ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷട്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഗതേഷു വാനരേന്ദ്രേഷു രാമസ്സുഗ്രീവമബ്രവീത് ।
കഥം ഭവാന്വിജാനീതേ സര്വം വൈ മണ്ഡലം ഭുവഃ ॥ 1 ॥
സുഗ്രീവസ്തു തതോ രാമമുവാച പ്രണതാത്മവാന് ।
ശ്രൂയതാം സര്വമാഖ്യാസ്യേ വിസ്തരേണ നരര്ഷഭ ॥ 2 ॥
യദാ തു ദുന്ദുഭിം നാമ ദാനവം മഹിഷാകൃതിമ് ।
പരികാലയതേ വാലീ മലയം പ്രതി പര്വതമ് ॥ 3 ॥
തദാ വിവേശ മഹിഷോ മലയസ്യ ഗുഹാം പ്രതി ।
വിവേശ വാലീ തത്രാപി മലയം തജ്ജിഘാംസയാ ॥ 4 ॥
തതോഽഹം തത്ര നിക്ഷിപ്തോ ഗുഹാദ്വാരി വിനീതവത് ।
ന ച നിഷ്ക്രാമതേ വാലീ തദാ സംവത്സരേ ഗതേ ॥ 5 ॥
തതഃ ക്ഷതജവേഗേന ആപുപൂരേ തദാ ബിലമ് ।
തദഹം വിസ്മിതോ ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതൃശോകവിഷാര്ദിതഃ ॥ 6 ॥
അഥാഽഹം കൃതബുദ്ധിസ്തു സുവ്യക്തം നിഹതോ ഗുരുഃ ।
ശിലാ പര്വതസങ്കാശാ ബിലദ്വാരി മയാ കൃതാ ॥ 7 ॥
അശക്നുവ ന്നിഷ്ക്രമിതും മഹിഷോ വിനശേദിതി ।
തതോഽഹമാഗാം കിഷ്കിന്ധാം നിരാശസ്തസ്യ ജീവിതേ ॥ 8 ॥
രാജ്യം ച സുമഹത്പ്രാപ്യ താരയാ രുമയാ സഹ ।
മിത്രൈശ്ച സഹിതസ്തത്ര വസാമി വിഗതജ്വരഃ ॥ 9 ॥
ആജഗാമ തതോ വാലീ ഹത്വാ തം ദാനവര്ഷഭമ് ।
തതോഽഹമദദാം രാജ്യം ഗൌരവാദ്ഭയയന്ത്രിതഃ ॥ 10 ॥
സ മാം ജിഘാംസുര്ദുഷ്ടാത്മാ വാലീ പ്രവ്യഥിതേന്ദ്രിയഃ ।
പരികാലയതേ ക്രോധാദ്ധാവന്തം സചിവൈസ്സഹ ॥ 11 ॥
തതോഽഹം വാലിനാ തേന സാഽനുബദ്ധഃ പ്രധാവിതഃ ।
നദീശ്ച വിവിധാഃ പശ്യന്വനാനി നഗരാണി ച ॥ 12 ॥
ആദര്ശതലസങ്കാശാ തതോ വൈ പൃഥിവീ മയാ ।
അലാതചക്രപ്രതിമാ ദൃഷ്ടാ ഗോഷ്പദവത്തദാ ॥ 13 ॥
പൂര്വാം ദിശം തതോ ഗത്വാ പശ്യാമി വിവിധാന് ദ്രുമാന് ।
പര്വതന്ശ്ച നദീ രമ്യാസ്സരാംസി വിവിധാനി ച ॥ 14 ॥
ഉദയം തത്ര പശ്യാമി പര്വതം ധാതുമണ്ഡിതമ് ।
ക്ഷീരോദം സാഗരം ചൈവ നിത്യമപ്സരസാലയമ് ॥ 15 ॥
പരികാലയമാനസ്തു വാലിനാഽഭിദ്രുത സ്തദാ ।
പുനരാവൃത്യ സഹസാ പ്രസ്ഥിതോഽഹം തദാ വിഭോ ॥ 16 ॥
പുനരാവര്തമാനസ്തു വാലിനാഽഭിദ്രുതോദ്രുതമ് ।
ദിശസ്തസ്യാസ്തതോ ഭൂയഃ പ്രസ്ഥിതോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ।
വിന്ധ്യപാദപസങ്കീര്ണാം ചന്ദനദ്രുമശോഭിതാമ് ॥ 17 ॥
ദ്രുമശൈലാംസ്തതഃ പശ്യന്ഭൂയോ ദക്ഷിണതോഽപരാമ് ।
പശ്ചിമാം ച ദിശം പ്രാപ്താ വാലിനാ സമഭിദ്രുതഃ ॥ 18 ॥
സമ്പശ്യന്വിവിധാന്ദേശാനസ്തം ച ഗിരിസത്തമമ് ।
പ്രാപ്യ ചാസ്തം ഗിരിശ്രേഷ്ഠമുത്തരാം സമ്പ്രധാവിതഃ ॥ 19 ॥
ഹിമവന്തം ച മേരും ച സമുദ്രം ച തഥോത്തരമ് ।
യദാ ന വിന്ദം ശരണം വാലിനാ സമഭിദ്രുതഃ ॥ 20 ॥
തദാ മാം ബുദ്ധിസമ്പന്നോ ഹനൂമാന്വാക്യമബ്രവീത് ।
ഇദാനീം മേ സ്മൃതം രാജന്യഥാ വാലീ ഹരീശ്വരഃ ॥ 21 ॥
മതങ്ഗേന തദാ ശപ്തോ ഹ്യസ്മിന്നാശ്രമമണ്ഡലേ ।
പ്രവിശേദ്യദി വൈ വാലീ മൂര്ധാഽസ്യ ശതധാ ഭവേത് ॥ 22 ॥
തത്ര വാസസ്സുഖോഽസ്മാകം നിരുദ്വിഗ്നോ ഭവിഷ്യതി ।
തതഃ പര്വതമാസാദ്യ ഋഷ്യമൂകം നൃപാത്മജ ॥ 23 ॥
ന വിവേശ തദാ വാലീ മതങ്ഗസ്യ ഭയാത്തദാ ।
ഏവം മയാ തദാ രാജന്പ്രത്യക്ഷമുപലക്ഷിതമ് ॥ 24 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷട്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
gateṣu vānarendreṣu rāmassugrīvamabravīt |
kathaṃ bhavānvijānīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ || 1 ||
sugrīvastu tato rāmamuvāca praṇatātmavān |
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye vistareṇa nararṣabha || 2 ||
yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim |
parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam || 3 ||
tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati |
viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā || 4 ||
tato'haṃ tatra nikṣipto guhādvāri vinītavat |
na ca niṣkrāmate vālī tadā saṃvatsare gate || 5 ||
tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam |
tadahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ || 6 ||
athā'haṃ kṛtabuddhistu suvyaktaṃ nihato guruḥ |
śilā parvatasaṅkāśā biladvāri mayā kṛtā || 7 ||
aśaknuva nniṣkramituṃ mahiṣo vinaśediti |
tato'hamāgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśastasya jīvite || 8 ||
rājyaṃ ca sumahatprāpya tārayā rumayā saha |
mitraiśca sahitastatra vasāmi vigatajvaraḥ || 9 ||
ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham |
tato'hamadadāṃ rājyaṃ gauravādbhayayantritaḥ || 10 ||
sa māṃ jighāṃsurduṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ |
parikālayate krodhāddhāvantaṃ sacivaissaha || 11 ||
tato'haṃ vālinā tena sā'nubaddhaḥ pradhāvitaḥ |
nadīśca vividhāḥ paśyanvanāni nagarāṇi ca || 12 ||
ādarśatalasaṅkāśā tato vai pṛthivī mayā |
alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavattadā || 13 ||
pūrvāṃ diśaṃ tato gatvā paśyāmi vividhān drumān |
parvatanśca nadī ramyāssarāṃsi vividhāni ca || 14 ||
udayaṃ tatra paśyāmi parvataṃ dhātumaṇḍitam |
kṣīrodaṃ sāgaraṃ caiva nityamapsarasālayam || 15 ||
parikālayamānastu vālinā'bhidruta stadā |
punarāvṛtya sahasā prasthito'haṃ tadā vibho || 16 ||
punarāvartamānastu vālinā'bhidrutodrutam |
diśastasyāstato bhūyaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam |
vindhyapādapasaṅkīrṇāṃ candanadrumaśobhitām || 17 ||
drumaśailāṃstataḥ paśyanbhūyo dakṣiṇato'parām |
paścimāṃ ca diśaṃ prāptā vālinā samabhidrutaḥ || 18 ||
sampaśyanvividhāndeśānastaṃ ca girisattamam |
prāpya cāstaṃ giriśreṣṭhamuttarāṃ sampradhāvitaḥ || 19 ||
himavantaṃ ca meruṃ ca samudraṃ ca tathottaram |
yadā na vindaṃ śaraṇaṃ vālinā samabhidrutaḥ || 20 ||
tadā māṃ buddhisampanno hanūmānvākyamabravīt |
idānīṃ me smṛtaṃ rājanyathā vālī harīśvaraḥ || 21 ||
mataṅgena tadā śapto hyasminnāśramamaṇḍale |
praviśedyadi vai vālī mūrdhā'sya śatadhā bhavet || 22 ||
tatra vāsassukho'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati |
tataḥ parvatamāsādya ṛṣyamūkaṃ nṛpātmaja || 23 ||
na viveśa tadā vālī mataṅgasya bhayāttadā |
evaṃ mayā tadā rājanpratyakṣamupalakṣitam || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
गतेषु वानरेन्द्रेषु रामस्सुग्रीवमब्रवीत् ।
कथं भवान्विजानीते सर्वं वै मण्डलं भुवः ॥ 1 ॥
सुग्रीवस्तु ततो राममुवाच प्रणतात्मवान् ।
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये विस्तरेण नरर्षभ ॥ 2 ॥
यदा तु दुन्दुभिं नाम दानवं महिषाकृतिम् ।
परिकालयते वाली मलयं प्रति पर्वतम् ॥ 3 ॥
तदा विवेश महिषो मलयस्य गुहां प्रति ।
विवेश वाली तत्रापि मलयं तज्जिघांसया ॥ 4 ॥
ततोऽहं तत्र निक्षिप्तो गुहाद्वारि विनीतवत् ।
न च निष्क्रामते वाली तदा संवत्सरे गते ॥ 5 ॥
ततः क्षतजवेगेन आपुपूरे तदा बिलम् ।
तदहं विस्मितो दृष्ट्वा भ्रातृशोकविषार्दितः ॥ 6 ॥
अथाऽहं कृतबुद्धिस्तु सुव्यक्तं निहतो गुरुः ।
शिला पर्वतसङ्काशा बिलद्वारि मया कृता ॥ 7 ॥
अशक्नुव न्निष्क्रमितुं महिषो विनशेदिति ।
ततोऽहमागां किष्किन्धां निराशस्तस्य जीविते ॥ 8 ॥
राज्यं च सुमहत्प्राप्य तारया रुमया सह ।
मित्रैश्च सहितस्तत्र वसामि विगतज्वरः ॥ 9 ॥
आजगाम ततो वाली हत्वा तं दानवर्षभम् ।
ततोऽहमददां राज्यं गौरवाद्भययन्त्रितः ॥ 10 ॥
स मां जिघांसुर्दुष्टात्मा वाली प्रव्यथितेन्द्रियः ।
परिकालयते क्रोधाद्धावन्तं सचिवैस्सह ॥ 11 ॥
ततोऽहं वालिना तेन साऽनुबद्धः प्रधावितः ।
नदीश्च विविधाः पश्यन्वनानि नगराणि च ॥ 12 ॥
आदर्शतलसङ्काशा ततो वै पृथिवी मया ।
अलातचक्रप्रतिमा दृष्टा गोष्पदवत्तदा ॥ 13 ॥
पूर्वां दिशं ततो गत्वा पश्यामि विविधान् द्रुमान् ।
पर्वतन्श्च नदी रम्यास्सरांसि विविधानि च ॥ 14 ॥
उदयं तत्र पश्यामि पर्वतं धातुमण्डितम् ।
क्षीरोदं सागरं चैव नित्यमप्सरसालयम् ॥ 15 ॥
परिकालयमानस्तु वालिनाऽभिद्रुत स्तदा ।
पुनरावृत्य सहसा प्रस्थितोऽहं तदा विभो ॥ 16 ॥
पुनरावर्तमानस्तु वालिनाऽभिद्रुतोद्रुतम् ।
दिशस्तस्यास्ततो भूयः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ।
विन्ध्यपादपसङ्कीर्णां चन्दनद्रुमशोभिताम् ॥ 17 ॥
द्रुमशैलांस्ततः पश्यन्भूयो दक्षिणतोऽपराम् ।
पश्चिमां च दिशं प्राप्ता वालिना समभिद्रुतः ॥ 18 ॥
सम्पश्यन्विविधान्देशानस्तं च गिरिसत्तमम् ।
प्राप्य चास्तं गिरिश्रेष्ठमुत्तरां सम्प्रधावितः ॥ 19 ॥
हिमवन्तं च मेरुं च समुद्रं च तथोत्तरम् ।
यदा न विन्दं शरणं वालिना समभिद्रुतः ॥ 20 ॥
तदा मां बुद्धिसम्पन्नो हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ।
इदानीं मे स्मृतं राजन्यथा वाली हरीश्वरः ॥ 21 ॥
मतङ्गेन तदा शप्तो ह्यस्मिन्नाश्रममण्डले ।
प्रविशेद्यदि वै वाली मूर्धाऽस्य शतधा भवेत् ॥ 22 ॥
तत्र वासस्सुखोऽस्माकं निरुद्विग्नो भविष्यति ।
ततः पर्वतमासाद्य ऋष्यमूकं नृपात्मज ॥ 23 ॥
न विवेश तदा वाली मतङ्गस्य भयात्तदा ।
एवं मया तदा राजन्प्रत्यक्षमुपलक्षितम् ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
gateṣu vānarendreṣu rāmassugrīvamabravīt |
kathaṃ bhavānvijānīte sarvaṃ vai maṇḍalaṃ bhuvaḥ || 1 ||
sugrīvastu tato rāmamuvāca praṇatātmavān |
śrūyatāṃ sarvamākhyāsye vistareṇa nararṣabha || 2 ||
yadā tu dundubhiṃ nāma dānavaṃ mahiṣākṛtim |
parikālayate vālī malayaṃ prati parvatam || 3 ||
tadā viveśa mahiṣo malayasya guhāṃ prati |
viveśa vālī tatrāpi malayaṃ tajjighāṃsayā || 4 ||
tato'haṃ tatra nikṣipto guhādvāri vinītavat |
na ca niṣkrāmate vālī tadā saṃvatsare gate || 5 ||
tataḥ kṣatajavegena āpupūre tadā bilam |
tadahaṃ vismito dṛṣṭvā bhrātṛśokaviṣārditaḥ || 6 ||
athā'haṃ kṛtabuddhistu suvyaktaṃ nihato guruḥ |
śilā parvatasaṅkāśā biladvāri mayā kṛtā || 7 ||
aśaknuva nniṣkramituṃ mahiṣo vinaśediti |
tato'hamāgāṃ kiṣkindhāṃ nirāśastasya jīvite || 8 ||
rājyaṃ ca sumahatprāpya tārayā rumayā saha |
mitraiśca sahitastatra vasāmi vigatajvaraḥ || 9 ||
ājagāma tato vālī hatvā taṃ dānavarṣabham |
tato'hamadadāṃ rājyaṃ gauravādbhayayantritaḥ || 10 ||
sa māṃ jighāṃsurduṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ |
parikālayate krodhāddhāvantaṃ sacivaissaha || 11 ||
tato'haṃ vālinā tena sā'nubaddhaḥ pradhāvitaḥ |
nadīśca vividhāḥ paśyanvanāni nagarāṇi ca || 12 ||
ādarśatalasaṅkāśā tato vai pṛthivī mayā |
alātacakrapratimā dṛṣṭā goṣpadavattadā || 13 ||
pūrvāṃ diśaṃ tato gatvā paśyāmi vividhān drumān |
parvatanśca nadī ramyāssarāṃsi vividhāni ca || 14 ||
udayaṃ tatra paśyāmi parvataṃ dhātumaṇḍitam |
kṣīrodaṃ sāgaraṃ caiva nityamapsarasālayam || 15 ||
parikālayamānastu vālinā'bhidruta stadā |
punarāvṛtya sahasā prasthito'haṃ tadā vibho || 16 ||
punarāvartamānastu vālinā'bhidrutodrutam |
diśastasyāstato bhūyaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam |
vindhyapādapasaṅkīrṇāṃ candanadrumaśobhitām || 17 ||
drumaśailāṃstataḥ paśyanbhūyo dakṣiṇato'parām |
paścimāṃ ca diśaṃ prāptā vālinā samabhidrutaḥ || 18 ||
sampaśyanvividhāndeśānastaṃ ca girisattamam |
prāpya cāstaṃ giriśreṣṭhamuttarāṃ sampradhāvitaḥ || 19 ||
himavantaṃ ca meruṃ ca samudraṃ ca tathottaram |
yadā na vindaṃ śaraṇaṃ vālinā samabhidrutaḥ || 20 ||
tadā māṃ buddhisampanno hanūmānvākyamabravīt |
idānīṃ me smṛtaṃ rājanyathā vālī harīśvaraḥ || 21 ||
mataṅgena tadā śapto hyasminnāśramamaṇḍale |
praviśedyadi vai vālī mūrdhā'sya śatadhā bhavet || 22 ||
tatra vāsassukho'smākaṃ nirudvigno bhaviṣyati |
tataḥ parvatamāsādya ṛṣyamūkaṃ nṛpātmaja || 23 ||
na viveśa tadā vālī mataṅgasya bhayāttadā |
evaṃ mayā tadā rājanpratyakṣamupalakṣitam || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.