ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਕृਤੋਦਕਂ ਸ੍ਨਾਤਂ ਤਂ ਗृਧ੍ਰਂ ਹਰਿਯੂਥਪਾਃ ।
ਉਪਵਿष੍ਟਾ ਗਿਰੌ ਰਮ੍ਯੇ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ 1 ॥
ਤਮਙ੍ਗਦਮੁਪਾਸੀਨਂ ਤੈਸ੍ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਹਰਿਭਿਰ੍ਵृਤਮ੍ ।
ਜਨਿਤਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਹਰ੍षਾਤ੍ਸਮ੍ਪਾਤਿਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥
ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਬ੍ਦਮੇਕਾਗ੍ਰਾ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਹਰਯੋ ਮਮ ।
ਤਤ੍ਵਂ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਜਾਨਾਮਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ॥ 3 ॥
ਅਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰੇ ਪਤਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪੁਰਾਵਨੇ ।
ਸੂਰ੍ਯਤਪਪਰੀਤਾਙ੍ਗੋ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਸ੍ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ॥ 4 ॥
ਲਬ੍ਧਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤੁ षਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਿਵਸ਼ੋ ਵਿਹ੍ਵਲਨ੍ਨਿਵ ।
ਵੀਕ੍षਮਾਣੋ ਦਿਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਕਿਞ੍ਚਨ ॥ 5 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਾਗਰਾਨ੍ ਸ਼ੈਲਾਨ੍ਨਦੀਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਸਰਾਂਸਿ ਚ ।
ਵਨਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਨੀਰੀਕ੍ष੍ਯ ਮਤਿਰਾਗਤਾ ॥ 6 ॥
ਹृष੍ਟਪਕ੍षਿਗਣਾਕੀਰ੍ਣਃ ਕਨ੍ਦਰਾਨ੍ਤਰਕੂਟਵਾਨ੍ ।
ਦਕ੍षਿਣਸ੍ਯੋਦਧੇਸ੍ਤੀਰੇ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋऽਯਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ ॥ 7 ॥
ਆਸੀਚ੍ਚਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸੁਰੈਰਪਿ ਸੁਪੂਜਿਤਮ੍ ।
ऋषਿਰ੍ਨਿਸ਼ਾਕਰੋ ਨਾਮ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਗ੍ਰਤਪਾਭਵਤ੍ ॥ 8 ॥
ਅष੍ਟੌ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨृषਿਣਾ ਵਿਨਾ ।
ਵਸਤੋ ਮਮ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੇ ਤੁ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ ॥ 9 ॥
ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਤੁ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਗ੍ਰਾਤ੍ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵਿषਮਾਚ੍ਛਨੈਃ ।
ਤੀਕ੍ष੍ਣਦਰ੍ਭਾਂ ਵਸੁਮਤੀਂ ਦੁਃਖੇਨ ਪੁਨਰਾਗਤਃ ॥ 10 ॥
ਤਮृषਿਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁਃਖੇਨਾਭ੍ਯਾਗਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍ ।
ਜਟਾਯੁषਾ ਮਯਾ ਚੈਵ ਬਹੁਸ਼ੋऽਭਿਗਤੋ ਹਿ ਸਃ ॥ 11 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਾਭ੍ਯਾਸ਼ੇ ਵਵੁਰ੍ਵਾਤਾਸ੍ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਃ ।
ਵृਕ੍षੋ ਵਾਪੁष੍ਪਿਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਫਲੋ ਵਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ 12 ॥
ਉਪੇਤ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵृਕ੍षਮੂਲਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ।
ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਃ ਪ੍ਰਤੀਕ੍षੇऽਹਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਕਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਮਦੂਰਸ੍ਥਮृषਿਂ ਜ੍ਵਲਿਤਤੇਜਸਮ੍ ।
ਕृਤਾਭਿषੇਕਂ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਮੁਪਾਵृਤ੍ਤਮੁਦਙ੍ਮੁਖਮ੍ ॥ 14 ॥
ਤਮृਕ੍षਾਸ੍ਸृਮਰਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਸ੍ਸਿਂਹਾ ਨਾਗਾਸ੍ਸਰੀਸृਪਾਃ ।
ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੋਪਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਧਾਤਾਰਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਥਾ ॥ 15 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮृषਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਵੈ ਯਯੁਃ ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਰਾਜਨਿ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਾਮਾਤ੍ਯਕਂ ਬਲਮ੍ ॥ 16 ॥
ऋषਿਸ੍ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਂ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਨਃ ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਮਪृਚ੍ਛਤ ॥ 17 ॥
ਸੌਮ੍ਯ ਵੈਕਲ੍ਯਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਤੇ ਨਾਵਗਮ੍ਯਤੇ ।
ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾਵਿਮੌ ਪਕ੍षੌ ਵ੍ਰਣਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਕੇ ॥ 18 ॥
ਗृਧ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਦृष੍ਟਪੂਰ੍ਵੌ ਮੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਸਮੌ ਜਵੇ ।
ਗृਧ੍ਰਾਣਾਂ ਚੈਵ ਰਾਜਾਨੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਕਾਮਰੂਪਿਣੌ ॥ 19 ॥
ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸਮ੍ਪਾਤੇ ਜਟਾਯੁਰਨੁਜਸ੍ਤਵ ।
ਮਾਨੁषਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਗृਹ੍ਣੀਤਾਂ ਚਰਣੌ ਮਮ ॥ 20 ॥
ਕਿਂ ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਪਕ੍षਯੋਃ ਪਤਨਂ ਕਥਮ੍ ।
ਦਣ੍ਡੋऽਯਞ੍ਚ ਕृਤਃ ਕੇਨ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਃ ॥ 21 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ षष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ |
upaviṣṭā girau ramye parivārya samantataḥ || 1 ||
tamaṅgadamupāsīnaṃ taissarvairharibhirvṛtam |
janitapratyayo harṣātsampātiḥ punarabravīt || 2 ||
kṛtvā niśśabdamekāgrā śśruṇvantu harayo mama |
tatvaṃ saṅkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm || 3 ||
asya vindhyasya śikhare patito'smi purāvane |
sūryatapaparītāṅgo nirdagdhassūryaraśmibhiḥ || 4 ||
labdhasañjñastu ṣaḍrātrādvivaśo vihvalanniva |
vīkṣamāṇo diśassarvā nābhijānāmi kiñcana || 5 ||
tatastu sāgarān śailānnadīssarvāssarāṃsi ca |
vanāni ca pradeśāṃśca nīrīkṣya matirāgatā || 6 ||
hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān |
dakṣiṇasyodadhestīre vindhyo'yamiti niścitaḥ || 7 ||
āsīccātrāśramaṃ puṇyaṃ surairapi supūjitam |
ṛṣirniśākaro nāma yasminnugratapābhavat || 8 ||
aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminnṛṣiṇā vinā |
vasato mama dharmajñā svargate tu niśākare || 9 ||
avatīrya tu vindhyāgrātkṛcchreṇa viṣamācchanaiḥ |
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punarāgataḥ || 10 ||
tamṛṣiṃ draṣṭukāmo'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam |
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo'bhigato hi saḥ || 11 ||
tasyāśramapadābhyāśe vavurvātāssugandhinaḥ |
vṛkṣo vāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vā na vidyate || 12 ||
upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlamupāśritaḥ |
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe'haṃ bhagavantaṃ niśākaram || 13 ||
athāpaśyamadūrasthamṛṣiṃ jvalitatejasam |
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣamupāvṛttamudaṅmukham || 14 ||
tamṛkṣāssṛmarā vyāghrāssiṃhā nāgāssarīsṛpāḥ |
parivāryopagacchanti dhātāraṃ prāṇino yathā || 15 ||
tataḥ prāptamṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ |
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam || 16 ||
ṛṣistu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaścāśramaṃ punaḥ |
muhūrtamātrānniṣkramya tataḥ kāryamapṛcchata || 17 ||
saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā romṇāṃ te nāvagamyate |
agnidagdhāvimau pakṣau vraṇāścāpi śarīrake || 18 ||
gṛdhrau dvau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave |
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau || 19 ||
jyeṣṭho hi tvaṃ tu sampāte jaṭāyuranujastava |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama || 20 ||
kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham |
daṇḍo'yañca kṛtaḥ kena sarvamākhyāhi pṛcchataḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षष्टितमस्सर्गः ।
ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः ।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ 1 ॥
तमङ्गदमुपासीनं तैस्सर्वैर्हरिभिर्वृतम् ।
जनितप्रत्ययो हर्षात्सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ 2 ॥
कृत्वा निश्शब्दमेकाग्रा श्श्रुण्वन्तु हरयो मम ।
तत्वं सङ्कीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ 3 ॥
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरावने ।
सूर्यतपपरीताङ्गो निर्दग्धस्सूर्यरश्मिभिः ॥ 4 ॥
लब्धसञ्ज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव ।
वीक्षमाणो दिशस्सर्वा नाभिजानामि किञ्चन ॥ 5 ॥
ततस्तु सागरान् शैलान्नदीस्सर्वास्सरांसि च ।
वनानि च प्रदेशांश्च नीरीक्ष्य मतिरागता ॥ 6 ॥
हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान् ।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ 7 ॥
आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम् ।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत् ॥ 8 ॥
अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना ।
वसतो मम धर्मज्ञा स्वर्गते तु निशाकरे ॥ 9 ॥
अवतीर्य तु विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः ।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ 10 ॥
तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम् ।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः ॥ 11 ॥
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वातास्सुगन्धिनः ।
वृक्षो वापुष्पितः कश्चिदफलो वा न विद्यते ॥ 12 ॥
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः ।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षेऽहं भगवन्तं निशाकरम् ॥ 13 ॥
अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम् ।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ 14 ॥
तमृक्षास्सृमरा व्याघ्रास्सिंहा नागास्सरीसृपाः ।
परिवार्योपगच्छन्ति धातारं प्राणिनो यथा ॥ 15 ॥
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः ।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ 16 ॥
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः ।
मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ 17 ॥
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते ।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ व्रणाश्चापि शरीरके ॥ 18 ॥
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे ।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ 19 ॥
ज्येष्ठो हि त्वं तु सम्पाते जटायुरनुजस्तव ।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ 20 ॥
किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम् ।
दण्डोऽयञ्च कृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ |
upaviṣṭā girau ramye parivārya samantataḥ || 1 ||
tamaṅgadamupāsīnaṃ taissarvairharibhirvṛtam |
janitapratyayo harṣātsampātiḥ punarabravīt || 2 ||
kṛtvā niśśabdamekāgrā śśruṇvantu harayo mama |
tatvaṃ saṅkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm || 3 ||
asya vindhyasya śikhare patito'smi purāvane |
sūryatapaparītāṅgo nirdagdhassūryaraśmibhiḥ || 4 ||
labdhasañjñastu ṣaḍrātrādvivaśo vihvalanniva |
vīkṣamāṇo diśassarvā nābhijānāmi kiñcana || 5 ||
tatastu sāgarān śailānnadīssarvāssarāṃsi ca |
vanāni ca pradeśāṃśca nīrīkṣya matirāgatā || 6 ||
hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān |
dakṣiṇasyodadhestīre vindhyo'yamiti niścitaḥ || 7 ||
āsīccātrāśramaṃ puṇyaṃ surairapi supūjitam |
ṛṣirniśākaro nāma yasminnugratapābhavat || 8 ||
aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminnṛṣiṇā vinā |
vasato mama dharmajñā svargate tu niśākare || 9 ||
avatīrya tu vindhyāgrātkṛcchreṇa viṣamācchanaiḥ |
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punarāgataḥ || 10 ||
tamṛṣiṃ draṣṭukāmo'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam |
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo'bhigato hi saḥ || 11 ||
tasyāśramapadābhyāśe vavurvātāssugandhinaḥ |
vṛkṣo vāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vā na vidyate || 12 ||
upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlamupāśritaḥ |
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe'haṃ bhagavantaṃ niśākaram || 13 ||
athāpaśyamadūrasthamṛṣiṃ jvalitatejasam |
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣamupāvṛttamudaṅmukham || 14 ||
tamṛkṣāssṛmarā vyāghrāssiṃhā nāgāssarīsṛpāḥ |
parivāryopagacchanti dhātāraṃ prāṇino yathā || 15 ||
tataḥ prāptamṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ |
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam || 16 ||
ṛṣistu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaścāśramaṃ punaḥ |
muhūrtamātrānniṣkramya tataḥ kāryamapṛcchata || 17 ||
saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā romṇāṃ te nāvagamyate |
agnidagdhāvimau pakṣau vraṇāścāpi śarīrake || 18 ||
gṛdhrau dvau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave |
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau || 19 ||
jyeṣṭho hi tvaṃ tu sampāte jaṭāyuranujastava |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama || 20 ||
kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham |
daṇḍo'yañca kṛtaḥ kena sarvamākhyāhi pṛcchataḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.