ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ତାନବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଶ୍ରାନ୍ତାନ୍ହରିଯୂଥପାନ୍ ।
ଇଦଂ ଵଚନମେକାଗ୍ରା ତାପସୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ ॥ 1 ॥
ଵାନରା ଯଦି ଵଃ ଖେଦଃ ପ୍ରନଷ୍ଟଃ ଫଲଭକ୍ଷଣାତ୍ ।
ଯଦି ଚୈତନ୍ମଯା ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥ୍ଯତାମ୍ ॥ 2 ॥
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହନୂମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଆର୍ଜଵେନ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 3 ॥
ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମଃ ।
ରାମୋ ଦାଶରଥିଶ୍ଶୀମାନ୍ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍ ॥ 4 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ଚାପି ଭାର୍ଯଯା ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜନସ୍ଥାନାଦ୍ରାଵଣେନ ହୃତା ବଲାତ୍ ॥ 5 ॥
ଵୀରସ୍ତସ୍ଯ ସଖା ରାଜ୍ଞସ୍ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵାନରଃ ।
ରାଜା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ଯେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ଵଯମ୍ ॥ 6 ॥
ଅଗସ୍ତ୍ଯଚରିତାମାଶାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଯମରକ୍ଷିତାମ୍ ।
ସହୈଭିର୍ଵାନରୈର୍ଘୋରୈରଙ୍ଗଦପ୍ରମୁଖୈର୍ଵଯମ୍ ॥ 7 ॥
ରାଵଣଂ ସହିତାସ୍ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସଂ କାମରୂପିଣମ୍ ।
ସୀତଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗଧ୍ଵମିତି ଚୋଦିତାଃ ॥ 8 ॥
ଵିଚିତ୍ଯ ତୁ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ସମଗ୍ରାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ପରିତ୍ରାନ୍ତା ବୁଭୁକ୍ଷିତା ଵୃକ୍ଷମୂଲମୁପାଶ୍ରିତାଃ ॥ 9 ॥
ଵିଵର୍ଣଵଦନାସ୍ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ ।
ନାଧିଗଚ୍ଛାମହେ ପାରଂ ମଗ୍ନାଶ୍ଚିନ୍ତାମହାର୍ଣଵେ ॥ 10 ॥
ଚାରଯନ୍ତସ୍ତତଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତୋ ଵଯଂ ବିଲମ୍ ।
ଲତାପାଦପସଞ୍ଚ୍ଛନ୍ନଂ ତିମିରେଣ ସମାଵୃତମ୍ ॥ 11 ॥
ଅସ୍ମାଦ୍ଧଂସା ଜଲକ୍ଲିନ୍ନାଃ ପକ୍ଷୈସ୍ସଲିଲଵିସ୍ରଵୈଃ ।
କୁରରାସ୍ସାରସାଶ୍ଚୈଵ ନିଷ୍ପତନ୍ତି ପତତ୍ରିଣଃ ॥ 12 ॥
ସାଧ୍ଵତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମେତି ମଯା ତୂକ୍ତାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
ତେଷାମପି ହି ସର୍ଵେଷାମନୁମାନମୁପାଗତମ୍ ॥ 13 ॥
ଗଚ୍ଛାମ ପ୍ରଵିଶାମେତି ଭର୍ତୃକାର୍ଯତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ ।
ତତୋ ଗାଢଂ ନିପତିତା ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ 14 ॥
ଇଦଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ସହସା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍ ।
ଏତନ୍ନଃ କାର୍ଯମେତେନ କୃତ୍ଯେନ ଵଯମାଗତାଃ ॥ 15 ॥
ତ୍ଵାଂ ଚୈଵୋପଗତାସ୍ସର୍ଵେ ପରିଦ୍ଯୂନା ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ ।
ଆତିଥ୍ଯଧର୍ମଦତ୍ତାନି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ॥ 16 ॥
ଅସ୍ମାଭିରୁପଭୁକ୍ତାନି ବୁଭୁକ୍ଷାପରିପୀଡିତୈଃ ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷିତାସ୍ସର୍ଵେ ମ୍ରିଯମାଣା ବୁଭୁକ୍ଷଯା ॥ 17 ॥
ବ୍ରୂହି ପ୍ରତ୍ଯୁପକାରାର୍ଥଂ କିଂ ତେ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଵାନରାଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞୈର୍ଵାନରୈସ୍ତୈସ୍ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭା ॥ 18 ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତସ୍ସର୍ଵାନିଦଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍ ।
ସର୍ଵେଷାଂ ପରିତୁଷ୍ଟାଽସ୍ମି ଵାନରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 19 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
atha tānabravītsarvānviśrāntānhariyūthapān |
idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī || 1 ||
vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt |
yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām || 2 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmānmārutātmajaḥ |
ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame || 3 ||
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |
rāmo dāśarathiśśīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam || 4 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt || 5 ||
vīrastasya sakhā rājñassugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam || 6 ||
agastyacaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām |
sahaibhirvānarairghorairaṅgadapramukhairvayam || 7 ||
rāvaṇaṃ sahitāssarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ || 8 ||
vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam |
paritrāntā bubhukṣitā vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 9 ||
vivarṇavadanāssarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ |
nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave || 10 ||
cārayantastataścakṣurdṛṣṭavanto vayaṃ bilam |
latāpādapasañcchannaṃ timireṇa samāvṛtam || 11 ||
asmāddhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaissalilavisravaiḥ |
kurarāssārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ || 12 ||
sādhvatra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṅgamāḥ |
teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam || 13 ||
gacchāma praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ |
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam || 14 ||
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ || 15 ||
tvāṃ caivopagatāssarve paridyūnā bubhukṣitāḥ |
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca || 16 ||
asmābhirupabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ |
yattvayā rakṣitāssarve mriyamāṇā bubhukṣayā || 17 ||
brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ |
evamuktā tu dharmajñairvānaraistaissvayamprabhā || 18 ||
pratyuvāca tatassarvānidaṃ vānarapuṅgavān |
sarveṣāṃ parituṣṭā'smi vānarāṇāṃ tarasvinām || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।
अथ तानब्रवीत्सर्वान्विश्रान्तान्हरियूथपान् ।
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ 1 ॥
वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फलभक्षणात् ।
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ 2 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनूमान्मारुतात्मजः ।
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 3 ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ।
रामो दाशरथिश्शीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 4 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ।
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात् ॥ 5 ॥
वीरस्तस्य सखा राज्ञस्सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ 6 ॥
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम् ।
सहैभिर्वानरैर्घोरैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ 7 ॥
रावणं सहितास्सर्वे राक्षसं कामरूपिणम् ।
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ 8 ॥
विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम् ।
परित्रान्ता बुभुक्षिता वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ 9 ॥
विवर्णवदनास्सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः ।
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ 10 ॥
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो वयं बिलम् ।
लतापादपसञ्च्छन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ 11 ॥
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैस्सलिलविस्रवैः ।
कुररास्सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः ॥ 12 ॥
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः ।
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ 13 ॥
गच्छाम प्रविशामेति भर्तृकार्यत्वरान्विताः ।
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम् ॥ 14 ॥
इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ 15 ॥
त्वां चैवोपगतास्सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः ।
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ 16 ॥
अस्माभिरुपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः ।
यत्त्वया रक्षितास्सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ 17 ॥
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः ।
एवमुक्ता तु धर्मज्ञैर्वानरैस्तैस्स्वयम्प्रभा ॥ 18 ॥
प्रत्युवाच ततस्सर्वानिदं वानरपुङ्गवान् ।
सर्वेषां परितुष्टाऽस्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
atha tānabravītsarvānviśrāntānhariyūthapān |
idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī || 1 ||
vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt |
yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām || 2 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmānmārutātmajaḥ |
ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame || 3 ||
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |
rāmo dāśarathiśśīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam || 4 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt || 5 ||
vīrastasya sakhā rājñassugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam || 6 ||
agastyacaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām |
sahaibhirvānarairghorairaṅgadapramukhairvayam || 7 ||
rāvaṇaṃ sahitāssarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ || 8 ||
vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam |
paritrāntā bubhukṣitā vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 9 ||
vivarṇavadanāssarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ |
nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave || 10 ||
cārayantastataścakṣurdṛṣṭavanto vayaṃ bilam |
latāpādapasañcchannaṃ timireṇa samāvṛtam || 11 ||
asmāddhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaissalilavisravaiḥ |
kurarāssārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ || 12 ||
sādhvatra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṅgamāḥ |
teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam || 13 ||
gacchāma praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ |
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam || 14 ||
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ || 15 ||
tvāṃ caivopagatāssarve paridyūnā bubhukṣitāḥ |
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca || 16 ||
asmābhirupabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ |
yattvayā rakṣitāssarve mriyamāṇā bubhukṣayā || 17 ||
brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ |
evamuktā tu dharmajñairvānaraistaissvayamprabhā || 18 ||
pratyuvāca tatassarvānidaṃ vānarapuṅgavān |
sarveṣāṃ parituṣṭā'smi vānarāṇāṃ tarasvinām || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.