ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ତଦ୍ଦାରୁଣଂ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରଂ ସହସାତ୍କୃତମ୍ ।
ଆଚଚକ୍ଷେ ମୁନେସ୍ସର୍ଵଂ ସୂର୍ଯାନୁଗମନଂ ତଥା ॥ 1 ॥
ଭଗଵନ୍ଵ୍ରଣଯୁକ୍ତତ୍ଵାଲ୍ଲଜ୍ଜଯା ଵ୍ଯାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୋମି ଵଚନଂ ପରିଭାଷିତୁମ୍ ॥ 2 ॥
ଅହଂ ଚୈଵ ଜଟାଯୁଶ୍ଚ ସଙ୍ଘର୍ଷାଦ୍ଧର୍ପମୋହିତୌ ।
ଆକାଶଂ ପତିତୌ ଵୀରୌ ଜିଜ୍ଞାସନ୍ତୌ ପରାକ୍ରମମ୍ ॥ 3 ॥
କୈଲାସଶିଖରେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମୁନୀନାମଗ୍ରତଃ ପଣମ୍ ।
ରଵିସ୍ସ୍ଯାଦନୁଯାତଵ୍ଯୋ ଯାଵଦସ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍ ॥ 4 ॥
ଅଥାଽଵାଂ ଯୁଗପତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଵପଶ୍ଯାଵ ମହୀତଲେ ।
ରଥଚକ୍ରପ୍ରମାଣାନି ନଗରାଣି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ॥ 5 ॥
କ୍ଵଚିଦ୍ଵାଦିତ୍ରଘୋଷାଂଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷାଂଶ୍ଚ ଶୁଶ୍ରୁଵଃ ।
ଗାଯନ୍ତୀଶ୍ଚାଙ୍ଗନା ବହ୍ଵୀଃ ପଶ୍ଯାଵୋ ରକ୍ତଵାସସଃ ॥ 6 ॥
ତୂର୍ଣମୁତ୍ପତ୍ଯ ଚାକାଶମାଦିତ୍ଯପଥମାଶ୍ରିତୌ ।
ଆଵାମାଲୋକଯାଵସ୍ତଦ୍ଵନଂ ଶାଦ୍ଵଲସନ୍ନିଭମ୍ ॥ 7 ॥
ଉପଲୈରିଵ ସଞ୍ଛନ୍ନା ଦୃଶ୍ଯତେ ଭୂଶ୍ଶିଲୋଚ୍ଚଯୈଃ ।
ଆପଗାଭିଶ୍ଚ ସଂଵୀତା ସୂତ୍ରୈରିଵ ଵସୁନ୍ଧରା ॥ 8 ॥
ହିମଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ଚ ମେରୁଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ନଗଃ ।
ଭୂତଲେ ସମ୍ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ନାଗା ଇଵ ଜଲାଶଯେ ॥ 9 ॥
ତୀଵ୍ରସ୍ସ୍ଵେଦଶ୍ଚ ଖେଦଶ୍ଚ ଭଯଂ ଚାସୀତ୍ତଦାଽଽଵଯୋଃ ।
ସମାଵିଶତି ମୋହଶ୍ଚ ତମୋ ମୂର୍ଛା ଚ ଦାରୁଣା ॥ 10 ॥
ନ ଦିଗ୍ଵିଜ୍ଞାଯତେ ଯାମ୍ଯା ନାଗ୍ନେଯୀ ନ ଚ ଵାରୁଣୀ ।
ଯୁଗାନ୍ତେ ନିଯତୋ ଲୋକୋ ହତୋ ଦଗ୍ଧ ଇଵାଗ୍ନିନା ॥ 11 ॥
ମନଶ୍ଚ ମେ ହତଂ ଭୂଯସ୍ସନ୍ନିଵର୍ତ୍ଯତୁ ସଂଶ୍ରଯମ୍ ।
ଯତ୍ନେନ ମହତା ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ପୁନସ୍ସନ୍ଧାଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ ॥ 12 ॥
ଯତ୍ନେନ ମହତା ଭୂଯୋ ଭାସ୍କରଃ ପ୍ରତିଲୋକିତଃ ।
ତୁଲ୍ଯଃ ପୃଥ୍ଵୀପ୍ରମାଣେନ ଭାସ୍କରଃ ପ୍ରତିଭାତି ନୌ ॥ 13 ॥
ଜଟାଯୁର୍ମାମନାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ନିପପାତ ମହୀଂ ତତଃ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୂର୍ଣମାକାଶାଦାତ୍ମାନଂ ମୁକ୍ତଵାନହମ୍ ॥ 14 ॥
ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଚ ମଯା ଗୁପ୍ତୋ ଜଟାଯୁର୍ନ ପ୍ରଦହ୍ଯତେ ।
ପ୍ରମାଦାତ୍ତତ୍ର ନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ପତନ୍ଵାଯୁପଥାଦହମ୍ ॥ 15 ॥
ଆଶଙ୍କେ ତଂ ନିପତିତଂ ଜନସ୍ଥାନେ ଜଟାଯୁଷମ୍ ।
ଅହଂ ତୁ ପତିତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ଦଗ୍ଧପକ୍ଷୋ ଜଡୀକୃତଃ ॥ 16 ॥
ରାଜ୍ଯେନ ହୀନୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଵିକ୍ରମେଣ ଚ ।
ସର୍ଵଥା ମର୍ତୁମେଵେଚ୍ଛନ୍ପତିଷ୍ଯେ ଶିଖରାଦ୍ଗୀରେଃ ॥ 17 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastaddāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sahasātkṛtam |
ācacakṣe munessarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā || 1 ||
bhagavanvraṇayuktatvāllajjayā vyākulendriyaḥ |
pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum || 2 ||
ahaṃ caiva jaṭāyuśca saṅgharṣāddharpamohitau |
ākāśaṃ patitau vīrau jijñāsantau parākramam || 3 ||
kailāsaśikhare baddhvā munīnāmagrataḥ paṇam |
ravissyādanuyātavyo yāvadastaṃ mahāgirim || 4 ||
athā'vāṃ yugapatprāptāvapaśyāva mahītale |
rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthakpṛthak || 5 ||
kvacidvāditraghoṣāṃśca brahmaghoṣāṃśca śuśruvaḥ |
gāyantīścāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ || 6 ||
tūrṇamutpatya cākāśamādityapathamāśritau |
āvāmālokayāvastadvanaṃ śādvalasannibham || 7 ||
upalairiva sañchannā dṛśyate bhūśśiloccayaiḥ |
āpagābhiśca saṃvītā sūtrairiva vasundharā || 8 ||
himavāṃścaiva vindhyaśca meruśca sumahānnagaḥ |
bhūtale samprakāśante nāgā iva jalāśaye || 9 ||
tīvrassvedaśca khedaśca bhayaṃ cāsīttadā''vayoḥ |
samāviśati mohaśca tamo mūrchā ca dāruṇā || 10 ||
na digvijñāyate yāmyā nāgneyī na ca vāruṇī |
yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā || 11 ||
manaśca me hataṃ bhūyassannivartyatu saṃśrayam |
yatnena mahatā hyasminpunassandhāya cakṣuṣī || 12 ||
yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ |
tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau || 13 ||
jaṭāyurmāmanāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ |
taṃ dṛṣṭvā tūrṇamākāśādātmānaṃ muktavānaham || 14 ||
pakṣābhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyurna pradahyate |
pramādāttatra nirdagdhaḥ patanvāyupathādaham || 15 ||
āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam |
ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ || 16 ||
rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca |
sarvathā martumevecchanpatiṣye śikharādgīreḥ || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
ततस्तद्दारुणं कर्म दुष्करं सहसात्कृतम् ।
आचचक्षे मुनेस्सर्वं सूर्यानुगमनं तथा ॥ 1 ॥
भगवन्व्रणयुक्तत्वाल्लज्जया व्याकुलेन्द्रियः ।
परिश्रान्तो न शक्नोमि वचनं परिभाषितुम् ॥ 2 ॥
अहं चैव जटायुश्च सङ्घर्षाद्धर्पमोहितौ ।
आकाशं पतितौ वीरौ जिज्ञासन्तौ पराक्रमम् ॥ 3 ॥
कैलासशिखरे बद्ध्वा मुनीनामग्रतः पणम् ।
रविस्स्यादनुयातव्यो यावदस्तं महागिरिम् ॥ 4 ॥
अथाऽवां युगपत्प्राप्तावपश्याव महीतले ।
रथचक्रप्रमाणानि नगराणि पृथक्पृथक् ॥ 5 ॥
क्वचिद्वादित्रघोषांश्च ब्रह्मघोषांश्च शुश्रुवः ।
गायन्तीश्चाङ्गना बह्वीः पश्यावो रक्तवाससः ॥ 6 ॥
तूर्णमुत्पत्य चाकाशमादित्यपथमाश्रितौ ।
आवामालोकयावस्तद्वनं शाद्वलसन्निभम् ॥ 7 ॥
उपलैरिव सञ्छन्ना दृश्यते भूश्शिलोच्चयैः ।
आपगाभिश्च संवीता सूत्रैरिव वसुन्धरा ॥ 8 ॥
हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्च सुमहान्नगः ।
भूतले सम्प्रकाशन्ते नागा इव जलाशये ॥ 9 ॥
तीव्रस्स्वेदश्च खेदश्च भयं चासीत्तदाऽऽवयोः ।
समाविशति मोहश्च तमो मूर्छा च दारुणा ॥ 10 ॥
न दिग्विज्ञायते याम्या नाग्नेयी न च वारुणी ।
युगान्ते नियतो लोको हतो दग्ध इवाग्निना ॥ 11 ॥
मनश्च मे हतं भूयस्सन्निवर्त्यतु संश्रयम् ।
यत्नेन महता ह्यस्मिन्पुनस्सन्धाय चक्षुषी ॥ 12 ॥
यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः ।
तुल्यः पृथ्वीप्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ ॥ 13 ॥
जटायुर्मामनापृच्छ्य निपपात महीं ततः ।
तं दृष्ट्वा तूर्णमाकाशादात्मानं मुक्तवानहम् ॥ 14 ॥
पक्षाभ्यां च मया गुप्तो जटायुर्न प्रदह्यते ।
प्रमादात्तत्र निर्दग्धः पतन्वायुपथादहम् ॥ 15 ॥
आशङ्के तं निपतितं जनस्थाने जटायुषम् ।
अहं तु पतितो विन्ध्ये दग्धपक्षो जडीकृतः ॥ 16 ॥
राज्येन हीनो भ्रात्रा च पक्षाभ्यां विक्रमेण च ।
सर्वथा मर्तुमेवेच्छन्पतिष्ये शिखराद्गीरेः ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastaddāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sahasātkṛtam |
ācacakṣe munessarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā || 1 ||
bhagavanvraṇayuktatvāllajjayā vyākulendriyaḥ |
pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum || 2 ||
ahaṃ caiva jaṭāyuśca saṅgharṣāddharpamohitau |
ākāśaṃ patitau vīrau jijñāsantau parākramam || 3 ||
kailāsaśikhare baddhvā munīnāmagrataḥ paṇam |
ravissyādanuyātavyo yāvadastaṃ mahāgirim || 4 ||
athā'vāṃ yugapatprāptāvapaśyāva mahītale |
rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthakpṛthak || 5 ||
kvacidvāditraghoṣāṃśca brahmaghoṣāṃśca śuśruvaḥ |
gāyantīścāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ || 6 ||
tūrṇamutpatya cākāśamādityapathamāśritau |
āvāmālokayāvastadvanaṃ śādvalasannibham || 7 ||
upalairiva sañchannā dṛśyate bhūśśiloccayaiḥ |
āpagābhiśca saṃvītā sūtrairiva vasundharā || 8 ||
himavāṃścaiva vindhyaśca meruśca sumahānnagaḥ |
bhūtale samprakāśante nāgā iva jalāśaye || 9 ||
tīvrassvedaśca khedaśca bhayaṃ cāsīttadā''vayoḥ |
samāviśati mohaśca tamo mūrchā ca dāruṇā || 10 ||
na digvijñāyate yāmyā nāgneyī na ca vāruṇī |
yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā || 11 ||
manaśca me hataṃ bhūyassannivartyatu saṃśrayam |
yatnena mahatā hyasminpunassandhāya cakṣuṣī || 12 ||
yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ |
tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau || 13 ||
jaṭāyurmāmanāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ |
taṃ dṛṣṭvā tūrṇamākāśādātmānaṃ muktavānaham || 14 ||
pakṣābhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyurna pradahyate |
pramādāttatra nirdagdhaḥ patanvāyupathādaham || 15 ||
āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam |
ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ || 16 ||
rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca |
sarvathā martumevecchanpatiṣye śikharādgīreḥ || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.