Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।
Shloka 1
अथ तानब्रवीत्सर्वान्विश्रान्तान्हरियूथपान् ।
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ 1 ॥
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ 1 ॥
atha tānabravītsarvānviśrāntānhariyūthapān |
idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī || 1 ||
idaṃ vacanamekāgrā tāpasī dharmacāriṇī || 1 ||
Shloka 2
वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फलभक्षणात् ।
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ 2 ॥
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ 2 ॥
vānarā yadi vaḥ khedaḥ pranaṣṭaḥ phalabhakṣaṇāt |
yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām || 2 ||
yadi caitanmayā śrāvyaṃ śrotumicchāmi kathyatām || 2 ||
Shloka 3
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनूमान्मारुतात्मजः ।
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 3 ॥
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 3 ॥
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanūmānmārutātmajaḥ |
ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame || 3 ||
ārjavena yathātattvamākhyātumupacakrame || 3 ||
Shloka 4
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ।
रामो दाशरथिश्शीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 4 ॥
रामो दाशरथिश्शीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 4 ॥
rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ |
rāmo dāśarathiśśīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam || 4 ||
rāmo dāśarathiśśīmānpraviṣṭo daṇḍakāvanam || 4 ||
Shloka 5
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ।
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात् ॥ 5 ॥
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात् ॥ 5 ॥
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā |
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt || 5 ||
tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balāt || 5 ||
Shloka 6
वीरस्तस्य सखा राज्ञस्सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ 6 ॥
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ 6 ॥
vīrastasya sakhā rājñassugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam || 6 ||
rājā vānaramukhyānāṃ yena prasthāpitā vayam || 6 ||
Shloka 7
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम् ।
सहैभिर्वानरैर्घोरैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ 7 ॥
सहैभिर्वानरैर्घोरैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ 7 ॥
agastyacaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ yamarakṣitām |
sahaibhirvānarairghorairaṅgadapramukhairvayam || 7 ||
sahaibhirvānarairghorairaṅgadapramukhairvayam || 7 ||
Shloka 8
रावणं सहितास्सर्वे राक्षसं कामरूपिणम् ।
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ 8 ॥
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ 8 ॥
rāvaṇaṃ sahitāssarve rākṣasaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ || 8 ||
sītayā saha vaidehyā mārgadhvamiti coditāḥ || 8 ||
Shloka 9
विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम् ।
परित्रान्ता बुभुक्षिता वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ 9 ॥
परित्रान्ता बुभुक्षिता वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ 9 ॥
vicitya tu vayaṃ sarve samagrāṃ dakṣiṇāṃ diśam |
paritrāntā bubhukṣitā vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 9 ||
paritrāntā bubhukṣitā vṛkṣamūlamupāśritāḥ || 9 ||
Shloka 10
विवर्णवदनास्सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः ।
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ 10 ॥
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ 10 ॥
vivarṇavadanāssarve sarve dhyānaparāyaṇāḥ |
nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave || 10 ||
nādhigacchāmahe pāraṃ magnāścintāmahārṇave || 10 ||
Shloka 11
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो वयं बिलम् ।
लतापादपसञ्च्छन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ 11 ॥
लतापादपसञ्च्छन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ 11 ॥
cārayantastataścakṣurdṛṣṭavanto vayaṃ bilam |
latāpādapasañcchannaṃ timireṇa samāvṛtam || 11 ||
latāpādapasañcchannaṃ timireṇa samāvṛtam || 11 ||
Shloka 12
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैस्सलिलविस्रवैः ।
कुररास्सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः ॥ 12 ॥
कुररास्सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः ॥ 12 ॥
asmāddhaṃsā jalaklinnāḥ pakṣaissalilavisravaiḥ |
kurarāssārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ || 12 ||
kurarāssārasāścaiva niṣpatanti patatriṇaḥ || 12 ||
Shloka 13
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः ।
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ 13 ॥
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ 13 ॥
sādhvatra praviśāmeti mayā tūktāḥ plavaṅgamāḥ |
teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam || 13 ||
teṣāmapi hi sarveṣāmanumānamupāgatam || 13 ||
Shloka 14
गच्छाम प्रविशामेति भर्तृकार्यत्वरान्विताः ।
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम् ॥ 14 ॥
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम् ॥ 14 ॥
gacchāma praviśāmeti bhartṛkāryatvarānvitāḥ |
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam || 14 ||
tato gāḍhaṃ nipatitā gṛhya hastau parasparam || 14 ||
Shloka 15
इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ 15 ॥
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ 15 ॥
idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ || 15 ||
etannaḥ kāryametena kṛtyena vayamāgatāḥ || 15 ||
Shloka 16
त्वां चैवोपगतास्सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः ।
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ 16 ॥
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ 16 ॥
tvāṃ caivopagatāssarve paridyūnā bubhukṣitāḥ |
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca || 16 ||
ātithyadharmadattāni mūlāni ca phalāni ca || 16 ||
Shloka 17
अस्माभिरुपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः ।
यत्त्वया रक्षितास्सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ 17 ॥
यत्त्वया रक्षितास्सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ 17 ॥
asmābhirupabhuktāni bubhukṣāparipīḍitaiḥ |
yattvayā rakṣitāssarve mriyamāṇā bubhukṣayā || 17 ||
yattvayā rakṣitāssarve mriyamāṇā bubhukṣayā || 17 ||
Shloka 18
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः ।
एवमुक्ता तु धर्मज्ञैर्वानरैस्तैस्स्वयम्प्रभा ॥ 18 ॥
एवमुक्ता तु धर्मज्ञैर्वानरैस्तैस्स्वयम्प्रभा ॥ 18 ॥
brūhi pratyupakārārthaṃ kiṃ te kurvantu vānarāḥ |
evamuktā tu dharmajñairvānaraistaissvayamprabhā || 18 ||
evamuktā tu dharmajñairvānaraistaissvayamprabhā || 18 ||
Shloka 19
प्रत्युवाच ततस्सर्वानिदं वानरपुङ्गवान् ।
सर्वेषां परितुष्टाऽस्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ 19 ॥
सर्वेषां परितुष्टाऽस्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ 19 ॥
pratyuvāca tatassarvānidaṃ vānarapuṅgavān |
sarveṣāṃ parituṣṭā'smi vānarāṇāṃ tarasvinām || 19 ||
sarveṣāṃ parituṣṭā'smi vānarāṇāṃ tarasvinām || 19 ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विपञ्चाशस्सर्गः ।
अथ तानब्रवीत्सर्वान्विश्रान्तान्हरियूथपान् ।
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ 1 ॥
वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फलभक्षणात् ।
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥ 2 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनूमान्मारुतात्मजः ।
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 3 ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः ।
रामो दाशरथिश्शीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ 4 ॥
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ।
तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात् ॥ 5 ॥
वीरस्तस्य सखा राज्ञस्सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ 6 ॥
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम् ।
सहैभिर्वानरैर्घोरैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ 7 ॥
रावणं सहितास्सर्वे राक्षसं कामरूपिणम् ।
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ 8 ॥
विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम् ।
परित्रान्ता बुभुक्षिता वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ 9 ॥
विवर्णवदनास्सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः ।
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ 10 ॥
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो वयं बिलम् ।
लतापादपसञ्च्छन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ 11 ॥
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैस्सलिलविस्रवैः ।
कुररास्सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः ॥ 12 ॥
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः ।
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ 13 ॥
गच्छाम प्रविशामेति भर्तृकार्यत्वरान्विताः ।
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम् ॥ 14 ॥
इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ 15 ॥
त्वां चैवोपगतास्सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः ।
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ 16 ॥
अस्माभिरुपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः ।
यत्त्वया रक्षितास्सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ 17 ॥
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः ।
एवमुक्ता तु धर्मज्ञैर्वानरैस्तैस्स्वयम्प्रभा ॥ 18 ॥
प्रत्युवाच ततस्सर्वानिदं वानरपुङ्गवान् ।
सर्वेषां परितुष्टाऽस्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.