ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲି ପାଲିତାମ୍ ।
ଵୃକ୍ଷୈରାତ୍ମାନମାଵୃତ୍ଯ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ ଗହନେ ଵନେ ॥ 1 ॥
ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ କାନନେ କାନନପ୍ରିଯଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵିପୁଲଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୋଧମାହାରଯଦ୍ଭୃଶମ୍ ॥ 2 ॥
ତତସ୍ସ ନିନଦଂ ଘୋରଂ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଯ ଚାହ୍ଵଯତ୍ ।
ପରିଵାରୈଃ ପରିଵୃତୋ ନାଦୈର୍ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵାମ୍ବରମ୍ ॥ 3 ॥
ଗର୍ଜନ୍ନିଵ ମହାମେଘୋ ଵାଯୁଵେଗପୁରସ୍ସରଃ ।
ଅଥ ବାଲାର୍କସଦୃଶୋ ଦୃପ୍ତସିଂହଗତିସ୍ତଦା ॥ 4 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ କ୍ରିଯାଦକ୍ଷଂ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ହରିଵାଗୁରଯା ଵ୍ଯାପ୍ତାଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନତୋରଣାମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଧ୍ଵଜଯନ୍ତ୍ରାଢ୍ଯାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନଃ ପୁରୀମ୍ ॥ 5 ॥
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯା ତ୍ଵଯା ଵୀର କୃତା ଵାଲିଵଧେ ପୁରା ।
ସଫଲାଂ କୁରୁ ତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲତାଂ କାଲ ଇଵାଗତଃ ॥ 6 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସ ରାଘଵଃ ।
ତମେଵୋଵାଚ ଵଚନଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଶତ୍ରୁସୂଦନଃ ॥ 7 ॥
କୃତାଭିଜ୍ଞାନଚିହ୍ନସ୍ତ୍ଵ ମନଯା ଗଜସାହ୍ଵଯା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଯୈଷା କଣ୍ଠେ କୃତା ତଵ ॥ 8 ॥
ଶୋଭସେଽହ୍ଯଧିକଂ ଵୀର ଲତଯା କଣ୍ଠସକ୍ତଯା ।
ଵିପରୀତ ଇଵାକାଶେ ସୂର୍ଯୋ ନକ୍ଷତ୍ରମାଲଯା ॥ 9 ॥
ଅଦ୍ଯ ଵାଲିସମୁତ୍ଥଂ ତେ ଭଯଂ ଵୈରଂ ଚ ଵାନର ।
ଏକେନାହଂ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ବାଣମୋକ୍ଷେଣ ସଂଯୁଗେ ॥ 10 ॥
ମମ ଦର୍ଶଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ଵୈରିଣଂ ଭ୍ରାତୃରୂପିଣମ୍ ।
ଵାଲୀ ଵିନିହତୋ ଯାଵଦ୍ଵନେ ପାଂସୁଷୁ ଵେଷ୍ଟତେ ॥ 11 ॥
ଯଦି ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜୀଵନ୍ସ ଵିନିଵର୍ତତେ ।
ତତୋ ଦୋଷେଣ ମା ଗଚ୍ଛେତ୍ସଦ୍ଯୋ ଗର୍ହେଚ୍ଚ ମା ଭଵାନ୍ ॥ 12 ॥
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ସପ୍ତ ତେ ସାଲା ମଯା ବାଣେନ ଦାରିତାଃ ।
ତେନାଵେହି ବଲେନାଦ୍ଯ ଵାଲିନଂ ନିହତଂ ମଯା ॥ 13 ॥
ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ଵୀର କୃଚ୍ଛ୍ରେଽପି ତିଷ୍ଟତା ।
ଧର୍ମଲୋଭପରୀତେନ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଥଞ୍ଚନ ॥ 14 ॥
ସଫଲାଂ ଚ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଜହି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍ ।
ପ୍ରସୂତଂ କଲମଂ କ୍ଷେତ୍ରେ ଵର୍ଷେଣେଵ ଶତକ୍ରତୁଃ ॥ 15 ॥
ତଦାହ୍ଵାନନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ଵାଲିନୋ ହେମମାଲିନଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵ କୁରୁ ତଂ ଶବ୍ଦଂ ନିଷ୍ପତେଦ୍ଯେନ ଵାନରଃ ॥ 16 ॥
ଜିତକାଶୀ ବଲଶ୍ଲାଘୀ ତ୍ଵଯା ଚାଧର୍ଷିତଃ ପୁରା ।
ନିଷ୍ପତିଷ୍ଯତ୍ଯସଙ୍ଗେନ ଵାଲୀ ସ ପ୍ରିଯସଂଯୁଗଃ ॥ 17 ॥
ରିପୂଣାଂ ଧର୍ଷିଣ ଶୂରା ମର୍ଷଯନ୍ତି ନ ସଂଯୁଗେ ।
ଜାନନ୍ତସ୍ତୁ ସ୍ଵକଂ ଵୀର୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀସମକ୍ଷଂ ଵିଶେଷତଃ ॥ 18 ॥
ସ ତୁ ରାମଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ହେମପିଙ୍ଗଲଃ ।
ନନର୍ଦ କ୍ରୂରନାଦେନ ଵିନିର୍ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵାମ୍ବରମ୍ ॥ 19 ॥
ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ଗାଵୋ ଯାନ୍ତି ହତପ୍ରଭାଃ ।
ରାଜଦୋଷପରାମୃଷ୍ଟାଃ କୁଲସ୍ତ୍ରିଯ ଇଵାକୁଲାଃ ॥ 20 ॥
ଦ୍ରଵନ୍ତି ଚ ମୃଗାଶ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଭଗ୍ନା ଇଵ ରଣେ ହଯାଃ ।
ପତନ୍ତି ଚ ଖଗା ଭୂମୌ କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯା ଇଵ ଗ୍ରହାଃ ॥ 21 ॥
ତତସ୍ସଜୀମୂତଗଣପ୍ରଣାଦୋ ନାଦଂ ହ୍ଯମୁଞ୍ଚତ୍ତ୍ଵରଯା ପ୍ରତୀତଃ ।
ସୂର୍ଯାତ୍ମଜଶ୍ଶୌର୍ଯଵିଵୃଦ୍ଧତେଜାଃ ସରିତ୍ପତିର୍ଵାଽନିଲଚଞ୍ଚଲୋର୍ମିଃ ॥ 22 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालि पालिताम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ 1 ॥
विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः ।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम् ॥ 2 ॥
ततस्स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् ।
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 3 ॥
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरस्सरः ।
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा ॥ 4 ॥
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम् ।
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ॥ 5 ॥
प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा ।
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥ 6 ॥
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः ।
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः ॥ 7 ॥
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्व मनया गजसाह्वया ।
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य यैषा कण्ठे कृता तव ॥ 8 ॥
शोभसेऽह्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया ।
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया ॥ 9 ॥
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ।
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ॥ 10 ॥
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते ॥ 11 ॥
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते ।
ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान् ॥ 12 ॥
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ।
तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया ॥ 13 ॥
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्टता ।
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 14 ॥
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम् ।
प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः ॥ 15 ॥
तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः ।
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः ॥ 16 ॥
जितकाशी बलश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरा ।
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ॥ 17 ॥
रिपूणां धर्षिण शूरा मर्षयन्ति न संयुगे ।
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ॥ 18 ॥
स तु रामवचश्श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 19 ॥
तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः ।
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः ॥ 20 ॥
द्रवन्ति च मृगाश्शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः ।
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ 21 ॥
ततस्सजीमूतगणप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः ।
सूर्यात्मजश्शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.