ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്ഥസ്സര്ഗഃ ।
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടൌ ഹനുമാന്കൃത്യവാനിതി തദ്വചഃ ।
ശ്രുത്വാ മധുരസമ്ഭാഷം സുഗ്രീവം മനസാ ഗതഃ ॥ 1 ॥
ഭവ്യോ രാജ്യാഗമസ്തസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
യദയം കൃത്യവാന്പ്രാപ്തഃ കൃത്യം ചൈതദുപാഗതമ് ॥ 2 ॥
തതഃ പരമസംഹൃഷ്ടോ ഹനുമാന് പ്ലവഗര്ഷഭഃ ।
പ്രത്യുവാച തതോ വാക്യം രാമം വാക്യവിശാരദഃ ॥ 3 ॥
കിം അര്ഥം ത്വം വനം ഘോരം പമ്പാ കാനന മണ്ഡിതമ് ।
ആഗതഃ സാനുജോ ദുര്ഗം നാനാ വ്യാല മൃഗ ആയുതമ് ॥ 4 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണോ രാമചോദിതഃ ।
ആചചക്ഷേ മഹാത്മാനം രാമം ദശരഥാത്മജമ് ॥ 5 ॥
രാജാ ദശരഥോ നാമ ദ്യുതിമാന്ധര്മവത്സലഃ ।
ചാതുര്വര്ണ്യം സ്വധര്മേണ നിത്യമേവാഭ്യപാലയത് ॥ 6 ॥
ന ദ്വേഷ്ടാ വിദ്യതേ തസ്യ ന ച സ ദ്വേഷ്ടി കഞ്ചന ।
സ ച സര്വേഷു ഭൂതേഷു പിതാമഹ ഇവാപരഃ ॥ 7 ॥
അഗ്നിഷ്ടോമാദിഭിര്യജ്ഞൈരിഷ്ടവാനാപ്തദക്ഷിണൈഃ ।
തസ്യായം പൂര്വജഃ പുത്രോ രാമോ നാമ ജനൈഃ ശ്രുതഃ ॥ 8 ॥
ശരണ്യസ്സര്വഭൂതാനാം പിതുര്നിര്ദേശപാരഗഃ ।
വീരോ ദശരഥസ്യായം പുത്രാണാം ഗുണവത്തമഃ ॥ 9 ॥
രാജലക്ഷണസമ്പന്നസ്സമ്യുക്തോ രാജസമ്പദാ ।
രാജ്യാദ്ഭ്രഷ്ടോ വനേ വസ്തും മയാ സാര്ധമിഹാഗതഃ ॥ 10 ॥
ഭാര്യയാ ച മഹാതേജാസ്സീതയാഽനുഗതോ വശീ ।
ദിനക്ഷയേ മഹാതേജാഃ പ്രഭയേവ ദിവാകരഃ ॥ 11 ॥
അഹമസ്യാവരോ ഭ്രാതാ ഗുണൈര്ദാസ്യമുപാഗതഃ ।
കൃതജ്ഞസ്യ ബഹുജ്ഞസ്യ ലക്ഷ്മണോ നാമ നാമതഃ ॥ 12 ॥
സുഖാര്ഹസ്യ മഹാര്ഹസ്യ സര്വഭൂതഹിതാത്മനഃ ।
ഐശ്വര്യേണ ച ഹീനസ്യ വനവാസാശ്രിതസ്യ ച ॥ 13 ॥
രക്ഷസാഽപഹൃതാ ഭാര്യാ രഹിതേ കാമരൂപിണാ ।
തച്ച ന ജ്ഞായതേ രക്ഷഃ പത്നീ യേനാസ്യ സാ ഹൃതാ ॥ 14 ॥
ദനുര്നാമ ദിതേഃ പുത്രശ്ശാപാദ്രാക്ഷസതാം ഗതഃ ।
ആഖ്യാതസ്തേന സുഗ്രീവസ്സമര്ഥോ വാനരര്ഷഭഃ ॥ 15 ॥
സ ജ്ഞാസ്യതി മഹാവീര്യസ്തവ ഭാര്യാപഹാരിണമ് ।
ഏവമുക്ത്വാ ദനുസ്സ്വര്ഗം ഭ്രാജമാനോ ഗതസ്സുഖമ് ॥ 16 ॥
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാ തഥ്യേന പൃച്ഛതഃ ।
അഹം ചൈവ ഹി രാമശ്ച സുഗ്രീവം ശരണം ഗതൌ ॥ 17 ॥
ഏഷ ദത്ത്വാ ച വിത്താനി പ്രാപ്യ ചാനുത്തമം യശഃ ।
ലോകനാഥഃ പുരാ ഭൂത്വാ സുഗ്രീവം നാഥമിച്ഛതി ॥ 18 ॥
പിതാ യസ്യ പുരാ ഹ്യാസീച്ഛരണ്യോ ധര്മവത്സലഃ ।
തസ്യ പുത്രശ്ശരണ്യശ്ച സുഗ്രീവം ശരണം ഗതഃ ॥ 19 ॥
സര്വലോകസ്യ ധര്മാത്മാ ശരണ്യശ്ശരണം പുരാ ।
ഗുരുര്മേ രാഘവസ്സോഽയം സുഗ്രീവം ശരണം ഗതഃ ॥ 20 ॥
യസ്യ പ്രസാദേ സതതം പ്രസീദേയുരിമാഃ പ്രജാഃ ।
സ രാമോ വാനരേന്ദ്രസ്യ പ്രസാദമഭികാങ്ക്ഷതേ ॥ 21 ॥
യേന സര്വഗുണോപേതാഃ പൃഥിവ്യാം സര്വപാര്ഥിവാഃ ।
മാനിതാസ്സതതം രാജ്ഞാ സദാ ദശരഥേന വൈ ॥ 22 ॥
തസ്യായം പൂര്വജഃ പുത്രസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വിശ്രുതഃ ।
സുഗ്രീവം വാനരേന്ദ്രം തു രാമശ്ശരണമാഗതഃ ॥ 23 ॥
ശോകാഭിഭൂതേ രാമേ തു ശോകാര്തേ ശരണം ഗതേ ।
കര്തുമര്ഹതി സുഗ്രീവഃ പ്രസാദം ഹരിയൂധപഃ ॥ 24 ॥
ഏവം ബ്രുവാണം സൌമിത്രിം കരുണം സാശ്രുലോചനമ് ।
ഹനുമാന്പ്രത്യുവാചേദം വാക്യം വാക്യവിശാരദഃ ॥ 25 ॥
ഈദൃശാ ബുദ്ധിസമ്പന്നാ ജിതക്രോധാ ജിതേന്ദ്രിയാഃ ।
ദ്രഷ്ടവ്യാ വാനരേന്ദ്രേണ ദിഷ്ട്യാ ദര്ശനമാഗതാഃ ॥ 26 ॥
സ ഹി രാജ്യാത്പരിഭ്രഷ്ടഃ കൃതവൈരശ്ച വാലിനാ ।
ഹൃതദാരോ വനേ ത്യക്തോ ഭ്രാത്രാ വിനികൃതോ ഭൃശമ് ॥ 27 ॥
കരിഷ്യതി സ സാഹായ്യം യുവയോര്ഭാസ്കരാത്മജഃ ।
സുഗ്രീവസ്സഹ ചാസ്മാഭി സ്സീതായാഃ പരിമാര്ഗണേ ॥ 28 ॥
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ഹനുമാന് ശ്ലക്ഷ്ണം മധുരയാ ഗിരാ ।
ബഭാഷേ സോഽഭിഗച്ഛേമ സുഗ്രീവമിതി രാഘവമ് ॥ 29 ॥
ഏവം ബ്രുവാണം ധര്മാത്മാ ഹനുമന്തം സ ലക്ഷ്മണഃ ।
പ്രതിപൂജ്യ യഥാന്യായമിദം പ്രോവാച രാഘവമ് ॥ 30 ॥
കപിഃ കഥയതേ ഹൃഷ്ടോ യഥാഽയം മാരുതാത്മജഃ ।
കൃത്യവാന്ത്സോഽപി സമ്പ്രാപ്തഃ കൃതകൃത്യോഽസി രാഘവ ॥ 31 ॥
പ്രസന്നമുഖവര്ണശ്ച വ്യക്തം ഹൃഷ്ടശ്ച ഭാഷതേ ।
നാനൃതം വക്ഷ്യതേ വീരോ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 32 ॥
തതസ്സ തു മഹാപ്രാജ്ഞോ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।
ജഗാമാദായ തൌ വീരൌ ഹരിരാജായ രാഘവൌ ॥ 33 ॥
ഭിക്ഷുരൂപം പരിത്യജ്യ വാനരം രൂപമാസ്ഥിതഃ ।
പൃഷ്ഠമാരോപ്യ തൌ വീരൌ ജഗാമ കപികുഞ്ജരഃ ॥ 34 ॥
സ തു വിപുലയശാഃ കപിപ്രവീരഃ പവനസുതഃ കൃതകൃത്യവത്പ്രഹൃഷ്ടഃ ।
ഗിരിവരമുരുവിക്രമഃ പ്രയാത സ്സ ശുഭമതിസ്സഹ രാമലക്ഷ്മണാഭ്യാമ് ॥ 35 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ചതുര്ഥസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
tataḥ prahṛṣṭau hanumānkṛtyavāniti tadvacaḥ |
śrutvā madhurasambhāṣaṃ sugrīvaṃ manasā gataḥ || 1 ||
bhavyo rājyāgamastasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
yadayaṃ kṛtyavānprāptaḥ kṛtyaṃ caitadupāgatam || 2 ||
tataḥ paramasaṃhṛṣṭo hanumān plavagarṣabhaḥ |
pratyuvāca tato vākyaṃ rāmaṃ vākyaviśāradaḥ || 3 ||
kiṃ arthaṃ tvaṃ vanaṃ ghoraṃ pampā kānana maṇḍitam |
āgataḥ sānujo durgaṃ nānā vyāla mṛga āyutam || 4 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇo rāmacoditaḥ |
ācacakṣe mahātmānaṃ rāmaṃ daśarathātmajam || 5 ||
rājā daśaratho nāma dyutimāndharmavatsalaḥ |
cāturvarṇyaṃ svadharmeṇa nityamevābhyapālayat || 6 ||
na dveṣṭā vidyate tasya na ca sa dveṣṭi kañcana |
sa ca sarveṣu bhūteṣu pitāmaha ivāparaḥ || 7 ||
agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭavānāptadakṣiṇaiḥ |
tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ || 8 ||
śaraṇyassarvabhūtānāṃ piturnirdeśapāragaḥ |
vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattamaḥ || 9 ||
rājalakṣaṇasampannassamyukto rājasampadā |
rājyādbhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdhamihāgataḥ || 10 ||
bhāryayā ca mahātejāssītayā'nugato vaśī |
dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ || 11 ||
ahamasyāvaro bhrātā guṇairdāsyamupāgataḥ |
kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ || 12 ||
sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ |
aiśvaryeṇa ca hīnasya vanavāsāśritasya ca || 13 ||
rakṣasā'pahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā |
tacca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā || 14 ||
danurnāma diteḥ putraśśāpādrākṣasatāṃ gataḥ |
ākhyātastena sugrīvassamartho vānararṣabhaḥ || 15 ||
sa jñāsyati mahāvīryastava bhāryāpahāriṇam |
evamuktvā danussvargaṃ bhrājamāno gatassukham || 16 ||
etatte sarvamākhyātaṃ yathā tathyena pṛcchataḥ |
ahaṃ caiva hi rāmaśca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau || 17 ||
eṣa dattvā ca vittāni prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |
lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvaṃ nāthamicchati || 18 ||
pitā yasya purā hyāsīccharaṇyo dharmavatsalaḥ |
tasya putraśśaraṇyaśca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gataḥ || 19 ||
sarvalokasya dharmātmā śaraṇyaśśaraṇaṃ purā |
gururme rāghavasso'yaṃ sugrīvaṃ śaraṇaṃ gataḥ || 20 ||
yasya prasāde satataṃ prasīdeyurimāḥ prajāḥ |
sa rāmo vānarendrasya prasādamabhikāṅkṣate || 21 ||
yena sarvaguṇopetāḥ pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ |
mānitāssatataṃ rājñā sadā daśarathena vai || 22 ||
tasyāyaṃ pūrvajaḥ putrastriṣu lokeṣu viśrutaḥ |
sugrīvaṃ vānarendraṃ tu rāmaśśaraṇamāgataḥ || 23 ||
śokābhibhūte rāme tu śokārte śaraṇaṃ gate |
kartumarhati sugrīvaḥ prasādaṃ hariyūdhapaḥ || 24 ||
evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ karuṇaṃ sāśrulocanam |
hanumānpratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 25 ||
īdṛśā buddhisampannā jitakrodhā jitendriyāḥ |
draṣṭavyā vānarendreṇa diṣṭyā darśanamāgatāḥ || 26 ||
sa hi rājyātparibhraṣṭaḥ kṛtavairaśca vālinā |
hṛtadāro vane tyakto bhrātrā vinikṛto bhṛśam || 27 ||
kariṣyati sa sāhāyyaṃ yuvayorbhāskarātmajaḥ |
sugrīvassaha cāsmābhi ssītāyāḥ parimārgaṇe || 28 ||
ityevamuktvā hanumān ślakṣṇaṃ madhurayā girā |
babhāṣe so'bhigacchema sugrīvamiti rāghavam || 29 ||
evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanumantaṃ sa lakṣmaṇaḥ |
pratipūjya yathānyāyamidaṃ provāca rāghavam || 30 ||
kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathā'yaṃ mārutātmajaḥ |
kṛtyavāntso'pi samprāptaḥ kṛtakṛtyo'si rāghava || 31 ||
prasannamukhavarṇaśca vyaktaṃ hṛṣṭaśca bhāṣate |
nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanumānmārutātmajaḥ || 32 ||
tatassa tu mahāprājño hanumānmārutātmajaḥ |
jagāmādāya tau vīrau harirājāya rāghavau || 33 ||
bhikṣurūpaṃ parityajya vānaraṃ rūpamāsthitaḥ |
pṛṣṭhamāropya tau vīrau jagāma kapikuñjaraḥ || 34 ||
sa tu vipulayaśāḥ kapipravīraḥ pavanasutaḥ kṛtakṛtyavatprahṛṣṭaḥ |
girivaramuruvikramaḥ prayāta ssa śubhamatissaha rāmalakṣmaṇābhyām || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturthassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुर्थस्सर्गः ।
ततः प्रहृष्टौ हनुमान्कृत्यवानिति तद्वचः ।
श्रुत्वा मधुरसम्भाषं सुग्रीवं मनसा गतः ॥ 1 ॥
भव्यो राज्यागमस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।
यदयं कृत्यवान्प्राप्तः कृत्यं चैतदुपागतम् ॥ 2 ॥
ततः परमसंहृष्टो हनुमान् प्लवगर्षभः ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं रामं वाक्यविशारदः ॥ 3 ॥
किं अर्थं त्वं वनं घोरं पम्पा कानन मण्डितम् ।
आगतः सानुजो दुर्गं नाना व्याल मृग आयुतम् ॥ 4 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणो रामचोदितः ।
आचचक्षे महात्मानं रामं दशरथात्मजम् ॥ 5 ॥
राजा दशरथो नाम द्युतिमान्धर्मवत्सलः ।
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मेण नित्यमेवाभ्यपालयत् ॥ 6 ॥
न द्वेष्टा विद्यते तस्य न च स द्वेष्टि कञ्चन ।
स च सर्वेषु भूतेषु पितामह इवापरः ॥ 7 ॥
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ।
तस्यायं पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ 8 ॥
शरण्यस्सर्वभूतानां पितुर्निर्देशपारगः ।
वीरो दशरथस्यायं पुत्राणां गुणवत्तमः ॥ 9 ॥
राजलक्षणसम्पन्नस्सम्युक्तो राजसम्पदा ।
राज्याद्भ्रष्टो वने वस्तुं मया सार्धमिहागतः ॥ 10 ॥
भार्यया च महातेजास्सीतयाऽनुगतो वशी ।
दिनक्षये महातेजाः प्रभयेव दिवाकरः ॥ 11 ॥
अहमस्यावरो भ्राता गुणैर्दास्यमुपागतः ।
कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः ॥ 12 ॥
सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूतहितात्मनः ।
ऐश्वर्येण च हीनस्य वनवासाश्रितस्य च ॥ 13 ॥
रक्षसाऽपहृता भार्या रहिते कामरूपिणा ।
तच्च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येनास्य सा हृता ॥ 14 ॥
दनुर्नाम दितेः पुत्रश्शापाद्राक्षसतां गतः ।
आख्यातस्तेन सुग्रीवस्समर्थो वानरर्षभः ॥ 15 ॥
स ज्ञास्यति महावीर्यस्तव भार्यापहारिणम् ।
एवमुक्त्वा दनुस्स्वर्गं भ्राजमानो गतस्सुखम् ॥ 16 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा तथ्येन पृच्छतः ।
अहं चैव हि रामश्च सुग्रीवं शरणं गतौ ॥ 17 ॥
एष दत्त्वा च वित्तानि प्राप्य चानुत्तमं यशः ।
लोकनाथः पुरा भूत्वा सुग्रीवं नाथमिच्छति ॥ 18 ॥
पिता यस्य पुरा ह्यासीच्छरण्यो धर्मवत्सलः ।
तस्य पुत्रश्शरण्यश्च सुग्रीवं शरणं गतः ॥ 19 ॥
सर्वलोकस्य धर्मात्मा शरण्यश्शरणं पुरा ।
गुरुर्मे राघवस्सोऽयं सुग्रीवं शरणं गतः ॥ 20 ॥
यस्य प्रसादे सततं प्रसीदेयुरिमाः प्रजाः ।
स रामो वानरेन्द्रस्य प्रसादमभिकाङ्क्षते ॥ 21 ॥
येन सर्वगुणोपेताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः ।
मानितास्सततं राज्ञा सदा दशरथेन वै ॥ 22 ॥
तस्यायं पूर्वजः पुत्रस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।
सुग्रीवं वानरेन्द्रं तु रामश्शरणमागतः ॥ 23 ॥
शोकाभिभूते रामे तु शोकार्ते शरणं गते ।
कर्तुमर्हति सुग्रीवः प्रसादं हरियूधपः ॥ 24 ॥
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं करुणं साश्रुलोचनम् ।
हनुमान्प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 25 ॥
ईदृशा बुद्धिसम्पन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
द्रष्टव्या वानरेन्द्रेण दिष्ट्या दर्शनमागताः ॥ 26 ॥
स हि राज्यात्परिभ्रष्टः कृतवैरश्च वालिना ।
हृतदारो वने त्यक्तो भ्रात्रा विनिकृतो भृशम् ॥ 27 ॥
करिष्यति स साहाय्यं युवयोर्भास्करात्मजः ।
सुग्रीवस्सह चास्माभि स्सीतायाः परिमार्गणे ॥ 28 ॥
इत्येवमुक्त्वा हनुमान् श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ।
बभाषे सोऽभिगच्छेम सुग्रीवमिति राघवम् ॥ 29 ॥
एवं ब्रुवाणं धर्मात्मा हनुमन्तं स लक्ष्मणः ।
प्रतिपूज्य यथान्यायमिदं प्रोवाच राघवम् ॥ 30 ॥
कपिः कथयते हृष्टो यथाऽयं मारुतात्मजः ।
कृत्यवान्त्सोऽपि सम्प्राप्तः कृतकृत्योऽसि राघव ॥ 31 ॥
प्रसन्नमुखवर्णश्च व्यक्तं हृष्टश्च भाषते ।
नानृतं वक्ष्यते वीरो हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 32 ॥
ततस्स तु महाप्राज्ञो हनुमान्मारुतात्मजः ।
जगामादाय तौ वीरौ हरिराजाय राघवौ ॥ 33 ॥
भिक्षुरूपं परित्यज्य वानरं रूपमास्थितः ।
पृष्ठमारोप्य तौ वीरौ जगाम कपिकुञ्जरः ॥ 34 ॥
स तु विपुलयशाः कपिप्रवीरः पवनसुतः कृतकृत्यवत्प्रहृष्टः ।
गिरिवरमुरुविक्रमः प्रयात स्स शुभमतिस्सह रामलक्ष्मणाभ्याम् ॥ 35 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
tataḥ prahṛṣṭau hanumānkṛtyavāniti tadvacaḥ |
śrutvā madhurasambhāṣaṃ sugrīvaṃ manasā gataḥ || 1 ||
bhavyo rājyāgamastasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
yadayaṃ kṛtyavānprāptaḥ kṛtyaṃ caitadupāgatam || 2 ||
tataḥ paramasaṃhṛṣṭo hanumān plavagarṣabhaḥ |
pratyuvāca tato vākyaṃ rāmaṃ vākyaviśāradaḥ || 3 ||
kiṃ arthaṃ tvaṃ vanaṃ ghoraṃ pampā kānana maṇḍitam |
āgataḥ sānujo durgaṃ nānā vyāla mṛga āyutam || 4 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇo rāmacoditaḥ |
ācacakṣe mahātmānaṃ rāmaṃ daśarathātmajam || 5 ||
rājā daśaratho nāma dyutimāndharmavatsalaḥ |
cāturvarṇyaṃ svadharmeṇa nityamevābhyapālayat || 6 ||
na dveṣṭā vidyate tasya na ca sa dveṣṭi kañcana |
sa ca sarveṣu bhūteṣu pitāmaha ivāparaḥ || 7 ||
agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭavānāptadakṣiṇaiḥ |
tasyāyaṃ pūrvajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ || 8 ||
śaraṇyassarvabhūtānāṃ piturnirdeśapāragaḥ |
vīro daśarathasyāyaṃ putrāṇāṃ guṇavattamaḥ || 9 ||
rājalakṣaṇasampannassamyukto rājasampadā |
rājyādbhraṣṭo vane vastuṃ mayā sārdhamihāgataḥ || 10 ||
bhāryayā ca mahātejāssītayā'nugato vaśī |
dinakṣaye mahātejāḥ prabhayeva divākaraḥ || 11 ||
ahamasyāvaro bhrātā guṇairdāsyamupāgataḥ |
kṛtajñasya bahujñasya lakṣmaṇo nāma nāmataḥ || 12 ||
sukhārhasya mahārhasya sarvabhūtahitātmanaḥ |
aiśvaryeṇa ca hīnasya vanavāsāśritasya ca || 13 ||
rakṣasā'pahṛtā bhāryā rahite kāmarūpiṇā |
tacca na jñāyate rakṣaḥ patnī yenāsya sā hṛtā || 14 ||
danurnāma diteḥ putraśśāpādrākṣasatāṃ gataḥ |
ākhyātastena sugrīvassamartho vānararṣabhaḥ || 15 ||
sa jñāsyati mahāvīryastava bhāryāpahāriṇam |
evamuktvā danussvargaṃ bhrājamāno gatassukham || 16 ||
etatte sarvamākhyātaṃ yathā tathyena pṛcchataḥ |
ahaṃ caiva hi rāmaśca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gatau || 17 ||
eṣa dattvā ca vittāni prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ |
lokanāthaḥ purā bhūtvā sugrīvaṃ nāthamicchati || 18 ||
pitā yasya purā hyāsīccharaṇyo dharmavatsalaḥ |
tasya putraśśaraṇyaśca sugrīvaṃ śaraṇaṃ gataḥ || 19 ||
sarvalokasya dharmātmā śaraṇyaśśaraṇaṃ purā |
gururme rāghavasso'yaṃ sugrīvaṃ śaraṇaṃ gataḥ || 20 ||
yasya prasāde satataṃ prasīdeyurimāḥ prajāḥ |
sa rāmo vānarendrasya prasādamabhikāṅkṣate || 21 ||
yena sarvaguṇopetāḥ pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ |
mānitāssatataṃ rājñā sadā daśarathena vai || 22 ||
tasyāyaṃ pūrvajaḥ putrastriṣu lokeṣu viśrutaḥ |
sugrīvaṃ vānarendraṃ tu rāmaśśaraṇamāgataḥ || 23 ||
śokābhibhūte rāme tu śokārte śaraṇaṃ gate |
kartumarhati sugrīvaḥ prasādaṃ hariyūdhapaḥ || 24 ||
evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ karuṇaṃ sāśrulocanam |
hanumānpratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 25 ||
īdṛśā buddhisampannā jitakrodhā jitendriyāḥ |
draṣṭavyā vānarendreṇa diṣṭyā darśanamāgatāḥ || 26 ||
sa hi rājyātparibhraṣṭaḥ kṛtavairaśca vālinā |
hṛtadāro vane tyakto bhrātrā vinikṛto bhṛśam || 27 ||
kariṣyati sa sāhāyyaṃ yuvayorbhāskarātmajaḥ |
sugrīvassaha cāsmābhi ssītāyāḥ parimārgaṇe || 28 ||
ityevamuktvā hanumān ślakṣṇaṃ madhurayā girā |
babhāṣe so'bhigacchema sugrīvamiti rāghavam || 29 ||
evaṃ bruvāṇaṃ dharmātmā hanumantaṃ sa lakṣmaṇaḥ |
pratipūjya yathānyāyamidaṃ provāca rāghavam || 30 ||
kapiḥ kathayate hṛṣṭo yathā'yaṃ mārutātmajaḥ |
kṛtyavāntso'pi samprāptaḥ kṛtakṛtyo'si rāghava || 31 ||
prasannamukhavarṇaśca vyaktaṃ hṛṣṭaśca bhāṣate |
nānṛtaṃ vakṣyate vīro hanumānmārutātmajaḥ || 32 ||
tatassa tu mahāprājño hanumānmārutātmajaḥ |
jagāmādāya tau vīrau harirājāya rāghavau || 33 ||
bhikṣurūpaṃ parityajya vānaraṃ rūpamāsthitaḥ |
pṛṣṭhamāropya tau vīrau jagāma kapikuñjaraḥ || 34 ||
sa tu vipulayaśāḥ kapipravīraḥ pavanasutaḥ kṛtakṛtyavatprahṛṣṭaḥ |
girivaramuruvikramaḥ prayāta ssa śubhamatissaha rāmalakṣmaṇābhyām || 35 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturthassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.