ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਹਨੂਮਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਚਿਵਨ੍ਤ੍ਵਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਹਿਮਵਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰੇषੁ ਚ ।
ਮਨ੍ਦਰੇ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ਿਖਰੇ ਪਞ੍ਚਸ਼ੈਲੇषੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 2 ॥
ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣੇषੁ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨੇषੁ ਸਰ੍ਵਤਃ ।
ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਯਾਂ ਚ ਯੇ ਦਿਸ਼ਿ ॥ 3 ॥
ਆਦਿਤ੍ਯਭਵਨੇ ਚੈਵ ਗਿਰੌ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਸਨ੍ਨਿਭੇ ।
ਪਦ੍ਮਾਤਾਲਵਨਂ ਭੀਮਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ ॥ 4 ॥
ਅਞ੍ਜਨਾਮ੍ਬੁਦਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਃ ਕੁਞ੍ਜਰਪ੍ਰਤਿਮੌਜਸਃ ।
ਅਞ੍ਜਨੇ ਪਰ੍ਵਤੇ ਚੈਵ ਯੇ ਵਸਨ੍ਤਿ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 5 ॥
ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾ ਗੁਹਾਵਾਸਾ ਵਾਨਰਾਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਾਃ ।
ਮੇਰੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਧੂਮ੍ਰਗਿਰਿਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ 6 ॥
ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੇ ਯੇ ਮਹਾਰੁਣੇ ।
ਪਿਬਨ੍ਤੋ ਮਧੁਮੈਰੇਯਂ ਭੀਮਵੇਗਾਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮਾਃ ॥ 7 ॥
ਵਨੇषੁ ਚ ਸੁਰਮ੍ਯੇषੁ ਸੁਗਨ੍ਧਿषੁ ਮਹਤ੍ਸੁ ਚ ।
ਤਾਪਸਾਨਾਂ ਚ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਵਨਾਨ੍ਤੇषੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 8 ॥
ਤਾਂਸ੍ਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਵਮਾਨਯ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਸਾਮਦਾਨਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਸਰ੍ਵੈਰਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰੇषਯ ਵਾਨਰਾਨ੍ ॥ 9 ॥
ਪ੍ਰੇषਿਤਾਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯੇ ਚ ਮਯਾਦੂਤਾ ਮਹਾਜਵਾਃ ।
ਤ੍ਵਰਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਰੀਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇषਯਾਪਰਾਨ੍ ॥ 10 ॥
ਯੇ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਾਮੇषੁ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਇਹਾऽਨਯਸ੍ਵ ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤੁ ਮਮ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ॥ 11 ॥
ਅਹੋਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯੇ ਚ ਨਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ ।
ਹਨ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨੋ ਰਾਜਸ਼ਾਸਨਦੂषਕਾਃ ॥ 12 ॥
ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਥ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਕੋਟ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਮ ਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ ।
ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੁ ਕਪਿਸਿਂਹਾਨਾਂ ਦਿਸ਼ੋ ਮਮ ਮਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 13 ॥
ਮੇਘਪਰ੍ਵਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਛਾਦਯਨ੍ਤ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।
ਘੋਰਰੂਪਾਃ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯਾਨ੍ਤੁ ਮਚ੍ਛਾਸਨਾਦਿਤਃ ॥ 14 ॥
ਤੇ ਗਤਿਜ੍ਞਾ ਗਤਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਾਃ ।
ਆਨਯਨ੍ਤੁ ਹਰੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਸ਼ਸਨਾਨ੍ਮਮ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਯ ਵਾਨਰ ਰਾਜਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਸੁਤੋ ਵਚਃ ।
ਦਿਕ੍षੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਾਨ੍ ॥ 16 ॥
ਤੇ ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੁਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪਤਤ੍ਰਿਜ੍ਯੋਤਿਰਧ੍ਵਗਾਃ ।
ਪ੍ਰਯਾਤਾਃ ਪ੍ਰਹਿਤਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਹਰਯਸ੍ਤਤ੍ਕ੍षਣੇਨ ਵੈ ॥ 17 ॥
ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਰੇषੁ ਗਿਰਿषੁ ਵਨੇषੁ ਚ ਸਰਸ੍ਸੁ ਚ ।
ਵਾਨਰਾ ਵਾਨਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਰਾਮਹੇਤੋਰਚੋਦਯਨ੍ ॥ 18 ॥
ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲੋਪਮਸ੍ਯਾऽਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਰਾਜਸ੍ਯ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਾਯਯੁ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਭਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ॥ 19 ॥
ਤਤਸ੍ਤੇऽਞ੍ਜਨਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਗਿਰੇਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਜਵਾਃ ।
ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਯਯੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਰਾਘਵਃ ॥ 20 ॥
ਅਸ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਤ੍ਰਾਰ੍ਕਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਿਰਿਵਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।
ਸਨ੍ਤਪ੍ਤ ਹੇਮਮਹਾਭਾਸਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੋਟ੍ਯੋ ਦਸ਼ ਚ੍ਯੁਤਾਃ ॥ 21 ॥
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਿਂਹਕੇਸਰਵਰ੍ਚਸਾਮ੍ ।
ਤਤਃ ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਾਨਰਾਣਾਮੁਪਾਗਮਨ੍ ॥ 22 ॥
ਫਲਮੂਲੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।
ਤੇषਾਂ ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਮਵਰ੍ਤਤ ॥ 23 ॥
ਅਙ੍ਗਾਰਕਸਮਾਨਾਨਾਂ ਭੀਮਾਨਾਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ।
ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਵਾਨਰਕੋਟੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਪਤਨ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍ ॥ 24 ॥
ਕ੍षੀਰੋਦਵੇਲਾਨਿਲਯਾਸ੍ਤਮਾਲਵਨਵਾਸਿਨਃ ।
ਨਾਰਿਕੇਲਾਸ਼ਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇषਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ 25 ॥
ਵਨੇਭ੍ਯੋ ਗਹ੍ਵਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰਿਦ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਜਵਾ ।
ਆਗਚ੍ਛਦ੍ਵਾਨਰੀ ਸੇਨਾ ਪਿਬਨ੍ਤੀਵ ਦਿਵਾਕਰਮ੍ ॥ 26 ॥
ਯੇ ਤੁ ਤ੍ਵਰਯਿਤੁਂ ਯਾਤਾ ਵਾਨਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਤੇ ਵੀਰਾ ਹਿਮਵਚ੍ਛੈਲਂ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਂ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਮ੍ ॥ 27 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਿਰਿਵਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞੋ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪੁਰਾ ।
ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਨਸ੍ਤੋषੋ ਬਭੌ ਦਿਵ੍ਯੋ ਮਨੋਹਰਃ ॥ 28 ॥
ਅਨ੍ਨਨਿष੍ਯਨ੍ਦਜਾਤਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।
ਅਮृਤਾਸ੍ਵਾਦਕਲ੍ਪਾਨਿ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਾਨਰਾਃ ॥ 29 ॥
ਤਦਨ੍ਨਸਮ੍ਭਵਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਫਲਮੂਲਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ ।
ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਕृਦਸ਼੍ਨਾਤਿ ਮਾਸਂ ਭਵਤਿ ਤਰ੍ਪਿਤਃ ॥ 30 ॥
ਤਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਚ ਫਲਾਸ਼ਨਾਃ ।
ਔषਧਾਨਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਜਗृਹੁਰ੍ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ॥ 31 ॥
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਯਜ੍ਞਾਯਤਨਾਤ੍ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ ।
ਆਨਿਨ੍ਯੁਰ੍ਵਾਨਰਾ ਗਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਪ੍ਰਿਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 32 ॥
ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰਿਵਰਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਵਾਨਰਾਨ੍ ।
ਸਞ੍ਚੋਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਿਤਾ ਯੂਥਾਨਾਂ ਜਗ੍ਮੁਰਗ੍ਰਤਃ ॥ 33 ॥
ਤੇ ਤੁ ਤੇਨ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਯੂਥਪਾਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮਿਨਃ ।
ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਯਤ੍ਰ ਵਾਨਰਃ ॥ 34 ॥
ਤੇ ਗृਹੀਤ੍ਵੌषਧੀਸ੍ਸਰ੍ਵਾਃ ਫਲਮੂਲਂ ਚ ਵਾਨਰਾਃ ।
ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਾਹਯਾਮਾਸੁਰ੍ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 35 ॥
ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਿਗਤਾਸ਼੍ਸ਼ੈਲਾਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਵਾਨਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਾਸਨਾਦੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ 36 ॥
ਏਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਹृष੍ਟ ਸ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤੀਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਮੁਪਾਯਨਮ੍ ॥ 37 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
hanūmantaṃ sthitaṃ pārśve sacivantvidamabravīt || 1 ||
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |
mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ || 2 ||
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |
parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi || 3 ||
ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |
padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ || 4 ||
añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |
añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ || 5 ||
manaśśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |
merupārśvagatāścaiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ || 6 ||
taruṇādityavarṇāśca parvate ye mahāruṇe |
pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ || 7 ||
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |
tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ || 8 ||
tāṃstāṃ stvamānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sāmadānādibhiḥ ssarvairāśu preṣaya vānarān || 9 ||
preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayādūtā mahājavāḥ |
tvaraṇārthaṃ tu bhūyastvaṃ harīn sampreṣayāparān || 10 ||
ye prasaktāśca kāmeṣu dīrghasūtrāśca vānarāḥ |
ihā'nayasva tān sarvān śīghraṃ tu mama śāsanāt || 11 ||
ahobhirdaśabhirye ca nāgacchanti mamājñayā |
hantavyāste durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ || 12 ||
śatānyatha sahasrāṇāṃ koṭyaśca mama śāsanāt |
prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ || 13 ||
meghaparvatasaṅkāśāśchādayanta ivāmbaram |
ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanāditaḥ || 14 ||
te gatijñā gatiṃ jñātvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
ānayantu harīn sarvāṃstvaritā śasanānmama || 15 ||
tasya vānara rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |
dikṣu sarvāsu vikrāntānpreṣayāmāsa vānarān || 16 ||
te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |
prayātāḥ prahitā rājñā harayastatkṣaṇena vai || 17 ||
te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca sarassu ca |
vānarā vānarānsarvānrāmahetoracodayan || 18 ||
mṛtyukālopamasyā'jñāṃ rājarājasya vānarāḥ |
sugrīvasyāyayu śśrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ || 19 ||
tataste'ñjanasaṅkāśā girestasmānmahājavāḥ |
tisraḥ koṭyaḥ plavaṅgānāṃ niryayuryatra rāghavaḥ || 20 ||
astaṃ gacchati yatrārkastasmingirivare sthitāḥ |
santapta hemamahābhāsastasmātkoṭyo daśa cyutāḥ || 21 ||
kailāsaśikharebhyaśca siṃhakesaravarcasām |
tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇāmupāgaman || 22 ||
phalamūlena jīvanto himavantamupāśritāḥ |
teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata || 23 ||
aṅgārakasamānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām |
vindhyādvānarakoṭīnāṃ sahasrāṇyapatandrutam || 24 ||
kṣīrodavelānilayāstamālavanavāsinaḥ |
nārikelāśanāścaiva teṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 25 ||
vanebhyo gahvarebhyaśca saridbhyaśca mahājavā |
āgacchadvānarī senā pibantīva divākaram || 26 ||
ye tu tvarayituṃ yātā vānarāssarvavānarān |
te vīrā himavacchailaṃ dadṛśustaṃ mahādrumam || 27 ||
tasmingirivare ramye yajño māheśvaraḥ purā |
sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ || 28 ||
annaniṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca |
amṛtāsvādakalpāni dadṛśustatra vānarāḥ || 29 ||
tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |
yaḥ kaścitsakṛdaśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ || 30 ||
tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ |
auṣadhāni ca divyāni jagṛhurhariyūthapāḥ || 31 ||
tasmācca yajñāyatanātpuṣpāṇi surabhīṇi ca |
āninyurvānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt || 32 ||
te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sañcodayitvā tvaritā yūthānāṃ jagmuragrataḥ || 33 ||
te tu tena muhūrtena yūthapāśśīghragāminaḥ |
kiṣkindhāṃ tvarayā prāptā ssugrīvo yatra vānaraḥ || 34 ||
te gṛhītvauṣadhīssarvāḥ phalamūlaṃ ca vānarāḥ |
taṃ pratigrāhayāmāsurvacanaṃ cedamabruvan || 35 ||
sarve parigatāśśailāssamudrāśca vanāni ca |
pṛthivyāṃ vānarāssarve śāsanādupayānti te || 36 ||
evaṃ śrutvā tato hṛṣṭa ssugrīvaḥ plavagādhipaḥ |
pratijagrāha tatpratītasteṣāṃ sarvamupāyanam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ सप्तत्रिंशस्सर्गः ।
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना ।
हनूमन्तं स्थितं पार्श्वे सचिवन्त्विदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च ।
मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः ॥ 2 ॥
तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु सर्वतः ।
पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमायां च ये दिशि ॥ 3 ॥
आदित्यभवने चैव गिरौ सन्ध्याभ्रसन्निभे ।
पद्मातालवनं भीमं संश्रिता हरिपुङ्गवाः ॥ 4 ॥
अञ्जनाम्बुदसङ्काशाः कुञ्जरप्रतिमौजसः ।
अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवङ्गमाः ॥ 5 ॥
मनश्शिला गुहावासा वानराः कनकप्रभाः ।
मेरुपार्श्वगताश्चैव ये धूम्रगिरिं संश्रिताः ॥ 6 ॥
तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे ।
पिबन्तो मधुमैरेयं भीमवेगाः प्लवङ्गमाः ॥ 7 ॥
वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च ।
तापसानां च रम्येषु वनान्तेषु समन्ततः ॥ 8 ॥
तांस्तां स्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान् ।
सामदानादिभिः स्सर्वैराशु प्रेषय वानरान् ॥ 9 ॥
प्रेषिताः प्रथमं ये च मयादूता महाजवाः ।
त्वरणार्थं तु भूयस्त्वं हरीन् सम्प्रेषयापरान् ॥ 10 ॥
ये प्रसक्ताश्च कामेषु दीर्घसूत्राश्च वानराः ।
इहाऽनयस्व तान् सर्वान् शीघ्रं तु मम शासनात् ॥ 11 ॥
अहोभिर्दशभिर्ये च नागच्छन्ति ममाज्ञया ।
हन्तव्यास्ते दुरात्मानो राजशासनदूषकाः ॥ 12 ॥
शतान्यथ सहस्राणां कोट्यश्च मम शासनात् ।
प्रयान्तु कपिसिंहानां दिशो मम मते स्थिताः ॥ 13 ॥
मेघपर्वतसङ्काशाश्छादयन्त इवाम्बरम् ।
घोररूपाः कपिश्रेष्ठा यान्तु मच्छासनादितः ॥ 14 ॥
ते गतिज्ञा गतिं ज्ञात्वा पृथिव्यां सर्ववानराः ।
आनयन्तु हरीन् सर्वांस्त्वरिता शसनान्मम ॥ 15 ॥
तस्य वानर राजस्य श्रुत्वा वायुसुतो वचः ।
दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान्प्रेषयामास वानरान् ॥ 16 ॥
ते पदं विष्णुविक्रान्तं पतत्रिज्योतिरध्वगाः ।
प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयस्तत्क्षणेन वै ॥ 17 ॥
ते समुद्रेषु गिरिषु वनेषु च सरस्सु च ।
वानरा वानरान्सर्वान्रामहेतोरचोदयन् ॥ 18 ॥
मृत्युकालोपमस्याऽज्ञां राजराजस्य वानराः ।
सुग्रीवस्याययु श्श्रुत्वा सुग्रीवभयदर्शिनः ॥ 19 ॥
ततस्तेऽञ्जनसङ्काशा गिरेस्तस्मान्महाजवाः ।
तिस्रः कोट्यः प्लवङ्गानां निर्ययुर्यत्र राघवः ॥ 20 ॥
अस्तं गच्छति यत्रार्कस्तस्मिन्गिरिवरे स्थिताः ।
सन्तप्त हेममहाभासस्तस्मात्कोट्यो दश च्युताः ॥ 21 ॥
कैलासशिखरेभ्यश्च सिंहकेसरवर्चसाम् ।
ततः कोटिसहस्राणि वानराणामुपागमन् ॥ 22 ॥
फलमूलेन जीवन्तो हिमवन्तमुपाश्रिताः ।
तेषां कोटिसहस्राणां सहस्रं समवर्तत ॥ 23 ॥
अङ्गारकसमानानां भीमानां भीमकर्मणाम् ।
विन्ध्याद्वानरकोटीनां सहस्राण्यपतन्द्रुतम् ॥ 24 ॥
क्षीरोदवेलानिलयास्तमालवनवासिनः ।
नारिकेलाशनाश्चैव तेषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ 25 ॥
वनेभ्यो गह्वरेभ्यश्च सरिद्भ्यश्च महाजवा ।
आगच्छद्वानरी सेना पिबन्तीव दिवाकरम् ॥ 26 ॥
ये तु त्वरयितुं याता वानरास्सर्ववानरान् ।
ते वीरा हिमवच्छैलं ददृशुस्तं महाद्रुमम् ॥ 27 ॥
तस्मिन्गिरिवरे रम्ये यज्ञो माहेश्वरः पुरा ।
सर्वदेवमनस्तोषो बभौ दिव्यो मनोहरः ॥ 28 ॥
अन्ननिष्यन्दजातानि मूलानि च फलानि च ।
अमृतास्वादकल्पानि ददृशुस्तत्र वानराः ॥ 29 ॥
तदन्नसम्भवं दिव्यं फलमूलं मनोहरम् ।
यः कश्चित्सकृदश्नाति मासं भवति तर्पितः ॥ 30 ॥
तानि मूलानि दिव्यानि फलानि च फलाशनाः ।
औषधानि च दिव्यानि जगृहुर्हरियूथपाः ॥ 31 ॥
तस्माच्च यज्ञायतनात्पुष्पाणि सुरभीणि च ।
आनिन्युर्वानरा गत्वा सुग्रीवप्रियकारणात् ॥ 32 ॥
ते तु सर्वे हरिवराः पृथिव्यां सर्ववानरान् ।
सञ्चोदयित्वा त्वरिता यूथानां जग्मुरग्रतः ॥ 33 ॥
ते तु तेन मुहूर्तेन यूथपाश्शीघ्रगामिनः ।
किष्किन्धां त्वरया प्राप्ता स्सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ 34 ॥
ते गृहीत्वौषधीस्सर्वाः फलमूलं च वानराः ।
तं प्रतिग्राहयामासुर्वचनं चेदमब्रुवन् ॥ 35 ॥
सर्वे परिगताश्शैलास्समुद्राश्च वनानि च ।
पृथिव्यां वानरास्सर्वे शासनादुपयान्ति ते ॥ 36 ॥
एवं श्रुत्वा ततो हृष्ट स्सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
प्रतिजग्राह तत्प्रतीतस्तेषां सर्वमुपायनम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptatriṃśassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
hanūmantaṃ sthitaṃ pārśve sacivantvidamabravīt || 1 ||
mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |
mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ || 2 ||
taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |
parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi || 3 ||
ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |
padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ || 4 ||
añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |
añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ || 5 ||
manaśśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |
merupārśvagatāścaiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ || 6 ||
taruṇādityavarṇāśca parvate ye mahāruṇe |
pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ || 7 ||
vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |
tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ || 8 ||
tāṃstāṃ stvamānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sāmadānādibhiḥ ssarvairāśu preṣaya vānarān || 9 ||
preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayādūtā mahājavāḥ |
tvaraṇārthaṃ tu bhūyastvaṃ harīn sampreṣayāparān || 10 ||
ye prasaktāśca kāmeṣu dīrghasūtrāśca vānarāḥ |
ihā'nayasva tān sarvān śīghraṃ tu mama śāsanāt || 11 ||
ahobhirdaśabhirye ca nāgacchanti mamājñayā |
hantavyāste durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ || 12 ||
śatānyatha sahasrāṇāṃ koṭyaśca mama śāsanāt |
prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ || 13 ||
meghaparvatasaṅkāśāśchādayanta ivāmbaram |
ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanāditaḥ || 14 ||
te gatijñā gatiṃ jñātvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
ānayantu harīn sarvāṃstvaritā śasanānmama || 15 ||
tasya vānara rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |
dikṣu sarvāsu vikrāntānpreṣayāmāsa vānarān || 16 ||
te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |
prayātāḥ prahitā rājñā harayastatkṣaṇena vai || 17 ||
te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca sarassu ca |
vānarā vānarānsarvānrāmahetoracodayan || 18 ||
mṛtyukālopamasyā'jñāṃ rājarājasya vānarāḥ |
sugrīvasyāyayu śśrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ || 19 ||
tataste'ñjanasaṅkāśā girestasmānmahājavāḥ |
tisraḥ koṭyaḥ plavaṅgānāṃ niryayuryatra rāghavaḥ || 20 ||
astaṃ gacchati yatrārkastasmingirivare sthitāḥ |
santapta hemamahābhāsastasmātkoṭyo daśa cyutāḥ || 21 ||
kailāsaśikharebhyaśca siṃhakesaravarcasām |
tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇāmupāgaman || 22 ||
phalamūlena jīvanto himavantamupāśritāḥ |
teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata || 23 ||
aṅgārakasamānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām |
vindhyādvānarakoṭīnāṃ sahasrāṇyapatandrutam || 24 ||
kṣīrodavelānilayāstamālavanavāsinaḥ |
nārikelāśanāścaiva teṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 25 ||
vanebhyo gahvarebhyaśca saridbhyaśca mahājavā |
āgacchadvānarī senā pibantīva divākaram || 26 ||
ye tu tvarayituṃ yātā vānarāssarvavānarān |
te vīrā himavacchailaṃ dadṛśustaṃ mahādrumam || 27 ||
tasmingirivare ramye yajño māheśvaraḥ purā |
sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ || 28 ||
annaniṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca |
amṛtāsvādakalpāni dadṛśustatra vānarāḥ || 29 ||
tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |
yaḥ kaścitsakṛdaśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ || 30 ||
tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ |
auṣadhāni ca divyāni jagṛhurhariyūthapāḥ || 31 ||
tasmācca yajñāyatanātpuṣpāṇi surabhīṇi ca |
āninyurvānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt || 32 ||
te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān |
sañcodayitvā tvaritā yūthānāṃ jagmuragrataḥ || 33 ||
te tu tena muhūrtena yūthapāśśīghragāminaḥ |
kiṣkindhāṃ tvarayā prāptā ssugrīvo yatra vānaraḥ || 34 ||
te gṛhītvauṣadhīssarvāḥ phalamūlaṃ ca vānarāḥ |
taṃ pratigrāhayāmāsurvacanaṃ cedamabruvan || 35 ||
sarve parigatāśśailāssamudrāśca vanāni ca |
pṛthivyāṃ vānarāssarve śāsanādupayānti te || 36 ||
evaṃ śrutvā tato hṛṣṭa ssugrīvaḥ plavagādhipaḥ |
pratijagrāha tatpratītasteṣāṃ sarvamupāyanam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.