ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതഃ പ്രസ്ഥാപ്യ സുഗ്രീവസ്തന്മഹദ്വാനരം ബലമ് ।
ദക്ഷിണാം പ്രേഷയാമാസ വാനരാനഭിലക്ഷിതാന് ॥ 1 ॥
നീല മഗ്നിസുതം ചൈവ ഹനുമന്തം ച വാനരമ് ।
പിതാമഹസുതം ചൈവ ജാമ്ബവന്തം മഹാബലമ് ॥ 2 ॥
സുഹോത്രം ച ശരാരിം ച ശരഗുല്മം തഥൈവ ച ।
ഗജം ഗവാക്ഷം ഗവയം സുഷേണമൃഷഭം തഥാ ॥ 3 ॥
മൈന്ദം ച ദ്വിവിദം ചൈവ വിജയം ഗന്ധമാദനമ് ।
ഉല്കാമുഖമസങ്ഗം ച ഹുതാശനസുതാവുഭൌ ॥ 4 ॥
അങ്ഗദപ്രമുഖാന്വീരാന്വീരഃ കപിഗണേശ്വരഃ ।
വേഗവിക്രമസമ്പന്നാന്സന്ദിദേശ വിശേഷവിത് ॥ 5 ॥
തേഷാമഗ്രേസരം ചൈവ മഹാബലമഥാങ്ഗദമ് ।
വിധായ ഹരിവീരാണാമാദിശദ്ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 6 ॥
യേ കേചന സമുദ്ദേശാസ്തസ്യാം ദിശി സുദുര്ഗമാഃ ।
കപീശഃ കപിമുഖ്യാനാം സ തേഷാം താനുദാഹരത് ॥ 7 ॥
സഹസ്രശിരസം വിന്ധ്യം നാനാദ്രുമലതായുതമ് ।
നര്മദാം ച നദീം രമ്യാം മഹോരഗനിഷേവിതാമ് ॥ 8 ॥
തതോ ഗോദാവരീം രമ്യാം കൃഷ്ണവേണീം മഹാനദീമ് ।
വരദാം ച മഹാഭാഗാം മഹോരഗനിഷേവിതാമ് ॥ 9 ॥
മേഖലാമുത്കലാം ചൈവ ദശാര്ണനഗരാണ്യപി ।
ആശ്വവന്തീമവന്തീം ച സര്വാമേവാനുപശ്യത ॥ 10 ॥
വിദര്ഭാനൃഷികാംശ്ചൈവ രമ്യാന്മാഹിഷകാനപി ।
തഥാ വങ്ഗാന്കലിങ്ഗാംശ്ച കൌശികാംശ്ച സമന്തതഃ ॥ 11 ॥
അന്വീക്ഷ്യ ദണ്ഡകാരണ്യം സപര്വതനദീഗുഹാമ് ।
നദീം ഗോദാവരീം ചൈവ സര്വമേവാനുപശ്യത ॥ 12 ॥
തഥൈവാന്ധ്രാംശ്ച പുണ്ഡ്രാംശ്ച ചോലാന്പാണ്ഡ്യാന്ത്സ കേരലാന് ।
അയോമുഖശ്ച ഗന്തവ്യഃ പര്വതോ ധാതുമണ്ഡിതഃ ॥ 13 ॥
വിചിത്രശിഖര ശ്ശ്രീമാംശ്ചിത്രപുഷ്പിതകാനനഃ ।
സചന്ദനവനോദ്ദേശോ മാര്ഗിതവ്യോ മഹാഗിരിഃ ॥ 14 ॥
തതസ്താമാപഗാം ദിവ്യാം പ്രസന്നസലിലാം ശിവാമ് ।
തത്ര ദ്രക്ഷ്യഥ കാവേരീം വിഹിതാമപ്സരോഗണൈഃ ॥ 15 ॥
തസ്യാസീനം നഗസ്യാഗ്രേ മലയസ്യ മഹൌജസമ് ।
ദ്രക്ഷ്യഥാഽദിത്യസങ്കാശമഗസ്ത്യമൃഷിസത്തമമ് ॥ 16 ॥
തതസ്തേനാഭ്യനുജ്ഞാതാഃ പ്രസന്നേന മഹാത്മനാ ।
താമ്രപര്ണീം ഗ്രാഹജുഷ്ടാം തരിഷ്യഥ മഹാനദീമ് ॥ 17 ॥
സാ ചന്ദനവനൈര്ദിവ്യൈ പ്രച്ഛന്നാ ദ്വീപശാലിനീ ।
കാന്തേവ യുവതിഃ കാന്താം സമുദ്രമവഗാഹതേ ॥ 18 ॥
തതോ ഹേമമയം ദിവ്യം മുക്താമണിവിഭൂഷിതമ് ।
യുക്തം കവാടം പാണ്ഡ്യാനാം ഗതാ ദ്രക്ഷ്യഥ വാനരാഃ ॥ 19 ॥
തതസ്സമുദ്രമാസാദ്യ സമ്പ്രധാര്യാര്ഥനിശ്ചയമ് ।
അഗസ്ത്യേനാന്തരേ തത്ര സാഗരേ വിനിവേശിതഃ ॥ 20 ॥
ചിത്രനാനാനഗഃ ശ്രീമാന്മഹേന്ദ്രഃ പര്വതോത്തമഃ ।
ജാതരൂപമയഃ ശ്രീമാനവഗാഢോ മഹാര്ണവമ് ॥ 21 ॥
നാനാവിധൈര്നഗൈ സ്സര്വൈലതാഭിശ്ചോപശോഭിതമ് ।
ദേവര്ഷിയക്ഷപ്രവരൈരപ്സരോഭിശ്ച സേവിതമ് ॥ 22 ॥
സിദ്ധചാരണസങ്ഘൈശ്ച പ്രകീര്ണം സമനോരമമ് ।
തമുപൈതി സഹസ്രാക്ഷഃ സദാ പര്വസു പര്വസു ॥ 23 ॥
ദ്വീപസ്തസ്യാപരേ പാരേ ശതയോജനമായതഃ ।
അഗമ്യോ മാനുഷൈര്ദീപ്തസ്തം മാര്ഗധ്വം സമന്തതഃ ॥ 24 ॥
തത്ര സര്വാത്മനാ സീതാ മാര്ഗിതവ്യാ വിശേഷതഃ ।
സ ഹി ദേശസ്തു വധ്യസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ॥ 25 ॥
രാക്ഷസാധിപതേര്വാസസ്സഹസ്രാക്ഷസമദ്യുതേഃ ।
ദക്ഷിണസ്യ സമുദ്രസ്യ മധ്യേ തസ്യ തു രാക്ഷസീ ॥ 26 ॥
അങ്ഗാരകേതി വിഖ്യാതാ ഛായാമാകൃഷ്യ ഭോജിനീ ।
ഏവം നിസ്സംശയാന്കൃത്വാ സംശയാന്നഷ്ടസംശയാഃ ॥ 27 ॥
മൃഗയധ്വം നരേന്ദ്രസ്യ പത്നീമമിതതേജസഃ ।
തമതിക്രമ്യ ലക്ഷ്മീവാന്സമുദ്രേ ശതയോജനേ ॥ 28 ॥
ഗിരിഃ പുഷ്പിതകോ നാമ സിദ്ധചാരണസേവിതഃ ।
ചന്ദ്രസൂര്യാംശുസങ്കാശസ്സാഗരാമ്ബുസമാവൃതഃ ॥ 29 ॥
ഭ്രാജതേ വിപുലൈശ്ശൃങ്ഗൈരമ്ബരം വിലിഖന്നിവ ।
തസ്യൈകം കാഞ്ചനം ശൃങ്ഗം സേവതേഽയം ദിവാകരഃ ॥ 30 ॥
ശ്വേതം രാജതമേകം ച സേവതേഽയം നിശാകരഃ ।
ന തം കൃതഘ്നാഃ പശ്യന്തി ന നൃശംസാ ന നാസ്തികാഃ ॥ 31 ॥
പ്രണമ്യ ശിരസാ ശൈലം തം വിമാര്ഗത വാനരാഃ ।
തമതിക്രമ്യ ദുര്ധര്ഷ സ്സൂര്യവാന്നാമ പര്വതഃ ॥ 32 ॥
അധ്വനാ ദുര്വിഗാഹേന യോജനാനി ചതുര്ദശ ।
തതസ്തമപ്യതിക്രമ്യ വൈദ്യുതോ നാമ പര്വതഃ ॥ 33 ॥
സര്വകാമഫലൈര്വൃക്ഷൈ സ്സര്വകാലമനോഹരൈഃ ।
തത്ര ഭുക്ത്വാ വരാര്ഹാണി മൂലാനി ച ഫലാനി ച ॥ 34 ॥
മധൂനി പീത്വാ മുഖ്യാനി പരം ഗച്ഛത വാനരാഃ ।
തത്ര നേത്രമനഃകാന്തഃ കുഞ്ജരോ നാമ പര്വതഃ ॥ 35 ॥
അഗസ്ത്യഭവനം യത്ര നിര്മിതം വിശ്വകര്മണാ ।
തത്ര യോജനവിസ്താരമുച്ഛ്രിതം ദശയോജനമ് ॥ 36 ॥
ശരണം കാഞ്ചനം ദിവ്യം നാനാരത്നവിഭൂഷിതമ് ।
തത്ര ഭോഗവതീ നാമ സര്പാണാമാലയഃ പുരീ ॥ 37 ॥
വിശാലകക്ഷ്യാ ദുര്ധര്ഷാ സര്വതഃ പരിരക്ഷിതാ ।
രക്ഷിതാ പന്നഗൈര്ഘോരൈസ്തീക്ഷ്ണദഷ്ട്രൈരൈര്മഹാവിഷൈഃ ॥ 38 ॥
സര്പരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞോ യസ്യാം വസതി വാസുകിഃ ।
നിര്യായ മാര്ഗിതവ്യാ ച സാ ച ഭോഗവതീ പുരീ ॥ 39 ॥
തത്ര ചാനന്തരാ ദേശാ യേ കേചന സുസമ്വൃതാഃ ।
തം ച ദേശമതിക്രമ്യ മഹാനൃഷഭസംസ്ഥിതഃ ॥ 40 ॥
സര്വരത്നമയഃ ശ്രീമാന് ഋഷഭോ നാമ പര്വതഃ ।
ഗോശീര്ഷകം പദ്മകം ച ഹരിശ്യാമം ച ചന്ദനമ് ॥ 41 ॥
ദിവ്യമുത്പദ്യതേ യത്ര തച്ചൈവാഗ്നിസമപ്രഭമ് ।
ന തു തച്ചന്ദനം ദൃഷ്ടവാ സ്പ്രഷ്ടവ്യം ച കദാചന ॥ 42 ॥
രോഹിതാ നാമ ഗന്ധര്വാ ഘോരാ രക്ഷന്തി തദ്വനമ് ।
തത്ര ഗന്ധര്വപതയഃ പഞ്ച സൂര്യസമപ്രഭാഃ ॥ 43 ॥
ശൈലൂഷോ ഗ്രാമണീ ശ്ശിഗ്രു ശ്ശുഭ്രോ ബഭ്രുസ്തഥൈവ ച ।
രവിസോമാഗ്നിവപുഷാം നിവാസഃ പുണ്യകര്മണാമ് ॥ 44 ॥
അന്തേ പൃഥിവ്യാ ദുര്ധര്ഷാസ്തത്ര സ്വര്ഗജിതഃ സ്ഥിതാഃ ।
തതഃ പരം ന വസ്സേവ്യഃ പിതൃലോക സ്സുദാരുണഃ ॥ 45 ॥
രാജധാനീ യമസ്യൈഷാ കഷ്ടേന തമസാ വൃതാ ।
ഏതാവദേവ യുഷ്മാഭിര്വീരാ വാനരപുങ്ഗവാഃ ॥ 46 ॥
ശക്യം വിചേതും ഗന്തും വാ നാതോ ഗതിമതാം ഗതിഃ ।
സര്വമേതത്സമാലോക്യ യച്ചാന്യദപി ദൃശ്യതേ ॥ 47 ॥
ഗതിം വിദിത്വാ വൈദേഹ്യാ സ്സന്നിവര്തിതുമര്ഹഥ ।
യസ്തു മാസാന്നിവൃത്തോഽഗ്രേ ദൃഷ്ടാ സീതേതി വക്ഷ്യതി ॥ 48 ॥
മത്തുല്യവിഭവോ ഭോഗൈ സ്സുഖം സ വിഹരിഷ്യതി ।
തതഃ പ്രിയതരോ നാസ്തി മമ പ്രാണാദ്വിശേഷതഃ ॥ 49 ॥
കൃതാപരാധോ ബഹുശോ മമ ബന്ധുര്ഭവിഷ്യതി ।
അമിതബലപരാക്രമാ ഭവന്തോ വിപുലഗുണേഷു കുലേഷു ച പ്രസൂതാഃ ।
മനുജപതിസുതാം യഥാ ലഭധ്വം തദധിഗുണം പുരുഷാര്ഥമാരഭധ്വമ് ॥ 50 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
tataḥ prasthāpya sugrīvastanmahadvānaraṃ balam |
dakṣiṇāṃ preṣayāmāsa vānarānabhilakṣitān || 1 ||
nīla magnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram |
pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahābalam || 2 ||
suhotraṃ ca śarāriṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca |
gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇamṛṣabhaṃ tathā || 3 ||
maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam |
ulkāmukhamasaṅgaṃ ca hutāśanasutāvubhau || 4 ||
aṅgadapramukhānvīrānvīraḥ kapigaṇeśvaraḥ |
vegavikramasampannānsandideśa viśeṣavit || 5 ||
teṣāmagresaraṃ caiva mahābalamathāṅgadam |
vidhāya harivīrāṇāmādiśaddakṣiṇāṃ diśam || 6 ||
ye kecana samuddeśāstasyāṃ diśi sudurgamāḥ |
kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tānudāharat || 7 ||
sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāyutam |
narmadāṃ ca nadīṃ ramyāṃ mahoraganiṣevitām || 8 ||
tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇaveṇīṃ mahānadīm |
varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām || 9 ||
mekhalāmutkalāṃ caiva daśārṇanagarāṇyapi |
āśvavantīmavantīṃ ca sarvāmevānupaśyata || 10 ||
vidarbhānṛṣikāṃścaiva ramyānmāhiṣakānapi |
tathā vaṅgānkaliṅgāṃśca kauśikāṃśca samantataḥ || 11 ||
anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguhām |
nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvamevānupaśyata || 12 ||
tathaivāndhrāṃśca puṇḍrāṃśca colānpāṇḍyāntsa keralān |
ayomukhaśca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ || 13 ||
vicitraśikhara śśrīmāṃścitrapuṣpitakānanaḥ |
sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ || 14 ||
tatastāmāpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām |
tatra drakṣyatha kāverīṃ vihitāmapsarogaṇaiḥ || 15 ||
tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasam |
drakṣyathā'dityasaṅkāśamagastyamṛṣisattamam || 16 ||
tatastenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā |
tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm || 17 ||
sā candanavanairdivyai pracchannā dvīpaśālinī |
kānteva yuvatiḥ kāntāṃ samudramavagāhate || 18 ||
tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |
yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ || 19 ||
tatassamudramāsādya sampradhāryārthaniścayam |
agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ || 20 ||
citranānānagaḥ śrīmānmahendraḥ parvatottamaḥ |
jātarūpamayaḥ śrīmānavagāḍho mahārṇavam || 21 ||
nānāvidhairnagai ssarvailatābhiścopaśobhitam |
devarṣiyakṣapravarairapsarobhiśca sevitam || 22 ||
siddhacāraṇasaṅghaiśca prakīrṇaṃ samanoramam |
tamupaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu || 23 ||
dvīpastasyāpare pāre śatayojanamāyataḥ |
agamyo mānuṣairdīptastaṃ mārgadhvaṃ samantataḥ || 24 ||
tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ |
sa hi deśastu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 25 ||
rākṣasādhipatervāsassahasrākṣasamadyuteḥ |
dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī || 26 ||
aṅgāraketi vikhyātā chāyāmākṛṣya bhojinī |
evaṃ nissaṃśayānkṛtvā saṃśayānnaṣṭasaṃśayāḥ || 27 ||
mṛgayadhvaṃ narendrasya patnīmamitatejasaḥ |
tamatikramya lakṣmīvānsamudre śatayojane || 28 ||
giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ |
candrasūryāṃśusaṅkāśassāgarāmbusamāvṛtaḥ || 29 ||
bhrājate vipulaiśśṛṅgairambaraṃ vilikhanniva |
tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate'yaṃ divākaraḥ || 30 ||
śvetaṃ rājatamekaṃ ca sevate'yaṃ niśākaraḥ |
na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ || 31 ||
praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ |
tamatikramya durdharṣa ssūryavānnāma parvataḥ || 32 ||
adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa |
tatastamapyatikramya vaidyuto nāma parvataḥ || 33 ||
sarvakāmaphalairvṛkṣai ssarvakālamanoharaiḥ |
tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca || 34 ||
madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ |
tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ || 35 ||
agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
tatra yojanavistāramucchritaṃ daśayojanam || 36 ||
śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam |
tatra bhogavatī nāma sarpāṇāmālayaḥ purī || 37 ||
viśālakakṣyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā |
rakṣitā pannagairghoraistīkṣṇadaṣṭrairairmahāviṣaiḥ || 38 ||
sarparājo mahāprājño yasyāṃ vasati vāsukiḥ |
niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī || 39 ||
tatra cānantarā deśā ye kecana susamvṛtāḥ |
taṃ ca deśamatikramya mahānṛṣabhasaṃsthitaḥ || 40 ||
sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ |
gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam || 41 ||
divyamutpadyate yatra taccaivāgnisamaprabham |
na tu taccandanaṃ dṛṣṭavā spraṣṭavyaṃ ca kadācana || 42 ||
rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tadvanam |
tatra gandharvapatayaḥ pañca sūryasamaprabhāḥ || 43 ||
śailūṣo grāmaṇī śśigru śśubhro babhrustathaiva ca |
ravisomāgnivapuṣāṃ nivāsaḥ puṇyakarmaṇām || 44 ||
ante pṛthivyā durdharṣāstatra svargajitaḥ sthitāḥ |
tataḥ paraṃ na vassevyaḥ pitṛloka ssudāruṇaḥ || 45 ||
rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasā vṛtā |
etāvadeva yuṣmābhirvīrā vānarapuṅgavāḥ || 46 ||
śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ |
sarvametatsamālokya yaccānyadapi dṛśyate || 47 ||
gatiṃ viditvā vaidehyā ssannivartitumarhatha |
yastu māsānnivṛtto'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati || 48 ||
mattulyavibhavo bhogai ssukhaṃ sa vihariṣyati |
tataḥ priyataro nāsti mama prāṇādviśeṣataḥ || 49 ||
kṛtāparādho bahuśo mama bandhurbhaviṣyati |
amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ |
manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tadadhiguṇaṃ puruṣārthamārabhadhvam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकचत्वारिंशस्सर्गः ।
ततः प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तन्महद्वानरं बलम् ।
दक्षिणां प्रेषयामास वानरानभिलक्षितान् ॥ 1 ॥
नील मग्निसुतं चैव हनुमन्तं च वानरम् ।
पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महाबलम् ॥ 2 ॥
सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च ।
गजं गवाक्षं गवयं सुषेणमृषभं तथा ॥ 3 ॥
मैन्दं च द्विविदं चैव विजयं गन्धमादनम् ।
उल्कामुखमसङ्गं च हुताशनसुतावुभौ ॥ 4 ॥
अङ्गदप्रमुखान्वीरान्वीरः कपिगणेश्वरः ।
वेगविक्रमसम्पन्नान्सन्दिदेश विशेषवित् ॥ 5 ॥
तेषामग्रेसरं चैव महाबलमथाङ्गदम् ।
विधाय हरिवीराणामादिशद्दक्षिणां दिशम् ॥ 6 ॥
ये केचन समुद्देशास्तस्यां दिशि सुदुर्गमाः ।
कपीशः कपिमुख्यानां स तेषां तानुदाहरत् ॥ 7 ॥
सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलतायुतम् ।
नर्मदां च नदीं रम्यां महोरगनिषेविताम् ॥ 8 ॥
ततो गोदावरीं रम्यां कृष्णवेणीं महानदीम् ।
वरदां च महाभागां महोरगनिषेविताम् ॥ 9 ॥
मेखलामुत्कलां चैव दशार्णनगराण्यपि ।
आश्ववन्तीमवन्तीं च सर्वामेवानुपश्यत ॥ 10 ॥
विदर्भानृषिकांश्चैव रम्यान्माहिषकानपि ।
तथा वङ्गान्कलिङ्गांश्च कौशिकांश्च समन्ततः ॥ 11 ॥
अन्वीक्ष्य दण्डकारण्यं सपर्वतनदीगुहाम् ।
नदीं गोदावरीं चैव सर्वमेवानुपश्यत ॥ 12 ॥
तथैवान्ध्रांश्च पुण्ड्रांश्च चोलान्पाण्ड्यान्त्स केरलान् ।
अयोमुखश्च गन्तव्यः पर्वतो धातुमण्डितः ॥ 13 ॥
विचित्रशिखर श्श्रीमांश्चित्रपुष्पितकाननः ।
सचन्दनवनोद्देशो मार्गितव्यो महागिरिः ॥ 14 ॥
ततस्तामापगां दिव्यां प्रसन्नसलिलां शिवाम् ।
तत्र द्रक्ष्यथ कावेरीं विहितामप्सरोगणैः ॥ 15 ॥
तस्यासीनं नगस्याग्रे मलयस्य महौजसम् ।
द्रक्ष्यथाऽदित्यसङ्काशमगस्त्यमृषिसत्तमम् ॥ 16 ॥
ततस्तेनाभ्यनुज्ञाताः प्रसन्नेन महात्मना ।
ताम्रपर्णीं ग्राहजुष्टां तरिष्यथ महानदीम् ॥ 17 ॥
सा चन्दनवनैर्दिव्यै प्रच्छन्ना द्वीपशालिनी ।
कान्तेव युवतिः कान्तां समुद्रमवगाहते ॥ 18 ॥
ततो हेममयं दिव्यं मुक्तामणिविभूषितम् ।
युक्तं कवाटं पाण्ड्यानां गता द्रक्ष्यथ वानराः ॥ 19 ॥
ततस्समुद्रमासाद्य सम्प्रधार्यार्थनिश्चयम् ।
अगस्त्येनान्तरे तत्र सागरे विनिवेशितः ॥ 20 ॥
चित्रनानानगः श्रीमान्महेन्द्रः पर्वतोत्तमः ।
जातरूपमयः श्रीमानवगाढो महार्णवम् ॥ 21 ॥
नानाविधैर्नगै स्सर्वैलताभिश्चोपशोभितम् ।
देवर्षियक्षप्रवरैरप्सरोभिश्च सेवितम् ॥ 22 ॥
सिद्धचारणसङ्घैश्च प्रकीर्णं समनोरमम् ।
तमुपैति सहस्राक्षः सदा पर्वसु पर्वसु ॥ 23 ॥
द्वीपस्तस्यापरे पारे शतयोजनमायतः ।
अगम्यो मानुषैर्दीप्तस्तं मार्गध्वं समन्ततः ॥ 24 ॥
तत्र सर्वात्मना सीता मार्गितव्या विशेषतः ।
स हि देशस्तु वध्यस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ 25 ॥
राक्षसाधिपतेर्वासस्सहस्राक्षसमद्युतेः ।
दक्षिणस्य समुद्रस्य मध्ये तस्य तु राक्षसी ॥ 26 ॥
अङ्गारकेति विख्याता छायामाकृष्य भोजिनी ।
एवं निस्संशयान्कृत्वा संशयान्नष्टसंशयाः ॥ 27 ॥
मृगयध्वं नरेन्द्रस्य पत्नीममिततेजसः ।
तमतिक्रम्य लक्ष्मीवान्समुद्रे शतयोजने ॥ 28 ॥
गिरिः पुष्पितको नाम सिद्धचारणसेवितः ।
चन्द्रसूर्यांशुसङ्काशस्सागराम्बुसमावृतः ॥ 29 ॥
भ्राजते विपुलैश्शृङ्गैरम्बरं विलिखन्निव ।
तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवतेऽयं दिवाकरः ॥ 30 ॥
श्वेतं राजतमेकं च सेवतेऽयं निशाकरः ।
न तं कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः ॥ 31 ॥
प्रणम्य शिरसा शैलं तं विमार्गत वानराः ।
तमतिक्रम्य दुर्धर्ष स्सूर्यवान्नाम पर्वतः ॥ 32 ॥
अध्वना दुर्विगाहेन योजनानि चतुर्दश ।
ततस्तमप्यतिक्रम्य वैद्युतो नाम पर्वतः ॥ 33 ॥
सर्वकामफलैर्वृक्षै स्सर्वकालमनोहरैः ।
तत्र भुक्त्वा वरार्हाणि मूलानि च फलानि च ॥ 34 ॥
मधूनि पीत्वा मुख्यानि परं गच्छत वानराः ।
तत्र नेत्रमनःकान्तः कुञ्जरो नाम पर्वतः ॥ 35 ॥
अगस्त्यभवनं यत्र निर्मितं विश्वकर्मणा ।
तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम् ॥ 36 ॥
शरणं काञ्चनं दिव्यं नानारत्नविभूषितम् ।
तत्र भोगवती नाम सर्पाणामालयः पुरी ॥ 37 ॥
विशालकक्ष्या दुर्धर्षा सर्वतः परिरक्षिता ।
रक्षिता पन्नगैर्घोरैस्तीक्ष्णदष्ट्रैरैर्महाविषैः ॥ 38 ॥
सर्पराजो महाप्राज्ञो यस्यां वसति वासुकिः ।
निर्याय मार्गितव्या च सा च भोगवती पुरी ॥ 39 ॥
तत्र चानन्तरा देशा ये केचन सुसम्वृताः ।
तं च देशमतिक्रम्य महानृषभसंस्थितः ॥ 40 ॥
सर्वरत्नमयः श्रीमान् ऋषभो नाम पर्वतः ।
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ॥ 41 ॥
दिव्यमुत्पद्यते यत्र तच्चैवाग्निसमप्रभम् ।
न तु तच्चन्दनं दृष्टवा स्प्रष्टव्यं च कदाचन ॥ 42 ॥
रोहिता नाम गन्धर्वा घोरा रक्षन्ति तद्वनम् ।
तत्र गन्धर्वपतयः पञ्च सूर्यसमप्रभाः ॥ 43 ॥
शैलूषो ग्रामणी श्शिग्रु श्शुभ्रो बभ्रुस्तथैव च ।
रविसोमाग्निवपुषां निवासः पुण्यकर्मणाम् ॥ 44 ॥
अन्ते पृथिव्या दुर्धर्षास्तत्र स्वर्गजितः स्थिताः ।
ततः परं न वस्सेव्यः पितृलोक स्सुदारुणः ॥ 45 ॥
राजधानी यमस्यैषा कष्टेन तमसा वृता ।
एतावदेव युष्माभिर्वीरा वानरपुङ्गवाः ॥ 46 ॥
शक्यं विचेतुं गन्तुं वा नातो गतिमतां गतिः ।
सर्वमेतत्समालोक्य यच्चान्यदपि दृश्यते ॥ 47 ॥
गतिं विदित्वा वैदेह्या स्सन्निवर्तितुमर्हथ ।
यस्तु मासान्निवृत्तोऽग्रे दृष्टा सीतेति वक्ष्यति ॥ 48 ॥
मत्तुल्यविभवो भोगै स्सुखं स विहरिष्यति ।
ततः प्रियतरो नास्ति मम प्राणाद्विशेषतः ॥ 49 ॥
कृतापराधो बहुशो मम बन्धुर्भविष्यति ।
अमितबलपराक्रमा भवन्तो विपुलगुणेषु कुलेषु च प्रसूताः ।
मनुजपतिसुतां यथा लभध्वं तदधिगुणं पुरुषार्थमारभध्वम् ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
tataḥ prasthāpya sugrīvastanmahadvānaraṃ balam |
dakṣiṇāṃ preṣayāmāsa vānarānabhilakṣitān || 1 ||
nīla magnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram |
pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahābalam || 2 ||
suhotraṃ ca śarāriṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca |
gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇamṛṣabhaṃ tathā || 3 ||
maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam |
ulkāmukhamasaṅgaṃ ca hutāśanasutāvubhau || 4 ||
aṅgadapramukhānvīrānvīraḥ kapigaṇeśvaraḥ |
vegavikramasampannānsandideśa viśeṣavit || 5 ||
teṣāmagresaraṃ caiva mahābalamathāṅgadam |
vidhāya harivīrāṇāmādiśaddakṣiṇāṃ diśam || 6 ||
ye kecana samuddeśāstasyāṃ diśi sudurgamāḥ |
kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tānudāharat || 7 ||
sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāyutam |
narmadāṃ ca nadīṃ ramyāṃ mahoraganiṣevitām || 8 ||
tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇaveṇīṃ mahānadīm |
varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām || 9 ||
mekhalāmutkalāṃ caiva daśārṇanagarāṇyapi |
āśvavantīmavantīṃ ca sarvāmevānupaśyata || 10 ||
vidarbhānṛṣikāṃścaiva ramyānmāhiṣakānapi |
tathā vaṅgānkaliṅgāṃśca kauśikāṃśca samantataḥ || 11 ||
anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguhām |
nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvamevānupaśyata || 12 ||
tathaivāndhrāṃśca puṇḍrāṃśca colānpāṇḍyāntsa keralān |
ayomukhaśca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ || 13 ||
vicitraśikhara śśrīmāṃścitrapuṣpitakānanaḥ |
sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ || 14 ||
tatastāmāpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām |
tatra drakṣyatha kāverīṃ vihitāmapsarogaṇaiḥ || 15 ||
tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasam |
drakṣyathā'dityasaṅkāśamagastyamṛṣisattamam || 16 ||
tatastenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā |
tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm || 17 ||
sā candanavanairdivyai pracchannā dvīpaśālinī |
kānteva yuvatiḥ kāntāṃ samudramavagāhate || 18 ||
tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |
yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ || 19 ||
tatassamudramāsādya sampradhāryārthaniścayam |
agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ || 20 ||
citranānānagaḥ śrīmānmahendraḥ parvatottamaḥ |
jātarūpamayaḥ śrīmānavagāḍho mahārṇavam || 21 ||
nānāvidhairnagai ssarvailatābhiścopaśobhitam |
devarṣiyakṣapravarairapsarobhiśca sevitam || 22 ||
siddhacāraṇasaṅghaiśca prakīrṇaṃ samanoramam |
tamupaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu || 23 ||
dvīpastasyāpare pāre śatayojanamāyataḥ |
agamyo mānuṣairdīptastaṃ mārgadhvaṃ samantataḥ || 24 ||
tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ |
sa hi deśastu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 25 ||
rākṣasādhipatervāsassahasrākṣasamadyuteḥ |
dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī || 26 ||
aṅgāraketi vikhyātā chāyāmākṛṣya bhojinī |
evaṃ nissaṃśayānkṛtvā saṃśayānnaṣṭasaṃśayāḥ || 27 ||
mṛgayadhvaṃ narendrasya patnīmamitatejasaḥ |
tamatikramya lakṣmīvānsamudre śatayojane || 28 ||
giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ |
candrasūryāṃśusaṅkāśassāgarāmbusamāvṛtaḥ || 29 ||
bhrājate vipulaiśśṛṅgairambaraṃ vilikhanniva |
tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate'yaṃ divākaraḥ || 30 ||
śvetaṃ rājatamekaṃ ca sevate'yaṃ niśākaraḥ |
na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ || 31 ||
praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ |
tamatikramya durdharṣa ssūryavānnāma parvataḥ || 32 ||
adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa |
tatastamapyatikramya vaidyuto nāma parvataḥ || 33 ||
sarvakāmaphalairvṛkṣai ssarvakālamanoharaiḥ |
tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca || 34 ||
madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ |
tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ || 35 ||
agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
tatra yojanavistāramucchritaṃ daśayojanam || 36 ||
śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam |
tatra bhogavatī nāma sarpāṇāmālayaḥ purī || 37 ||
viśālakakṣyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā |
rakṣitā pannagairghoraistīkṣṇadaṣṭrairairmahāviṣaiḥ || 38 ||
sarparājo mahāprājño yasyāṃ vasati vāsukiḥ |
niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī || 39 ||
tatra cānantarā deśā ye kecana susamvṛtāḥ |
taṃ ca deśamatikramya mahānṛṣabhasaṃsthitaḥ || 40 ||
sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ |
gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam || 41 ||
divyamutpadyate yatra taccaivāgnisamaprabham |
na tu taccandanaṃ dṛṣṭavā spraṣṭavyaṃ ca kadācana || 42 ||
rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tadvanam |
tatra gandharvapatayaḥ pañca sūryasamaprabhāḥ || 43 ||
śailūṣo grāmaṇī śśigru śśubhro babhrustathaiva ca |
ravisomāgnivapuṣāṃ nivāsaḥ puṇyakarmaṇām || 44 ||
ante pṛthivyā durdharṣāstatra svargajitaḥ sthitāḥ |
tataḥ paraṃ na vassevyaḥ pitṛloka ssudāruṇaḥ || 45 ||
rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasā vṛtā |
etāvadeva yuṣmābhirvīrā vānarapuṅgavāḥ || 46 ||
śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ |
sarvametatsamālokya yaccānyadapi dṛśyate || 47 ||
gatiṃ viditvā vaidehyā ssannivartitumarhatha |
yastu māsānnivṛtto'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati || 48 ||
mattulyavibhavo bhogai ssukhaṃ sa vihariṣyati |
tataḥ priyataro nāsti mama prāṇādviśeṣataḥ || 49 ||
kṛtāparādho bahuśo mama bandhurbhaviṣyati |
amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ |
manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tadadhiguṇaṃ puruṣārthamārabhadhvam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.