ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଗତେଷୁ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ରାମସ୍ସୁଗ୍ରୀଵମବ୍ରଵୀତ୍ ।
କଥଂ ଭଵାନ୍ଵିଜାନୀତେ ସର୍ଵଂ ଵୈ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ ॥ 1 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ତତୋ ରାମମୁଵାଚ ପ୍ରଣତାତ୍ମଵାନ୍ ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଵିସ୍ତରେଣ ନରର୍ଷଭ ॥ 2 ॥
ଯଦା ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ନାମ ଦାନଵଂ ମହିଷାକୃତିମ୍ ।
ପରିକାଲଯତେ ଵାଲୀ ମଲଯଂ ପ୍ରତି ପର୍ଵତମ୍ ॥ 3 ॥
ତଦା ଵିଵେଶ ମହିଷୋ ମଲଯସ୍ଯ ଗୁହାଂ ପ୍ରତି ।
ଵିଵେଶ ଵାଲୀ ତତ୍ରାପି ମଲଯଂ ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା ॥ 4 ॥
ତତୋଽହଂ ତତ୍ର ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ଗୁହାଦ୍ଵାରି ଵିନୀତଵତ୍ ।
ନ ଚ ନିଷ୍କ୍ରାମତେ ଵାଲୀ ତଦା ସଂଵତ୍ସରେ ଗତେ ॥ 5 ॥
ତତଃ କ୍ଷତଜଵେଗେନ ଆପୁପୂରେ ତଦା ବିଲମ୍ ।
ତଦହଂ ଵିସ୍ମିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଶୋକଵିଷାର୍ଦିତଃ ॥ 6 ॥
ଅଥାଽହଂ କୃତବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ନିହତୋ ଗୁରୁଃ ।
ଶିଲା ପର୍ଵତସଙ୍କାଶା ବିଲଦ୍ଵାରି ମଯା କୃତା ॥ 7 ॥
ଅଶକ୍ନୁଵ ନ୍ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ମହିଷୋ ଵିନଶେଦିତି ।
ତତୋଽହମାଗାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ନିରାଶସ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେ ॥ 8 ॥
ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁମହତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତାରଯା ରୁମଯା ସହ ।
ମିତ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵସାମି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ ॥ 9 ॥
ଆଜଗାମ ତତୋ ଵାଲୀ ହତ୍ଵା ତଂ ଦାନଵର୍ଷଭମ୍ ।
ତତୋଽହମଦଦାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୌରଵାଦ୍ଭଯଯନ୍ତ୍ରିତଃ ॥ 10 ॥
ସ ମାଂ ଜିଘାଂସୁର୍ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵାଲୀ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ପରିକାଲଯତେ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧାଵନ୍ତଂ ସଚିଵୈସ୍ସହ ॥ 11 ॥
ତତୋଽହଂ ଵାଲିନା ତେନ ସାଽନୁବଦ୍ଧଃ ପ୍ରଧାଵିତଃ ।
ନଦୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ପଶ୍ଯନ୍ଵନାନି ନଗରାଣି ଚ ॥ 12 ॥
ଆଦର୍ଶତଲସଙ୍କାଶା ତତୋ ଵୈ ପୃଥିଵୀ ମଯା ।
ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମା ଦୃଷ୍ଟା ଗୋଷ୍ପଦଵତ୍ତଦା ॥ 13 ॥
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମି ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ।
ପର୍ଵତନ୍ଶ୍ଚ ନଦୀ ରମ୍ଯାସ୍ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ॥ 14 ॥
ଉଦଯଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ପର୍ଵତଂ ଧାତୁମଣ୍ଡିତମ୍ ।
କ୍ଷୀରୋଦଂ ସାଗରଂ ଚୈଵ ନିତ୍ଯମପ୍ସରସାଲଯମ୍ ॥ 15 ॥
ପରିକାଲଯମାନସ୍ତୁ ଵାଲିନାଽଭିଦ୍ରୁତ ସ୍ତଦା ।
ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ସହସା ପ୍ରସ୍ଥିତୋଽହଂ ତଦା ଵିଭୋ ॥ 16 ॥
ପୁନରାଵର୍ତମାନସ୍ତୁ ଵାଲିନାଽଭିଦ୍ରୁତୋଦ୍ରୁତମ୍ ।
ଦିଶସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯପାଦପସଙ୍କୀର୍ଣାଂ ଚନ୍ଦନଦ୍ରୁମଶୋଭିତାମ୍ ॥ 17 ॥
ଦ୍ରୁମଶୈଲାଂସ୍ତତଃ ପଶ୍ଯନ୍ଭୂଯୋ ଦକ୍ଷିଣତୋଽପରାମ୍ ।
ପଶ୍ଚିମାଂ ଚ ଦିଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵାଲିନା ସମଭିଦ୍ରୁତଃ ॥ 18 ॥
ସମ୍ପଶ୍ଯନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଦେଶାନସ୍ତଂ ଚ ଗିରିସତ୍ତମମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାସ୍ତଂ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠମୁତ୍ତରାଂ ସମ୍ପ୍ରଧାଵିତଃ ॥ 19 ॥
ହିମଵନ୍ତଂ ଚ ମେରୁଂ ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।
ଯଦା ନ ଵିନ୍ଦଂ ଶରଣଂ ଵାଲିନା ସମଭିଦ୍ରୁତଃ ॥ 20 ॥
ତଦା ମାଂ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନୋ ହନୂମାନ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଇଦାନୀଂ ମେ ସ୍ମୃତଂ ରାଜନ୍ଯଥା ଵାଲୀ ହରୀଶ୍ଵରଃ ॥ 21 ॥
ମତଙ୍ଗେନ ତଦା ଶପ୍ତୋ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ ।
ପ୍ରଵିଶେଦ୍ଯଦି ଵୈ ଵାଲୀ ମୂର୍ଧାଽସ୍ଯ ଶତଧା ଭଵେତ୍ ॥ 22 ॥
ତତ୍ର ଵାସସ୍ସୁଖୋଽସ୍ମାକଂ ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ତତଃ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଋଷ୍ଯମୂକଂ ନୃପାତ୍ମଜ ॥ 23 ॥
ନ ଵିଵେଶ ତଦା ଵାଲୀ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ଭଯାତ୍ତଦା ।
ଏଵଂ ମଯା ତଦା ରାଜନ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୁପଲକ୍ଷିତମ୍ ॥ 24 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
gateṣu vānarendreṣu rāmassugrīvamabravīt |
kathaṃ bhavānvijānīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ || 1 ||
sugrīvastu tato rāmamuvāca praṇatātmavān |
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye vistareṇa nararṣabha || 2 ||
yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim |
parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam || 3 ||
tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati |
viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā || 4 ||
tato'haṃ tatra nikṣipto guhādvāri vinītavat |
na ca niṣkrāmate vālī tadā saṃvatsare gate || 5 ||
tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam |
tadahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ || 6 ||
athā'haṃ kṛtabuddhistu suvyaktaṃ nihato guruḥ |
śilā parvatasaṅkāśā biladvāri mayā kṛtā || 7 ||
aśaknuva nniṣkramituṃ mahiṣo vinaśediti |
tato'hamāgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśastasya jīvite || 8 ||
rājyaṃ ca sumahatprāpya tārayā rumayā saha |
mitraiśca sahitastatra vasāmi vigatajvaraḥ || 9 ||
ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham |
tato'hamadadāṃ rājyaṃ gauravādbhayayantritaḥ || 10 ||
sa māṃ jighāṃsurduṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ |
parikālayate krodhāddhāvantaṃ sacivaissaha || 11 ||
tato'haṃ vālinā tena sā'nubaddhaḥ pradhāvitaḥ |
nadīśca vividhāḥ paśyanvanāni nagarāṇi ca || 12 ||
ādarśatalasaṅkāśā tato vai pṛthivī mayā |
alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavattadā || 13 ||
pūrvāṃ diśaṃ tato gatvā paśyāmi vividhān drumān |
parvatanśca nadī ramyāssarāṃsi vividhāni ca || 14 ||
udayaṃ tatra paśyāmi parvataṃ dhātumaṇḍitam |
kṣīrodaṃ sāgaraṃ caiva nityamapsarasālayam || 15 ||
parikālayamānastu vālinā'bhidruta stadā |
punarāvṛtya sahasā prasthito'haṃ tadā vibho || 16 ||
punarāvartamānastu vālinā'bhidrutodrutam |
diśastasyāstato bhūyaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam |
vindhyapādapasaṅkīrṇāṃ candanadrumaśobhitām || 17 ||
drumaśailāṃstataḥ paśyanbhūyo dakṣiṇato'parām |
paścimāṃ ca diśaṃ prāptā vālinā samabhidrutaḥ || 18 ||
sampaśyanvividhāndeśānastaṃ ca girisattamam |
prāpya cāstaṃ giriśreṣṭhamuttarāṃ sampradhāvitaḥ || 19 ||
himavantaṃ ca meruṃ ca samudraṃ ca tathottaram |
yadā na vindaṃ śaraṇaṃ vālinā samabhidrutaḥ || 20 ||
tadā māṃ buddhisampanno hanūmānvākyamabravīt |
idānīṃ me smṛtaṃ rājanyathā vālī harīśvaraḥ || 21 ||
mataṅgena tadā śapto hyasminnāśramamaṇḍale |
praviśedyadi vai vālī mūrdhā'sya śatadhā bhavet || 22 ||
tatra vāsassukho'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati |
tataḥ parvatamāsādya ṛṣyamūkaṃ nṛpātmaja || 23 ||
na viveśa tadā vālī mataṅgasya bhayāttadā |
evaṃ mayā tadā rājanpratyakṣamupalakṣitam || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
गतेषु वानरेन्द्रेषु रामस्सुग्रीवमब्रवीत् ।
कथं भवान्विजानीते सर्वं वै मण्डलं भुवः ॥ 1 ॥
सुग्रीवस्तु ततो राममुवाच प्रणतात्मवान् ।
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये विस्तरेण नरर्षभ ॥ 2 ॥
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम् ।
परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम् ॥ 3 ॥
तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति ।
विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया ॥ 4 ॥
ततोऽहं तत्र निक्षिप्तो गुहाद्वारि विनीतवत् ।
न च निष्क्रामते वाली तदा संवत्सरे गते ॥ 5 ॥
ततः क्षतजवेगेन आपुपूरे तदा बिलम् ।
तदहं विस्मितो दृष्ट्वा भ्रातृशोकविषार्दितः ॥ 6 ॥
अथाऽहं कृतबुद्धिस्तु सुव्यक्तं निहतो गुरुः ।
शिला पर्वतसङ्काशा बिलद्वारि मया कृता ॥ 7 ॥
अशक्नुव न्निष्क्रमितुं महिषो विनशेदिति ।
ततोऽहमागां किष्किन्धां निराशस्तस्य जीविते ॥ 8 ॥
राज्यं च सुमहत्प्राप्य तारया रुमया सह ।
मित्रैश्च सहितस्तत्र वसामि विगतज्वरः ॥ 9 ॥
आजगाम ततो वाली हत्वा तं दानवर्षभम् ।
ततोऽहमददां राज्यं गौरवाद्भययन्त्रितः ॥ 10 ॥
स मां जिघांसुर्दुष्टात्मा वाली प्रव्यथितेन्द्रियः ।
परिकालयते क्रोधाद्धावन्तं सचिवैस्सह ॥ 11 ॥
ततोऽहं वालिना तेन साऽनुबद्धः प्रधावितः ।
नदीश्च विविधाः पश्यन्वनानि नगराणि च ॥ 12 ॥
आदर्शतलसङ्काशा ततो वै पृथिवी मया ।
अलातचक्रप्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत्तदा ॥ 13 ॥
पूर्वां दिशं ततो गत्वा पश्यामि विविधान् द्रुमान् ।
पर्वतन्श्च नदी रम्यास्सरांसि विविधानि च ॥ 14 ॥
उदयं तत्र पश्यामि पर्वतं धातुमण्डितम् ।
क्षीरोदं सागरं चैव नित्यमप्सरसालयम् ॥ 15 ॥
परिकालयमानस्तु वालिनाऽभिद्रुत स्तदा ।
पुनरावृत्य सहसा प्रस्थितोऽहं तदा विभो ॥ 16 ॥
पुनरावर्तमानस्तु वालिनाऽभिद्रुतोद्रुतम् ।
दिशस्तस्यास्ततो भूयः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ।
विन्ध्यपादपसङ्कीर्णां चन्दनद्रुमशोभिताम् ॥ 17 ॥
द्रुमशैलांस्ततः पश्यन्भूयो दक्षिणतोऽपराम् ।
पश्चिमां च दिशं प्राप्ता वालिना समभिद्रुतः ॥ 18 ॥
सम्पश्यन्विविधान्देशानस्तं च गिरिसत्तमम् ।
प्राप्य चास्तं गिरिश्रेष्ठमुत्तरां सम्प्रधावितः ॥ 19 ॥
हिमवन्तं च मेरुं च समुद्रं च तथोत्तरम् ।
यदा न विन्दं शरणं वालिना समभिद्रुतः ॥ 20 ॥
तदा मां बुद्धिसम्पन्नो हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ।
इदानीं मे स्मृतं राजन्यथा वाली हरीश्वरः ॥ 21 ॥
मतङ्गेन तदा शप्तो ह्यस्मिन्नाश्रममण्डले ।
प्रविशेद्यदि वै वाली मूर्धाऽस्य शतधा भवेत् ॥ 22 ॥
तत्र वासस्सुखोऽस्माकं निरुद्विग्नो भविष्यति ।
ततः पर्वतमासाद्य ऋष्यमूकं नृपात्मज ॥ 23 ॥
न विवेश तदा वाली मतङ्गस्य भयात्तदा ।
एवं मया तदा राजन्प्रत्यक्षमुपलक्षितम् ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
gateṣu vānarendreṣu rāmassugrīvamabravīt |
kathaṃ bhavānvijānīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ || 1 ||
sugrīvastu tato rāmamuvāca praṇatātmavān |
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye vistareṇa nararṣabha || 2 ||
yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim |
parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam || 3 ||
tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati |
viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā || 4 ||
tato'haṃ tatra nikṣipto guhādvāri vinītavat |
na ca niṣkrāmate vālī tadā saṃvatsare gate || 5 ||
tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam |
tadahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ || 6 ||
athā'haṃ kṛtabuddhistu suvyaktaṃ nihato guruḥ |
śilā parvatasaṅkāśā biladvāri mayā kṛtā || 7 ||
aśaknuva nniṣkramituṃ mahiṣo vinaśediti |
tato'hamāgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśastasya jīvite || 8 ||
rājyaṃ ca sumahatprāpya tārayā rumayā saha |
mitraiśca sahitastatra vasāmi vigatajvaraḥ || 9 ||
ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham |
tato'hamadadāṃ rājyaṃ gauravādbhayayantritaḥ || 10 ||
sa māṃ jighāṃsurduṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ |
parikālayate krodhāddhāvantaṃ sacivaissaha || 11 ||
tato'haṃ vālinā tena sā'nubaddhaḥ pradhāvitaḥ |
nadīśca vividhāḥ paśyanvanāni nagarāṇi ca || 12 ||
ādarśatalasaṅkāśā tato vai pṛthivī mayā |
alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavattadā || 13 ||
pūrvāṃ diśaṃ tato gatvā paśyāmi vividhān drumān |
parvatanśca nadī ramyāssarāṃsi vividhāni ca || 14 ||
udayaṃ tatra paśyāmi parvataṃ dhātumaṇḍitam |
kṣīrodaṃ sāgaraṃ caiva nityamapsarasālayam || 15 ||
parikālayamānastu vālinā'bhidruta stadā |
punarāvṛtya sahasā prasthito'haṃ tadā vibho || 16 ||
punarāvartamānastu vālinā'bhidrutodrutam |
diśastasyāstato bhūyaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam |
vindhyapādapasaṅkīrṇāṃ candanadrumaśobhitām || 17 ||
drumaśailāṃstataḥ paśyanbhūyo dakṣiṇato'parām |
paścimāṃ ca diśaṃ prāptā vālinā samabhidrutaḥ || 18 ||
sampaśyanvividhāndeśānastaṃ ca girisattamam |
prāpya cāstaṃ giriśreṣṭhamuttarāṃ sampradhāvitaḥ || 19 ||
himavantaṃ ca meruṃ ca samudraṃ ca tathottaram |
yadā na vindaṃ śaraṇaṃ vālinā samabhidrutaḥ || 20 ||
tadā māṃ buddhisampanno hanūmānvākyamabravīt |
idānīṃ me smṛtaṃ rājanyathā vālī harīśvaraḥ || 21 ||
mataṅgena tadā śapto hyasminnāśramamaṇḍale |
praviśedyadi vai vālī mūrdhā'sya śatadhā bhavet || 22 ||
tatra vāsassukho'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati |
tataḥ parvatamāsādya ṛṣyamūkaṃ nṛpātmaja || 23 ||
na viveśa tadā vālī mataṅgasya bhayāttadā |
evaṃ mayā tadā rājanpratyakṣamupalakṣitam || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.