ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകവിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതോ നിപതിതാം താരാം ച്യുതാം താരാമിവാമ്ബരാത് ।
ശനൈരാശ്വാസയാമാസ ഹനുമാന്ഹരിയൂഥപഃ ॥ 1 ॥
ഗുണദോഷകൃതം ജന്തുസ്സ്വകര്മ ഫലഹേതുകമ് ।
അവ്യഗ്രസ്തദവാപ്നോതി സര്വം പ്രേത്യ ശുഭാശുഭമ് ॥ 2 ॥
ശോച്യാ ശോചസി കം ശോച്യം ദീനം ദീനാഽനുകമ്പസേ ।
കസ്യ കോവാഽനുശോച്യോഽസ്തി ദേഹേഽസ്മിന് ബുദ്ബുദോപമേ ॥ 3 ॥
അങ്ഗദസ്തു കുമാരോഽയം ദ്രഷ്ടവ്യോ ജീവപുത്രയാ ।
അയത്യാം ച വിധേയാനി സമര്ഥാന്യസ്യ ചിന്തയ ॥ 4 ॥
ജാനാസ്യനിയതാമേവം ഭൂതാനാമാഗതിം ഗതിമ് ।
തസ്മാച്ഛുഭം ഹി കര്തവ്യം പണ്ഡിതേനൈഹ ലൌകികമ് ॥ 5 ॥
യസ്മിന്ഹരിസഹസ്രാണി പ്രയുതാന്യര്ബുദാനി ച ।
വര്തയന്തി കൃതാംശാനി സോഽയം ദിഷ്ടാന്തമാഗതഃ ॥ 6 ॥
യദയം ന്യായദൃഷ്ടാര്ഥസ്സാമദാനക്ഷമാപരഃ ।
ഗതോ ധര്മജിതാം ഭൂമിം നൈനം ശോചിതുമര്ഹസി ॥ 7 ॥
സര്വേ ഹി ഹരിശാര്ദൂലാഃ പുത്രശ്ചായം തവാങ്ഗദഃ ।
ഇദം ഹര്യൃക്ഷപതിരാജ്യം ച ത്വത്സനാഥമനിന്ദിതേ ॥ 8 ॥
താവിമൌ ശോകസന്തപ്തൌ ശനൈഃ പ്രേരയ ഭാമിനി ।
ത്വയാ പരിഗൃഹീതോഽയമങ്ഗദശ്ശാസ്തു മേദിനീമ് ॥ 9 ॥
സന്തതിശ്ച യഥാ ദൃഷ്ടാ കൃത്യം യച്ചാപി സാമ്പ്രതമ് ।
രാജ്ഞസ്തത്ക്രിയതാം സര്വമേഷ കാലസ്യ നിശ്ചയഃ ॥ 10 ॥
സംസ്കാര്യോ ഹരിരാജശ്ച അങ്ഗദശ്ചാഭിഷിച്യതാമ് ।
സിംഹാസനഗതം പുത്രം പശ്യന്തീ ശാന്തിമേഷ്യസി ॥ 11 ॥
സാ തസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഭര്തൃവ്യസനപീഡിതാ ।
അബ്രവീദുത്തരം താരാ ഹനൂമന്തമവസ്ഥിതമ് ॥ 12 ॥
അങ്ഗദപ്രതിരൂപാണാം പുത്രാണാമേകതശ്ശതമ് ।
ഹതസ്യാപ്യസ്യ വീരസ്യ ഗാത്രസംശ്ലേഷണം വരമ് ॥ 13 ॥
ന ചാഹം ഹരിരാജസ്യ പ്രഭവാമ്യങ്ഗദസ്യ വാ ।
പിതൃവ്യസ്തസ്യ സുഗ്രീവസ്സര്വകാര്യേഷ്വനന്തരഃ ॥ 14 ॥
ന ഹ്യേഷാബുദ്ധിരാസ്ഥേയാ ഹനൂമന്നങ്ഗദം പ്രതി ।
പിതാ ഹി ബന്ധുഃ പുത്രസ്യ ന മാതാ ഹരിസത്തമ ॥ 15 ॥
ന ഹി മമ ഹരിരാജസംശ്രയാത് ക്ഷമതരമസ്തി പരത്ര ചേഹ വാ ।
അഭിമുഖഹതവീരസേവിതം ശയനമിദം മമ സേവിതും ക്ഷമമ് ॥ 16 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकविंशस्सर्गः ।
ततो निपतितां तारां च्युतां तारामिवाम्बरात् ।
शनैराश्वासयामास हनुमान्हरियूथपः ॥ 1 ॥
गुणदोषकृतं जन्तुस्स्वकर्म फलहेतुकम् ।
अव्यग्रस्तदवाप्नोति सर्वं प्रेत्य शुभाशुभम् ॥ 2 ॥
शोच्या शोचसि कं शोच्यं दीनं दीनाऽनुकम्पसे ।
कस्य कोवाऽनुशोच्योऽस्ति देहेऽस्मिन् बुद्बुदोपमे ॥ 3 ॥
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं द्रष्टव्यो जीवपुत्रया ।
अयत्यां च विधेयानि समर्थान्यस्य चिन्तय ॥ 4 ॥
जानास्यनियतामेवं भूतानामागतिं गतिम् ।
तस्माच्छुभं हि कर्तव्यं पण्डितेनैह लौकिकम् ॥ 5 ॥
यस्मिन्हरिसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
वर्तयन्ति कृतांशानि सोऽयं दिष्टान्तमागतः ॥ 6 ॥
यदयं न्यायदृष्टार्थस्सामदानक्षमापरः ।
गतो धर्मजितां भूमिं नैनं शोचितुमर्हसि ॥ 7 ॥
सर्वे हि हरिशार्दूलाः पुत्रश्चायं तवाङ्गदः ।
इदं हर्यृक्षपतिराज्यं च त्वत्सनाथमनिन्दिते ॥ 8 ॥
ताविमौ शोकसन्तप्तौ शनैः प्रेरय भामिनि ।
त्वया परिगृहीतोऽयमङ्गदश्शास्तु मेदिनीम् ॥ 9 ॥
सन्ततिश्च यथा दृष्टा कृत्यं यच्चापि साम्प्रतम् ।
राज्ञस्तत्क्रियतां सर्वमेष कालस्य निश्चयः ॥ 10 ॥
संस्कार्यो हरिराजश्च अङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
सिंहासनगतं पुत्रं पश्यन्ती शान्तिमेष्यसि ॥ 11 ॥
सा तस्य वचनं श्रुत्वा भर्तृव्यसनपीडिता ।
अब्रवीदुत्तरं तारा हनूमन्तमवस्थितम् ॥ 12 ॥
अङ्गदप्रतिरूपाणां पुत्राणामेकतश्शतम् ।
हतस्याप्यस्य वीरस्य गात्रसंश्लेषणं वरम् ॥ 13 ॥
न चाहं हरिराजस्य प्रभवाम्यङ्गदस्य वा ।
पितृव्यस्तस्य सुग्रीवस्सर्वकार्येष्वनन्तरः ॥ 14 ॥
न ह्येषाबुद्धिरास्थेया हनूमन्नङ्गदं प्रति ।
पिता हि बन्धुः पुत्रस्य न माता हरिसत्तम ॥ 15 ॥
न हि मम हरिराजसंश्रयात् क्षमतरमस्ति परत्र चेह वा ।
अभिमुखहतवीरसेवितं शयनमिदं मम सेवितुं क्षमम् ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekaviṃśassargaḥ |
tato nipatitāṃ tārāṃ cyutāṃ tārāmivāmbarāt |
śanairāśvāsayāmāsa hanumānhariyūthapaḥ || 1 ||
guṇadoṣakṛtaṃ jantussvakarma phalahetukam |
avyagrastadavāpnoti sarvaṃ pretya śubhāśubham || 2 ||
śocyā śocasi kaṃ śocyaṃ dīnaṃ dīnā'nukampase |
kasya kovā'nuśocyo'sti dehe'smin budbudopame || 3 ||
aṅgadastu kumāro'yaṃ draṣṭavyo jīvaputrayā |
ayatyāṃ ca vidheyāni samarthānyasya cintaya || 4 ||
jānāsyaniyatāmevaṃ bhūtānāmāgatiṃ gatim |
tasmācchubhaṃ hi kartavyaṃ paṇḍitenaiha laukikam || 5 ||
yasminharisahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
vartayanti kṛtāṃśāni so'yaṃ diṣṭāntamāgataḥ || 6 ||
yadayaṃ nyāyadṛṣṭārthassāmadānakṣamāparaḥ |
gato dharmajitāṃ bhūmiṃ nainaṃ śocitumarhasi || 7 ||
sarve hi hariśārdūlāḥ putraścāyaṃ tavāṅgadaḥ |
idaṃ haryṛkṣapatirājyaṃ ca tvatsanāthamanindite || 8 ||
tāvimau śokasantaptau śanaiḥ preraya bhāmini |
tvayā parigṛhīto'yamaṅgadaśśāstu medinīm || 9 ||
santatiśca yathā dṛṣṭā kṛtyaṃ yaccāpi sāmpratam |
rājñastatkriyatāṃ sarvameṣa kālasya niścayaḥ || 10 ||
saṃskāryo harirājaśca aṅgadaścābhiṣicyatām |
siṃhāsanagataṃ putraṃ paśyantī śāntimeṣyasi || 11 ||
sā tasya vacanaṃ śrutvā bhartṛvyasanapīḍitā |
abravīduttaraṃ tārā hanūmantamavasthitam || 12 ||
aṅgadapratirūpāṇāṃ putrāṇāmekataśśatam |
hatasyāpyasya vīrasya gātrasaṃśleṣaṇaṃ varam || 13 ||
na cāhaṃ harirājasya prabhavāmyaṅgadasya vā |
pitṛvyastasya sugrīvassarvakāryeṣvanantaraḥ || 14 ||
na hyeṣābuddhirāstheyā hanūmannaṅgadaṃ prati |
pitā hi bandhuḥ putrasya na mātā harisattama || 15 ||
na hi mama harirājasaṃśrayāt kṣamataramasti paratra ceha vā |
abhimukhahatavīrasevitaṃ śayanamidaṃ mama sevituṃ kṣamam || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.