ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମେଣାର୍ତେନ ଵାନରଃ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ସବାଷ୍ପଂ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଃ ॥ 1 ॥
ନ ଜାନେ ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଥା ପାପରକ୍ଷସଃ ।
ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଵିକ୍ରମଂ ଵାପି ଦୌଷ୍କୁଲେଯସ୍ଯ ଵା କୁଲମ୍ ॥ 2 ॥
ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନାମି ତ୍ଯଜ ଶୋକମରିନ୍ଦମ ।
କରିଷ୍ଯାମି ତଥା ଯତ୍ନଂ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 3 ॥
ରାଵଣଂ ସଗଣଂ ହତ୍ଵା ପରିତୋଷ୍ଯାତ୍ମପୌରୁଷମ୍ ।
ତଥାଽସ୍ମି କର୍ତା ନ ଚିରାଦ୍ଯଥା ପ୍ରୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 4 ॥
ଅଲଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଧୈର୍ଯମାତ୍ମଗତଂ ସ୍ମର ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ନ ସଦୃଶମୀଦୃଶଂ ବୁଦ୍ଧିଲାଘଵମ୍ ॥ 5 ॥
ମଯାଽପି ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭାର୍ଯାଵିରହଜଂ ମହତ୍ ।
ନାହମେଵଂ ହି ଶୋଚାମି ନ ଚ ଧୈର୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜେ ॥ 6 ॥
ନାହଂ ତାମନୁଶୋଚାମି ପ୍ରାକୃତୋ ଵାନରୋଽପି ସନ୍ ।
ମହାତ୍ମା ଚ ଵିନୀତଶ୍ଚ କିଂ ପୁନର୍ଧୃତିମାନ୍ଭଵାନ୍ ॥ 7 ॥
ବାଷ୍ପମାପତିତଂ ଧୈର୍ଯାନ୍ନିଗ୍ରହୀତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ।
ମର୍ଯାଦାଂ ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତାନାଂ ଧୃତିଂ ନୋତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ॥ 8 ॥
ଵ୍ଯସନେ ଵାଽର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରେ ଵା ଭଯେ ଵା ଜୀଵିତାନ୍ତକେ ।
ଵିମୃଶନ୍ଵୈ ସ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଧୃତିମାନ୍ନାଵସୀଦତି ॥ 9 ॥
ବାଲିଶସ୍ତୁ ନରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯଂ ଯୋଽନୁଵର୍ତତେ ।
ସ ମଜ୍ଜତ୍ଯଵଶଶ୍ଶୋକେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତେଵ ନୌର୍ଜଲେ ॥ 10 ॥
ଏଷୋଽଞ୍ଜଲିର୍ମଯା ବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଣଯାତ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସାଦଯେ ।
ପୌରୁଷଂ ଶ୍ରଯ ଶୋକସ୍ଯ ନାନ୍ତରଂ ଦାତୁମର୍ହସି ॥ 11 ॥
ଯେ ଶୋକମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ସୁଖମ୍ ।
ତେଜଶ୍ଚ କ୍ଷୀଯତେ ତେଷାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି ॥ 12 ॥
ଶୋକେନାଭିପ୍ରପନ୍ନସ୍ଯ ଜୀଵିତେ ଚାପି ସଂଶଯଃ ।
ସ ଶୋକଂ ତ୍ଯଜ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧୈର୍ଯମାଶ୍ରଯ କେଵଲମ୍ ॥ 13 ॥
ହିତଂ ଵଯସ୍ଯଭାଵେନ ବ୍ରୂମି ନୋପଦିଶାମି ତେ ।
ଵଯସ୍ଯତାଂ ପୂଜଯନ୍ମେ ନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି ॥ 14 ॥
ମଧୁରଂ ସାନ୍ତ୍ଵିତ ସ୍ତେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସ ରାଘଵଃ ।
ମୁଖମଶ୍ରୁପରିକ୍ଲିନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତେନ ପ୍ରମାର୍ଜଯତ୍ ॥ 15 ॥
ପ୍ରକୃତିସ୍ଥସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନାତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।
ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 16 ॥
କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵଯସ୍ଯେନ ସ୍ନିଗ୍ଧେନ ଚ ହିତେନ ଚ ।
ଅନୁରୂପଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଚ କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵ ତତ୍ତ୍ଵଯା ॥ 17 ॥
ଏଷ ଚ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥୋଽହମନୁନୀତସ୍ତ୍ଵଯା ସଖେ ।
ଦୁର୍ଲଭୋ ହୀଦୃଶୋ ବନ୍ଧୁରସ୍ମିନ୍କାଲେ ଵିଶେଷତଃ ॥ 18 ॥
କିଂ ତୁ ଯତ୍ନସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ମୈଥିଲ୍ଯାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ ।
ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 19 ॥
ମଯା ଚ ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ଵିସ୍ରବ୍ଧେନ ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍ ।
ଵର୍ଷାସ୍ଵିଵ ଚ ସୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସର୍ଵଂ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ତଵ ॥ 20 ॥
ମଯା ଚ ଯଦିଦଂ ଵାକ୍ଯମଭିମାନାତ୍ସମୀରିତମ୍ ।
ତତ୍ତ୍ଵଯା ହରିଶାର୍ଦୂଲ ତତ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯୁପଧାର୍ଯତାମ୍ ॥ 21 ॥
ଅନୃତଂ ନୋକ୍ତପୂର୍ଵଂ ମେ ନ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କଦାଚନ ।
ଏତତ୍ତେ ପ୍ରତିଜାନାମି ସତ୍ଯେନୈଵ ଚ ତେ ଶପାମ୍ଯହମମ୍ ॥ 22 ॥
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରୈସ୍ସଚିଵୈସ୍ସହ ।
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଶେଷତଃ ॥ 23 ॥
ଏଵମେକାନ୍ତସମ୍ପୃକ୍ତୌ ତତସ୍ତୌ ନରଵାନରୌ ।
ଉଭାଵନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶଂ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମଭାଷତାମ୍ ॥ 24 ॥
ମହାନୁଭାଵସ୍ଯ ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯ ହରିର୍ନୃପାଣାମୃଷଭସ୍ଯ ତସ୍ଯ ।
କୃତଂ ସ ମେନେ ହରିଵୀରମୁଖ୍ଯ ସ୍ତଦା ସ୍ଵକାର୍ଯଂ ହୃଦଯେନ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ॥ 25 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ || 1 ||
na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ |
sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam || 2 ||
satyaṃ te pratijānāmi tyaja śokamarindama |
kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm || 3 ||
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam |
tathā'smi kartā na cirādyathā prīto bhaviṣyasi || 4 ||
alaṃ vaiklabyamālambya dhairyamātmagataṃ smara |
tvadvidhānāṃ na sadṛśamīdṛśaṃ buddhilāghavam || 5 ||
mayā'pi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryāvirahajaṃ mahat |
nāhamevaṃ hi śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje || 6 ||
nāhaṃ tāmanuśocāmi prākṛto vānaro'pi san |
mahātmā ca vinītaśca kiṃ punardhṛtimānbhavān || 7 ||
bāṣpamāpatitaṃ dhairyānnigrahītuṃ tvamarhasi |
maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭumarhasi || 8 ||
vyasane vā'rthakṛcchre vā bhaye vā jīvitāntake |
vimṛśanvai svayā buddhyā dhṛtimānnāvasīdati || 9 ||
bāliśastu naro nityaṃ vaiklabyaṃ yo'nuvartate |
sa majjatyavaśaśśoke bhārākrānteva naurjale || 10 ||
eṣo'ñjalirmayā baddhaḥ praṇayāttvāṃ prasādaye |
pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātumarhasi || 11 ||
ye śokamanuvartante na teṣāṃ vidyate sukham |
tejaśca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||
śokenābhiprapannasya jīvite cāpi saṃśayaḥ |
sa śokaṃ tyaja rājendra dhairyamāśraya kevalam || 13 ||
hitaṃ vayasyabhāvena brūmi nopadiśāmi te |
vayasyatāṃ pūjayanme na tvaṃ śocitumarhasi || 14 ||
madhuraṃ sāntvita stena sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
mukhamaśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat || 15 ||
prakṛtisthastu kākutsthassugrīvavacanātprabhuḥ |
sampariṣvajya sugrīvamidaṃ vacanamabravīt || 16 ||
kartavyaṃ yadvayasyena snigdhena ca hitena ca |
anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tattvayā || 17 ||
eṣa ca prakṛtistho'hamanunītastvayā sakhe |
durlabho hīdṛśo bandhurasminkāle viśeṣataḥ || 18 ||
kiṃ tu yatnastvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe |
rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 19 ||
mayā ca yadanuṣṭheyaṃ visrabdhena taducyatām |
varṣāsviva ca sukṣetre sarvaṃ sampadyate tava || 20 ||
mayā ca yadidaṃ vākyamabhimānātsamīritam |
tattvayā hariśārdūla tattvamityupadhāryatām || 21 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |
etatte pratijānāmi satyenaiva ca te śapāmyahamam || 22 ||
tataḥ prahṛṣṭassugrīvo vānaraissacivaissaha |
rāghavasya vacaśśrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ || 23 ||
evamekāntasampṛktau tatastau naravānarau |
ubhāvanyonyasadṛśaṃ sukhaṃ duḥkhamabhāṣatām || 24 ||
mahānubhāvasya vaco niśamya harirnṛpāṇāmṛṣabhasya tasya |
kṛtaṃ sa mene harivīramukhya stadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ सप्तमस्सर्गः ।
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणार्तेन वानरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं सबाष्पं बाष्पगद्गदः ॥ 1 ॥
न जाने निलयं तस्य सर्वथा पापरक्षसः ।
सामर्थ्यं विक्रमं वापि दौष्कुलेयस्य वा कुलम् ॥ 2 ॥
सत्यं ते प्रतिजानामि त्यज शोकमरिन्दम ।
करिष्यामि तथा यत्नं यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम् ॥ 3 ॥
रावणं सगणं हत्वा परितोष्यात्मपौरुषम् ।
तथाऽस्मि कर्ता न चिराद्यथा प्रीतो भविष्यसि ॥ 4 ॥
अलं वैक्लब्यमालम्ब्य धैर्यमात्मगतं स्मर ।
त्वद्विधानां न सदृशमीदृशं बुद्धिलाघवम् ॥ 5 ॥
मयाऽपि व्यसनं प्राप्तं भार्याविरहजं महत् ।
नाहमेवं हि शोचामि न च धैर्यं परित्यजे ॥ 6 ॥
नाहं तामनुशोचामि प्राकृतो वानरोऽपि सन् ।
महात्मा च विनीतश्च किं पुनर्धृतिमान्भवान् ॥ 7 ॥
बाष्पमापतितं धैर्यान्निग्रहीतुं त्वमर्हसि ।
मर्यादां सत्त्वयुक्तानां धृतिं नोत्स्रष्टुमर्हसि ॥ 8 ॥
व्यसने वाऽर्थकृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तके ।
विमृशन्वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान्नावसीदति ॥ 9 ॥
बालिशस्तु नरो नित्यं वैक्लब्यं योऽनुवर्तते ।
स मज्जत्यवशश्शोके भाराक्रान्तेव नौर्जले ॥ 10 ॥
एषोऽञ्जलिर्मया बद्धः प्रणयात्त्वां प्रसादये ।
पौरुषं श्रय शोकस्य नान्तरं दातुमर्हसि ॥ 11 ॥
ये शोकमनुवर्तन्ते न तेषां विद्यते सुखम् ।
तेजश्च क्षीयते तेषां न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ 12 ॥
शोकेनाभिप्रपन्नस्य जीविते चापि संशयः ।
स शोकं त्यज राजेन्द्र धैर्यमाश्रय केवलम् ॥ 13 ॥
हितं वयस्यभावेन ब्रूमि नोपदिशामि ते ।
वयस्यतां पूजयन्मे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ 14 ॥
मधुरं सान्त्वित स्तेन सुग्रीवेण स राघवः ।
मुखमश्रुपरिक्लिन्नं वस्त्रान्तेन प्रमार्जयत् ॥ 15 ॥
प्रकृतिस्थस्तु काकुत्स्थस्सुग्रीववचनात्प्रभुः ।
सम्परिष्वज्य सुग्रीवमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 16 ॥
कर्तव्यं यद्वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च ।
अनुरूपं च युक्तं च कृतं सुग्रीव तत्त्वया ॥ 17 ॥
एष च प्रकृतिस्थोऽहमनुनीतस्त्वया सखे ।
दुर्लभो हीदृशो बन्धुरस्मिन्काले विशेषतः ॥ 18 ॥
किं तु यत्नस्त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे ।
राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ 19 ॥
मया च यदनुष्ठेयं विस्रब्धेन तदुच्यताम् ।
वर्षास्विव च सुक्षेत्रे सर्वं सम्पद्यते तव ॥ 20 ॥
मया च यदिदं वाक्यमभिमानात्समीरितम् ।
तत्त्वया हरिशार्दूल तत्त्वमित्युपधार्यताम् ॥ 21 ॥
अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन ।
एतत्ते प्रतिजानामि सत्येनैव च ते शपाम्यहमम् ॥ 22 ॥
ततः प्रहृष्टस्सुग्रीवो वानरैस्सचिवैस्सह ।
राघवस्य वचश्श्रुत्वा प्रतिज्ञातं विशेषतः ॥ 23 ॥
एवमेकान्तसम्पृक्तौ ततस्तौ नरवानरौ ।
उभावन्योन्यसदृशं सुखं दुःखमभाषताम् ॥ 24 ॥
महानुभावस्य वचो निशम्य हरिर्नृपाणामृषभस्य तस्य ।
कृतं स मेने हरिवीरमुख्य स्तदा स्वकार्यं हृदयेन विद्वान् ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptamassargaḥ |
evamuktastu sugrīvo rāmeṇārtena vānaraḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ sabāṣpaṃ bāṣpagadgadaḥ || 1 ||
na jāne nilayaṃ tasya sarvathā pāparakṣasaḥ |
sāmarthyaṃ vikramaṃ vāpi dauṣkuleyasya vā kulam || 2 ||
satyaṃ te pratijānāmi tyaja śokamarindama |
kariṣyāmi tathā yatnaṃ yathā prāpsyasi maithilīm || 3 ||
rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā paritoṣyātmapauruṣam |
tathā'smi kartā na cirādyathā prīto bhaviṣyasi || 4 ||
alaṃ vaiklabyamālambya dhairyamātmagataṃ smara |
tvadvidhānāṃ na sadṛśamīdṛśaṃ buddhilāghavam || 5 ||
mayā'pi vyasanaṃ prāptaṃ bhāryāvirahajaṃ mahat |
nāhamevaṃ hi śocāmi na ca dhairyaṃ parityaje || 6 ||
nāhaṃ tāmanuśocāmi prākṛto vānaro'pi san |
mahātmā ca vinītaśca kiṃ punardhṛtimānbhavān || 7 ||
bāṣpamāpatitaṃ dhairyānnigrahītuṃ tvamarhasi |
maryādāṃ sattvayuktānāṃ dhṛtiṃ notsraṣṭumarhasi || 8 ||
vyasane vā'rthakṛcchre vā bhaye vā jīvitāntake |
vimṛśanvai svayā buddhyā dhṛtimānnāvasīdati || 9 ||
bāliśastu naro nityaṃ vaiklabyaṃ yo'nuvartate |
sa majjatyavaśaśśoke bhārākrānteva naurjale || 10 ||
eṣo'ñjalirmayā baddhaḥ praṇayāttvāṃ prasādaye |
pauruṣaṃ śraya śokasya nāntaraṃ dātumarhasi || 11 ||
ye śokamanuvartante na teṣāṃ vidyate sukham |
tejaśca kṣīyate teṣāṃ na tvaṃ śocitumarhasi || 12 ||
śokenābhiprapannasya jīvite cāpi saṃśayaḥ |
sa śokaṃ tyaja rājendra dhairyamāśraya kevalam || 13 ||
hitaṃ vayasyabhāvena brūmi nopadiśāmi te |
vayasyatāṃ pūjayanme na tvaṃ śocitumarhasi || 14 ||
madhuraṃ sāntvita stena sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
mukhamaśrupariklinnaṃ vastrāntena pramārjayat || 15 ||
prakṛtisthastu kākutsthassugrīvavacanātprabhuḥ |
sampariṣvajya sugrīvamidaṃ vacanamabravīt || 16 ||
kartavyaṃ yadvayasyena snigdhena ca hitena ca |
anurūpaṃ ca yuktaṃ ca kṛtaṃ sugrīva tattvayā || 17 ||
eṣa ca prakṛtistho'hamanunītastvayā sakhe |
durlabho hīdṛśo bandhurasminkāle viśeṣataḥ || 18 ||
kiṃ tu yatnastvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe |
rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 19 ||
mayā ca yadanuṣṭheyaṃ visrabdhena taducyatām |
varṣāsviva ca sukṣetre sarvaṃ sampadyate tava || 20 ||
mayā ca yadidaṃ vākyamabhimānātsamīritam |
tattvayā hariśārdūla tattvamityupadhāryatām || 21 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana |
etatte pratijānāmi satyenaiva ca te śapāmyahamam || 22 ||
tataḥ prahṛṣṭassugrīvo vānaraissacivaissaha |
rāghavasya vacaśśrutvā pratijñātaṃ viśeṣataḥ || 23 ||
evamekāntasampṛktau tatastau naravānarau |
ubhāvanyonyasadṛśaṃ sukhaṃ duḥkhamabhāṣatām || 24 ||
mahānubhāvasya vaco niśamya harirnṛpāṇāmṛṣabhasya tasya |
kṛtaṃ sa mene harivīramukhya stadā svakāryaṃ hṛdayena vidvān || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.