ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತತಸ್ತದ್ದಾರುಣಂ ಕರ್ಮ ದುಷ್ಕರಂ ಸಹಸಾತ್ಕೃತಮ್ ।
ಆಚಚಕ್ಷೇ ಮುನೇಸ್ಸರ್ವಂ ಸೂರ್ಯಾನುಗಮನಂ ತಥಾ ॥ 1 ॥
ಭಗವನ್ವ್ರಣಯುಕ್ತತ್ವಾಲ್ಲಜ್ಜಯಾ ವ್ಯಾಕುಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ಪರಿಶ್ರಾನ್ತೋ ನ ಶಕ್ನೋಮಿ ವಚನಂ ಪರಿಭಾಷಿತುಮ್ ॥ 2 ॥
ಅಹಂ ಚೈವ ಜಟಾಯುಶ್ಚ ಸಙ್ಘರ್ಷಾದ್ಧರ್ಪಮೋಹಿತೌ ।
ಆಕಾಶಂ ಪತಿತೌ ವೀರೌ ಜಿಜ್ಞಾಸನ್ತೌ ಪರಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 3 ॥
ಕೈಲಾಸಶಿಖರೇ ಬದ್ಧ್ವಾ ಮುನೀನಾಮಗ್ರತಃ ಪಣಮ್ ।
ರವಿಸ್ಸ್ಯಾದನುಯಾತವ್ಯೋ ಯಾವದಸ್ತಂ ಮಹಾಗಿರಿಮ್ ॥ 4 ॥
ಅಥಾಽವಾಂ ಯುಗಪತ್ಪ್ರಾಪ್ತಾವಪಶ್ಯಾವ ಮಹೀತಲೇ ।
ರಥಚಕ್ರಪ್ರಮಾಣಾನಿ ನಗರಾಣಿ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ॥ 5 ॥
ಕ್ವಚಿದ್ವಾದಿತ್ರಘೋಷಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಾಂಶ್ಚ ಶುಶ್ರುವಃ ।
ಗಾಯನ್ತೀಶ್ಚಾಙ್ಗನಾ ಬಹ್ವೀಃ ಪಶ್ಯಾವೋ ರಕ್ತವಾಸಸಃ ॥ 6 ॥
ತೂರ್ಣಮುತ್ಪತ್ಯ ಚಾಕಾಶಮಾದಿತ್ಯಪಥಮಾಶ್ರಿತೌ ।
ಆವಾಮಾಲೋಕಯಾವಸ್ತದ್ವನಂ ಶಾದ್ವಲಸನ್ನಿಭಮ್ ॥ 7 ॥
ಉಪಲೈರಿವ ಸಞ್ಛನ್ನಾ ದೃಶ್ಯತೇ ಭೂಶ್ಶಿಲೋಚ್ಚಯೈಃ ।
ಆಪಗಾಭಿಶ್ಚ ಸಂವೀತಾ ಸೂತ್ರೈರಿವ ವಸುನ್ಧರಾ ॥ 8 ॥
ಹಿಮವಾಂಶ್ಚೈವ ವಿನ್ಧ್ಯಶ್ಚ ಮೇರುಶ್ಚ ಸುಮಹಾನ್ನಗಃ ।
ಭೂತಲೇ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶನ್ತೇ ನಾಗಾ ಇವ ಜಲಾಶಯೇ ॥ 9 ॥
ತೀವ್ರಸ್ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಖೇದಶ್ಚ ಭಯಂ ಚಾಸೀತ್ತದಾಽಽವಯೋಃ ।
ಸಮಾವಿಶತಿ ಮೋಹಶ್ಚ ತಮೋ ಮೂರ್ಛಾ ಚ ದಾರುಣಾ ॥ 10 ॥
ನ ದಿಗ್ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಯಾಮ್ಯಾ ನಾಗ್ನೇಯೀ ನ ಚ ವಾರುಣೀ ।
ಯುಗಾನ್ತೇ ನಿಯತೋ ಲೋಕೋ ಹತೋ ದಗ್ಧ ಇವಾಗ್ನಿನಾ ॥ 11 ॥
ಮನಶ್ಚ ಮೇ ಹತಂ ಭೂಯಸ್ಸನ್ನಿವರ್ತ್ಯತು ಸಂಶ್ರಯಮ್ ।
ಯತ್ನೇನ ಮಹತಾ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪುನಸ್ಸನ್ಧಾಯ ಚಕ್ಷುಷೀ ॥ 12 ॥
ಯತ್ನೇನ ಮಹತಾ ಭೂಯೋ ಭಾಸ್ಕರಃ ಪ್ರತಿಲೋಕಿತಃ ।
ತುಲ್ಯಃ ಪೃಥ್ವೀಪ್ರಮಾಣೇನ ಭಾಸ್ಕರಃ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ನೌ ॥ 13 ॥
ಜಟಾಯುರ್ಮಾಮನಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ನಿಪಪಾತ ಮಹೀಂ ತತಃ ।
ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತೂರ್ಣಮಾಕಾಶಾದಾತ್ಮಾನಂ ಮುಕ್ತವಾನಹಮ್ ॥ 14 ॥
ಪಕ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಮಯಾ ಗುಪ್ತೋ ಜಟಾಯುರ್ನ ಪ್ರದಹ್ಯತೇ ।
ಪ್ರಮಾದಾತ್ತತ್ರ ನಿರ್ದಗ್ಧಃ ಪತನ್ವಾಯುಪಥಾದಹಮ್ ॥ 15 ॥
ಆಶಙ್ಕೇ ತಂ ನಿಪತಿತಂ ಜನಸ್ಥಾನೇ ಜಟಾಯುಷಮ್ ।
ಅಹಂ ತು ಪತಿತೋ ವಿನ್ಧ್ಯೇ ದಗ್ಧಪಕ್ಷೋ ಜಡೀಕೃತಃ ॥ 16 ॥
ರಾಜ್ಯೇನ ಹೀನೋ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚ ಪಕ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ವಿಕ್ರಮೇಣ ಚ ।
ಸರ್ವಥಾ ಮರ್ತುಮೇವೇಚ್ಛನ್ಪತಿಷ್ಯೇ ಶಿಖರಾದ್ಗೀರೇಃ ॥ 17 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastaddāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sahasātkṛtam |
ācacakṣe munessarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā || 1 ||
bhagavanvraṇayuktatvāllajjayā vyākulendriyaḥ |
pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum || 2 ||
ahaṃ caiva jaṭāyuśca saṅgharṣāddharpamohitau |
ākāśaṃ patitau vīrau jijñāsantau parākramam || 3 ||
kailāsaśikhare baddhvā munīnāmagrataḥ paṇam |
ravissyādanuyātavyo yāvadastaṃ mahāgirim || 4 ||
athā'vāṃ yugapatprāptāvapaśyāva mahītale |
rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthakpṛthak || 5 ||
kvacidvāditraghoṣāṃśca brahmaghoṣāṃśca śuśruvaḥ |
gāyantīścāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ || 6 ||
tūrṇamutpatya cākāśamādityapathamāśritau |
āvāmālokayāvastadvanaṃ śādvalasannibham || 7 ||
upalairiva sañchannā dṛśyate bhūśśiloccayaiḥ |
āpagābhiśca saṃvītā sūtrairiva vasundharā || 8 ||
himavāṃścaiva vindhyaśca meruśca sumahānnagaḥ |
bhūtale samprakāśante nāgā iva jalāśaye || 9 ||
tīvrassvedaśca khedaśca bhayaṃ cāsīttadā''vayoḥ |
samāviśati mohaśca tamo mūrchā ca dāruṇā || 10 ||
na digvijñāyate yāmyā nāgneyī na ca vāruṇī |
yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā || 11 ||
manaśca me hataṃ bhūyassannivartyatu saṃśrayam |
yatnena mahatā hyasminpunassandhāya cakṣuṣī || 12 ||
yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ |
tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau || 13 ||
jaṭāyurmāmanāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ |
taṃ dṛṣṭvā tūrṇamākāśādātmānaṃ muktavānaham || 14 ||
pakṣābhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyurna pradahyate |
pramādāttatra nirdagdhaḥ patanvāyupathādaham || 15 ||
āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam |
ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ || 16 ||
rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca |
sarvathā martumevecchanpatiṣye śikharādgīreḥ || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकषष्टितमस्सर्गः ।
ततस्तद्दारुणं कर्म दुष्करं सहसात्कृतम् ।
आचचक्षे मुनेस्सर्वं सूर्यानुगमनं तथा ॥ 1 ॥
भगवन्व्रणयुक्तत्वाल्लज्जया व्याकुलेन्द्रियः ।
परिश्रान्तो न शक्नोमि वचनं परिभाषितुम् ॥ 2 ॥
अहं चैव जटायुश्च सङ्घर्षाद्धर्पमोहितौ ।
आकाशं पतितौ वीरौ जिज्ञासन्तौ पराक्रमम् ॥ 3 ॥
कैलासशिखरे बद्ध्वा मुनीनामग्रतः पणम् ।
रविस्स्यादनुयातव्यो यावदस्तं महागिरिम् ॥ 4 ॥
अथाऽवां युगपत्प्राप्तावपश्याव महीतले ।
रथचक्रप्रमाणानि नगराणि पृथक्पृथक् ॥ 5 ॥
क्वचिद्वादित्रघोषांश्च ब्रह्मघोषांश्च शुश्रुवः ।
गायन्तीश्चाङ्गना बह्वीः पश्यावो रक्तवाससः ॥ 6 ॥
तूर्णमुत्पत्य चाकाशमादित्यपथमाश्रितौ ।
आवामालोकयावस्तद्वनं शाद्वलसन्निभम् ॥ 7 ॥
उपलैरिव सञ्छन्ना दृश्यते भूश्शिलोच्चयैः ।
आपगाभिश्च संवीता सूत्रैरिव वसुन्धरा ॥ 8 ॥
हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्च सुमहान्नगः ।
भूतले सम्प्रकाशन्ते नागा इव जलाशये ॥ 9 ॥
तीव्रस्स्वेदश्च खेदश्च भयं चासीत्तदाऽऽवयोः ।
समाविशति मोहश्च तमो मूर्छा च दारुणा ॥ 10 ॥
न दिग्विज्ञायते याम्या नाग्नेयी न च वारुणी ।
युगान्ते नियतो लोको हतो दग्ध इवाग्निना ॥ 11 ॥
मनश्च मे हतं भूयस्सन्निवर्त्यतु संश्रयम् ।
यत्नेन महता ह्यस्मिन्पुनस्सन्धाय चक्षुषी ॥ 12 ॥
यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः ।
तुल्यः पृथ्वीप्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ ॥ 13 ॥
जटायुर्मामनापृच्छ्य निपपात महीं ततः ।
तं दृष्ट्वा तूर्णमाकाशादात्मानं मुक्तवानहम् ॥ 14 ॥
पक्षाभ्यां च मया गुप्तो जटायुर्न प्रदह्यते ।
प्रमादात्तत्र निर्दग्धः पतन्वायुपथादहम् ॥ 15 ॥
आशङ्के तं निपतितं जनस्थाने जटायुषम् ।
अहं तु पतितो विन्ध्ये दग्धपक्षो जडीकृतः ॥ 16 ॥
राज्येन हीनो भ्रात्रा च पक्षाभ्यां विक्रमेण च ।
सर्वथा मर्तुमेवेच्छन्पतिष्ये शिखराद्गीरेः ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastaddāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sahasātkṛtam |
ācacakṣe munessarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā || 1 ||
bhagavanvraṇayuktatvāllajjayā vyākulendriyaḥ |
pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum || 2 ||
ahaṃ caiva jaṭāyuśca saṅgharṣāddharpamohitau |
ākāśaṃ patitau vīrau jijñāsantau parākramam || 3 ||
kailāsaśikhare baddhvā munīnāmagrataḥ paṇam |
ravissyādanuyātavyo yāvadastaṃ mahāgirim || 4 ||
athā'vāṃ yugapatprāptāvapaśyāva mahītale |
rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthakpṛthak || 5 ||
kvacidvāditraghoṣāṃśca brahmaghoṣāṃśca śuśruvaḥ |
gāyantīścāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ || 6 ||
tūrṇamutpatya cākāśamādityapathamāśritau |
āvāmālokayāvastadvanaṃ śādvalasannibham || 7 ||
upalairiva sañchannā dṛśyate bhūśśiloccayaiḥ |
āpagābhiśca saṃvītā sūtrairiva vasundharā || 8 ||
himavāṃścaiva vindhyaśca meruśca sumahānnagaḥ |
bhūtale samprakāśante nāgā iva jalāśaye || 9 ||
tīvrassvedaśca khedaśca bhayaṃ cāsīttadā''vayoḥ |
samāviśati mohaśca tamo mūrchā ca dāruṇā || 10 ||
na digvijñāyate yāmyā nāgneyī na ca vāruṇī |
yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā || 11 ||
manaśca me hataṃ bhūyassannivartyatu saṃśrayam |
yatnena mahatā hyasminpunassandhāya cakṣuṣī || 12 ||
yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ |
tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau || 13 ||
jaṭāyurmāmanāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ |
taṃ dṛṣṭvā tūrṇamākāśādātmānaṃ muktavānaham || 14 ||
pakṣābhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyurna pradahyate |
pramādāttatra nirdagdhaḥ patanvāyupathādaham || 15 ||
āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam |
ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ || 16 ||
rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca |
sarvathā martumevecchanpatiṣye śikharādgīreḥ || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.