥ 12 ॥
शतान्यथ सहस्राणां कोट्यश्च मम शासनात् ।
प्रयान्तु कपिसिंहानां दिशो मम मते स्थिताः ॥ 13 ॥
मेघपर्वतसङ्काशाश्छादयन्त इवाम्बरम् ।
घोररूपाः कपिश्रेष्ठा यान्तु मच्छासनादितः ॥ 14 ॥
ते गतिज्ञा गतिं ज्ञात्वा पृथिव्यां सर्ववानराः ।
आनयन्तु हरीन् सर्वांस्त्वरिता शसनान्मम ॥ 15 ॥
तस्य वानर राजस्य श्रुत्वा वायुसुतो वचः ।
दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान्प्रेषयामास वानरान् ॥ 16 ॥
ते पदं विष्णुविक्रान्तं पतत्रिज्योतिरध्वगाः ।
प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयस्तत्क्षणेन वै ॥ 17 ॥
ते समुद्रेषु गिरिषु वनेषु च सरस्सु च ।
वानरा वानरान्सर्वान्रामहेतोरचोदयन् ॥ 18 ॥
मृत्युकालोपमस्याऽज्ञां राजराजस्य वानराः ।
सुग्रीवस्याययु श्श्रुत्वा सुग्रीवभयदर्शिनः ॥ 19 ॥
ततस्तेऽञ्जनसङ्काशा गिरेस्तस्मान्महाजवाः ।
तिस्रः कोट्यः प्लवङ्गानां निर्ययुर्यत्र राघवः ॥ 20 ॥
अस्तं गच्छति यत्रार्कस्तस्मिन्गिरिवरे स्थिताः ।
सन्तप्त हेममहाभासस्तस्मात्कोट्यो दश च्युताः ॥ 21 ॥
कैलासशिखरेभ्यश्च सिंहकेसरवर्चसाम् ।
ततः कोटिसहस्राणि वानराणामुपागमन् ॥ 22 ॥
फलमूलेन जीवन्तो हिमवन्तमुपाश्रिताः ।
तेषां कोटिसहस्राणां सहस्रं समवर्तत ॥ 23 ॥
अङ्गारकसमानानां भीमानां भीमकर्मणाम् ।
विन्ध्याद्वानरकोटीनां सहस्राण्यपतन्द्रुतम् ॥ 24 ॥
क्षीरोदवेलानिलयास्तमालवनवासिनः ।
नारिकेलाशनाश्चैव तेषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ 25 ॥
वनेभ्यो गह्वरेभ्यश्च सरिद्भ्यश्च महाजवा ।
आगच्छद्वानरी सेना पिबन्तीव दिवाकरम् ॥ 26 ॥
ये तु त्वरयितुं याता वानरास्सर्ववानरान् ।
ते वीरा हिमवच्छैलं ददृशुस्तं महाद्रुमम् ॥ 27 ॥
तस्मिन्गिरिवरे रम्ये यज्ञो माहेश्वरः पुरा ।
सर्वदेवमनस्तोषो बभौ दिव्यो मनोहरः ॥ 28 ॥
अन्ननिष्यन्दजातानि मूलानि च फलानि च ।
अमृतास्वादकल्पानि ददृशुस्तत्र वानराः ॥ 29 ॥
तदन्नसम्भवं दिव्यं फलमूलं मनोहरम् ।
यः कश्चित्सकृदश्नाति मासं भवति तर्पितः ॥ 30 ॥
तानि मूलानि दिव्यानि फलानि च फलाशनाः ।
औषधानि च दिव्यानि जगृहुर्हरियूथपाः ॥ 31 ॥
तस्माच्च यज्ञायतनात्पुष्पाणि सुरभीणि च ।
आनिन्युर्वानरा गत्वा सुग्रीवप्रियकारणात् ॥ 32 ॥
ते तु सर्वे हरिवराः पृथिव्यां सर्ववानरान् ।
सञ्चोदयित्वा त्वरिता यूथानां जग्मुरग्रतः ॥ 33 ॥
ते तु तेन मुहूर्तेन यूथपाश्शीघ्रगामिनः ।
किष्किन्धां त्वरया प्राप्ता स्सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ 34 ॥
ते गृहीत्वौषधीस्सर्वाः फलमूलं च वानराः ।
तं प्रतिग्राहयामासुर्वचनं चेदमब्रुवन् ॥ 35 ॥
सर्वे परिगताश्शैलास्समुद्राश्च वनानि च ।
पृथिव्यां वानरास्सर्वे शासनादुपयान्ति ते ॥ 36 ॥
एवं श्रुत्वा ततो हृष्ट स्सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
प्रतिजग्राह तत्प्रतीतस्तेषां सर्वमुपायनम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
hanūmantaṃ sthitaṃ pārśve sacivantvidamabravīt || 1 ||
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |
mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ || 2 ||
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |
parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi || 3 ||
ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |
padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ || 4 ||
añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |
añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ || 5 ||
manaśśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |
merupārśvagatāścaiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ || 6 ||
taruṇādityavarṇāśca parvate ye mahāruṇe |
pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ || 7 ||
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |
tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ || 8 ||
tāṃstāṃ stvamānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sāmadānādibhiḥ ssarvairāśu preṣaya vānarān || 9 ||
preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayādūtā mahājavāḥ |
tvaraṇārthaṃ tu bhūyastvaṃ harīn sampreṣayāparān || 10 ||
ye prasaktāśca kāmeṣu dīrghasūtrāśca vānarāḥ |
ihā'nayasva tān sarvān śīghraṃ tu mama śāsanāt || 11 ||
ahobhirdaśabhirye ca nāgacchanti mamājñayā |
hantavyāste durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ || 12 ||
śatānyatha sahasrāṇāṃ koṭyaśca mama śāsanāt |
prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ || 13 ||
meghaparvatasaṅkāśāśchādayanta ivāmbaram |
ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanāditaḥ || 14 ||
te gatijñā gatiṃ jñātvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
ānayantu harīn sarvāṃstvaritā śasanānmama || 15 ||
tasya vānara rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |
dikṣu sarvāsu vikrāntānpreṣayāmāsa vānarān || 16 ||
te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |
prayātāḥ prahitā rājñā harayastatkṣaṇena vai || 17 ||
te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca sarassu ca |
vānarā vānarānsarvānrāmahetoracodayan || 18 ||
mṛtyukālopamasyā'jñāṃ rājarājasya vānarāḥ |
sugrīvasyāyayu śśrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ || 19 ||
tataste'ñjanasaṅkāśā girestasmānmahājavāḥ |
tisraḥ koṭyaḥ plavaṅgānāṃ niryayuryatra rāghavaḥ || 20 ||
astaṃ gacchati yatrārkastasmingirivare sthitāḥ |
santapta hemamahābhāsastasmātkoṭyo daśa cyutāḥ || 21 ||
kailāsaśikharebhyaśca siṃhakesaravarcasām |
tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇāmupāgaman || 22 ||
phalamūlena jīvanto himavantamupāśritāḥ |
teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata || 23 ||
aṅgārakasamānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām |
vindhyādvānarakoṭīnāṃ sahasrāṇyapatandrutam || 24 ||
kṣīrodavelānilayāstamālavanavāsinaḥ |
nārikelāśanāścaiva teṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 25 ||
vanebhyo gahvarebhyaśca saridbhyaśca mahājavā |
āgacchadvānarī senā pibantīva divākaram || 26 ||
ye tu tvarayituṃ yātā vānarāssarvavānarān |
te vīrā himavacchailaṃ dadṛśustaṃ mahādrumam || 27 ||
tasmingirivare ramye yajño māheśvaraḥ purā |
sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ || 28 ||
annaniṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca |
amṛtāsvādakalpāni dadṛśustatra vānarāḥ || 29 ||
tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |
yaḥ kaścitsakṛdaśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ || 30 ||
tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ |
auṣadhāni ca divyāni jagṛhurhariyūthapāḥ || 31 ||
tasmācca yajñāyatanātpuṣpāṇi surabhīṇi ca |
āninyurvānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt || 32 ||
te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sañcodayitvā tvaritā yūthānāṃ jagmuragrataḥ || 33 ||
te tu tena muhūrtena yūthapāśśīghragāminaḥ |
kiṣkindhāṃ tvarayā prāptā ssugrīvo yatra vānaraḥ || 34 ||
te gṛhītvauṣadhīssarvāḥ phalamūlaṃ ca vānarāḥ |
taṃ pratigrāhayāmāsurvacanaṃ cedamabruvan || 35 ||
sarve parigatāśśailāssamudrāśca vanāni ca |
pṛthivyāṃ vānarāssarve śāsanādupayānti te || 36 ||
evaṃ śrutvā tato hṛṣṭa ssugrīvaḥ plavagādhipaḥ |
pratijagrāha tatpratītasteṣāṃ sarvamupāyanam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.