ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਵਾਲਿ ਪਾਲਿਤਾਮ੍ ।
ਵृਕ੍षੈਰਾਤ੍ਮਾਨਮਾਵृਤ੍ਯ ਵ੍ਯਤਿष੍ਠਨ੍ ਗਹਨੇ ਵਨੇ ॥ 1 ॥
ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦृष੍ਟਿਂ ਕਾਨਨੇ ਕਾਨਨਪ੍ਰਿਯਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਿਪੁਲਗ੍ਰੀਵਃ ਕ੍ਰੋਧਮਾਹਾਰਯਦ੍ਭृਸ਼ਮ੍ ॥ 2 ॥
ਤਤਸ੍ਸ ਨਿਨਦਂ ਘੋਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੁਦ੍ਧਾਯ ਚਾਹ੍ਵਯਤ੍ ।
ਪਰਿਵਾਰੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਨਾਦੈਰ੍ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 3 ॥
ਗਰ੍ਜਨ੍ਨਿਵ ਮਹਾਮੇਘੋ ਵਾਯੁਵੇਗਪੁਰਸ੍ਸਰਃ ।
ਅਥ ਬਾਲਾਰ੍ਕਸਦृਸ਼ੋ ਦृਪ੍ਤਸਿਂਹਗਤਿਸ੍ਤਦਾ ॥ 4 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਕ੍ਰਿਯਾਦਕ੍षਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਹਰਿਵਾਗੁਰਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਂ ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਤੋਰਣਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮ ਧ੍ਵਜਯਨ੍ਤ੍ਰਾਢ੍ਯਾਂ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਂ ਵਾਲਿਨਃ ਪੁਰੀਮ੍ ॥ 5 ॥
ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਕृਤਾ ਵਾਲਿਵਧੇ ਪੁਰਾ ।
ਸਫਲਾਂ ਕੁਰੁ ਤਾਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਲਤਾਂ ਕਾਲ ਇਵਾਗਤਃ ॥ 6 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੇਣ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਤਮੇਵੋਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੂਦਨਃ ॥ 7 ॥
ਕृਤਾਭਿਜ੍ਞਾਨਚਿਹ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵ ਮਨਯਾ ਗਜਸਾਹ੍ਵਯਾ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਸਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਯੈषਾ ਕਣ੍ਠੇ ਕृਤਾ ਤਵ ॥ 8 ॥
ਸ਼ੋਭਸੇऽਹ੍ਯਧਿਕਂ ਵੀਰ ਲਤਯਾ ਕਣ੍ਠਸਕ੍ਤਯਾ ।
ਵਿਪਰੀਤ ਇਵਾਕਾਸ਼ੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਕ੍षਤ੍ਰਮਾਲਯਾ ॥ 9 ॥
ਅਦ੍ਯ ਵਾਲਿਸਮੁਤ੍ਥਂ ਤੇ ਭਯਂ ਵੈਰਂ ਚ ਵਾਨਰ ।
ਏਕੇਨਾਹਂ ਪ੍ਰਮੋਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਬਾਣਮੋਕ੍षੇਣ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 10 ॥
ਮਮ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੈਰਿਣਂ ਭ੍ਰਾਤृਰੂਪਿਣਮ੍ ।
ਵਾਲੀ ਵਿਨਿਹਤੋ ਯਾਵਦ੍ਵਨੇ ਪਾਂਸੁषੁ ਵੇष੍ਟਤੇ ॥ 11 ॥
ਯਦਿ ਦृष੍ਟਿਪਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਜੀਵਨ੍ਸ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਤਤੋ ਦੋषੇਣ ਮਾ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਗਰ੍ਹੇਚ੍ਚ ਮਾ ਭਵਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਂ ਸਪ੍ਤ ਤੇ ਸਾਲਾ ਮਯਾ ਬਾਣੇਨ ਦਾਰਿਤਾਃ ।
ਤੇਨਾਵੇਹਿ ਬਲੇਨਾਦ੍ਯ ਵਾਲਿਨਂ ਨਿਹਤਂ ਮਯਾ ॥ 13 ॥
ਅਨृਤਂ ਨੋਕ੍ਤਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਵੀਰ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇऽਪਿ ਤਿष੍ਟਤਾ ।
ਧਰ੍ਮਲੋਭਪਰੀਤੇਨ ਨ ਚ ਵਕ੍ष੍ਯੇ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ 14 ॥
ਸਫਲਾਂ ਚ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਜਹਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ।
ਪ੍ਰਸੂਤਂ ਕਲਮਂ ਕ੍षੇਤ੍ਰੇ ਵਰ੍षੇਣੇਵ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ॥ 15 ॥
ਤਦਾਹ੍ਵਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਵਾਲਿਨੋ ਹੇਮਮਾਲਿਨਃ ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੁਰੁ ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਨਿष੍ਪਤੇਦ੍ਯੇਨ ਵਾਨਰਃ ॥ 16 ॥
ਜਿਤਕਾਸ਼ੀ ਬਲਸ਼੍ਲਾਘੀ ਤ੍ਵਯਾ ਚਾਧਰ੍षਿਤਃ ਪੁਰਾ ।
ਨਿष੍ਪਤਿष੍ਯਤ੍ਯਸਙ੍ਗੇਨ ਵਾਲੀ ਸ ਪ੍ਰਿਯਸਂਯੁਗਃ ॥ 17 ॥
ਰਿਪੂਣਾਂ ਧਰ੍षਿਣ ਸ਼ੂਰਾ ਮਰ੍षਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਯੁਗੇ ।
ਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਕਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸਮਕ੍षਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 18 ॥
ਸ ਤੁ ਰਾਮਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਹੇਮਪਿਙ੍ਗਲਃ ।
ਨਨਰ੍ਦ ਕ੍ਰੂਰਨਾਦੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 19 ॥
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਗਾਵੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹਤਪ੍ਰਭਾਃ ।
ਰਾਜਦੋषਪਰਾਮृष੍ਟਾਃ ਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਇਵਾਕੁਲਾਃ ॥ 20 ॥
ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਚ ਮृਗਾਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਭਗ੍ਨਾ ਇਵ ਰਣੇ ਹਯਾਃ ।
ਪਤਨ੍ਤਿ ਚ ਖਗਾ ਭੂਮੌ ਕ੍षੀਣਪੁਣ੍ਯਾ ਇਵ ਗ੍ਰਹਾਃ ॥ 21 ॥
ਤਤਸ੍ਸਜੀਮੂਤਗਣਪ੍ਰਣਾਦੋ ਨਾਦਂ ਹ੍ਯਮੁਞ੍ਚਤ੍ਤ੍ਵਰਯਾ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ।
ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਸ਼ੌਰ੍ਯਵਿਵृਦ੍ਧਤੇਜਾਃ ਸਰਿਤ੍ਪਤਿਰ੍ਵਾऽਨਿਲਚਞ੍ਚਲੋਰ੍ਮਿਃ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालि पालिताम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ 1 ॥
विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः ।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम् ॥ 2 ॥
ततस्स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् ।
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 3 ॥
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरस्सरः ।
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा ॥ 4 ॥
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम् ।
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ॥ 5 ॥
प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा ।
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥ 6 ॥
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः ।
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः ॥ 7 ॥
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्व मनया गजसाह्वया ।
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य यैषा कण्ठे कृता तव ॥ 8 ॥
शोभसेऽह्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया ।
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया ॥ 9 ॥
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ।
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ॥ 10 ॥
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते ॥ 11 ॥
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते ।
ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान् ॥ 12 ॥
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ।
तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया ॥ 13 ॥
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्टता ।
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 14 ॥
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम् ।
प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः ॥ 15 ॥
तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः ।
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः ॥ 16 ॥
जितकाशी बलश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरा ।
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ॥ 17 ॥
रिपूणां धर्षिण शूरा मर्षयन्ति न संयुगे ।
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ॥ 18 ॥
स तु रामवचश्श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 19 ॥
तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः ।
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः ॥ 20 ॥
द्रवन्ति च मृगाश्शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः ।
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ 21 ॥
ततस्सजीमूतगणप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः ।
सूर्यात्मजश्शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.