શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
અથ તાનબ્રવીત્સર્વાન્વિશ્રાન્તાન્હરિયૂથપાન્ ।
ઇદં વચનમેકાગ્રા તાપસી ધર્મચારિણી ॥ 1 ॥
વાનરા યદિ વઃ ખેદઃ પ્રનષ્ટઃ ફલભક્ષણાત્ ।
યદિ ચૈતન્મયા શ્રાવ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્ ॥ 2 ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।
આર્જવેન યથાતત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 3 ॥
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમઃ ।
રામો દાશરથિશ્શીમાન્પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્ ॥ 4 ॥
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા ચાપિ ભાર્યયા ।
તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાદ્રાવણેન હૃતા બલાત્ ॥ 5 ॥
વીરસ્તસ્ય સખા રાજ્ઞસ્સુગ્રીવો નામ વાનરઃ ।
રાજા વાનરમુખ્યાનાં યેન પ્રસ્થાપિતા વયમ્ ॥ 6 ॥
અગસ્ત્યચરિતામાશાં દક્ષિણાં યમરક્ષિતામ્ ।
સહૈભિર્વાનરૈર્ઘોરૈરઙ્ગદપ્રમુખૈર્વયમ્ ॥ 7 ॥
રાવણં સહિતાસ્સર્વે રાક્ષસં કામરૂપિણમ્ ।
સીતયા સહ વૈદેહ્યા માર્ગધ્વમિતિ ચોદિતાઃ ॥ 8 ॥
વિચિત્ય તુ વયં સર્વે સમગ્રાં દક્ષિણાં દિશમ્ ।
પરિત્રાન્તા બુભુક્ષિતા વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતાઃ ॥ 9 ॥
વિવર્ણવદનાસ્સર્વે સર્વે ધ્યાનપરાયણાઃ ।
નાધિગચ્છામહે પારં મગ્નાશ્ચિન્તામહાર્ણવે ॥ 10 ॥
ચારયન્તસ્તતશ્ચક્ષુર્દૃષ્ટવન્તો વયં બિલમ્ ।
લતાપાદપસઞ્ચ્છન્નં તિમિરેણ સમાવૃતમ્ ॥ 11 ॥
અસ્માદ્ધંસા જલક્લિન્નાઃ પક્ષૈસ્સલિલવિસ્રવૈઃ ।
કુરરાસ્સારસાશ્ચૈવ નિષ્પતન્તિ પતત્રિણઃ ॥ 12 ॥
સાધ્વત્ર પ્રવિશામેતિ મયા તૂક્તાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ।
તેષામપિ હિ સર્વેષામનુમાનમુપાગતમ્ ॥ 13 ॥
ગચ્છામ પ્રવિશામેતિ ભર્તૃકાર્યત્વરાન્વિતાઃ ।
તતો ગાઢં નિપતિતા ગૃહ્ય હસ્તૌ પરસ્પરમ્ ॥ 14 ॥
ઇદં પ્રવિષ્ટાસ્સહસા બિલં તિમિરસંવૃતમ્ ।
એતન્નઃ કાર્યમેતેન કૃત્યેન વયમાગતાઃ ॥ 15 ॥
ત્વાં ચૈવોપગતાસ્સર્વે પરિદ્યૂના બુભુક્ષિતાઃ ।
આતિથ્યધર્મદત્તાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 16 ॥
અસ્માભિરુપભુક્તાનિ બુભુક્ષાપરિપીડિતૈઃ ।
યત્ત્વયા રક્ષિતાસ્સર્વે મ્રિયમાણા બુભુક્ષયા ॥ 17 ॥
બ્રૂહિ પ્રત્યુપકારાર્થં કિં તે કુર્વન્તુ વાનરાઃ ।
એવમુક્તા તુ ધર્મજ્ઞૈર્વાનરૈસ્તૈસ્સ્વયમ્પ્રભા ॥ 18 ॥
પ્રત્યુવાચ તતસ્સર્વાનિદં વાનરપુઙ્ગવાન્ ।
સર્વેષાં પરિતુષ્ટાઽસ્મિ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્ ॥ 19 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
atha tānabravītsarvānviśrāntānhariyūthapān |
idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī || 1 ||
vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt |
yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām || 2 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmānmārutātmajaḥ |
ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame || 3 ||
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |
rāmo dāśarathiśśīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam || 4 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt || 5 ||
vīrastasya sakhā rājñassugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam || 6 ||
agastyacaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām |
sahaibhirvānarairghorairaṅgadapramukhairvayam || 7 ||
rāvaṇaṃ sahitāssarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ || 8 ||
vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam |
paritrāntā bubhukṣitā vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 9 ||
vivarṇavadanāssarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ |
nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave || 10 ||
cārayantastataścakṣurdṛṣṭavanto vayaṃ bilam |
latāpādapasañcchannaṃ timireṇa samāvṛtam || 11 ||
asmāddhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaissalilavisravaiḥ |
kurarāssārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ || 12 ||
sādhvatra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṅgamāḥ |
teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam || 13 ||
gacchāma praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ |
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam || 14 ||
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ || 15 ||
tvāṃ caivopagatāssarve paridyūnā bubhukṣitāḥ |
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca || 16 ||
asmābhirupabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ |
yattvayā rakṣitāssarve mriyamāṇā bubhukṣayā || 17 ||
brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ |
evamuktā tu dharmajñairvānaraistaissvayamprabhā || 18 ||
pratyuvāca tatassarvānidaṃ vānarapuṅgavān |
sarveṣāṃ parituṣṭā'smi vānarāṇāṃ tarasvinām || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।
अथ तानब्रवीत्सर्वान्विश्रान्तान्हरियूथपान् ।
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ 1 ॥
वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फलभक्षणात् ।
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ 2 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनूमान्मारुतात्मजः ।
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 3 ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ।
रामो दाशरथिश्शीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 4 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ।
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात् ॥ 5 ॥
वीरस्तस्य सखा राज्ञस्सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ 6 ॥
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम् ।
सहैभिर्वानरैर्घोरैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ 7 ॥
रावणं सहितास्सर्वे राक्षसं कामरूपिणम् ।
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ 8 ॥
विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम् ।
परित्रान्ता बुभुक्षिता वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ 9 ॥
विवर्णवदनास्सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः ।
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ 10 ॥
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो वयं बिलम् ।
लतापादपसञ्च्छन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ 11 ॥
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैस्सलिलविस्रवैः ।
कुररास्सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः ॥ 12 ॥
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः ।
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ 13 ॥
गच्छाम प्रविशामेति भर्तृकार्यत्वरान्विताः ।
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम् ॥ 14 ॥
इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ 15 ॥
त्वां चैवोपगतास्सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः ।
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ 16 ॥
अस्माभिरुपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः ।
यत्त्वया रक्षितास्सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ 17 ॥
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः ।
एवमुक्ता तु धर्मज्ञैर्वानरैस्तैस्स्वयम्प्रभा ॥ 18 ॥
प्रत्युवाच ततस्सर्वानिदं वानरपुङ्गवान् ।
सर्वेषां परितुष्टाऽस्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvipañcāśassargaḥ |
atha tānabravītsarvānviśrāntānhariyūthapān |
idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī || 1 ||
vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt |
yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām || 2 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmānmārutātmajaḥ |
ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame || 3 ||
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |
rāmo dāśarathiśśīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam || 4 ||
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt || 5 ||
vīrastasya sakhā rājñassugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam || 6 ||
agastyacaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām |
sahaibhirvānarairghorairaṅgadapramukhairvayam || 7 ||
rāvaṇaṃ sahitāssarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ || 8 ||
vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam |
paritrāntā bubhukṣitā vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 9 ||
vivarṇavadanāssarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ |
nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave || 10 ||
cārayantastataścakṣurdṛṣṭavanto vayaṃ bilam |
latāpādapasañcchannaṃ timireṇa samāvṛtam || 11 ||
asmāddhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaissalilavisravaiḥ |
kurarāssārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ || 12 ||
sādhvatra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṅgamāḥ |
teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam || 13 ||
gacchāma praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ |
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam || 14 ||
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ || 15 ||
tvāṃ caivopagatāssarve paridyūnā bubhukṣitāḥ |
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca || 16 ||
asmābhirupabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ |
yattvayā rakṣitāssarve mriyamāṇā bubhukṣayā || 17 ||
brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ |
evamuktā tu dharmajñairvānaraistaissvayamprabhā || 18 ||
pratyuvāca tatassarvānidaṃ vānarapuṅgavān |
sarveṣāṃ parituṣṭā'smi vānarāṇāṃ tarasvinām || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvipañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.