4.41 Kishkindhakanda - Ekachatvarimsha Sargah

ॐ

4.41 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ഏകചത്വാരിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।

തതഃ പ്രസ്ഥാപ്യ സുഗ്രീവസ്തന്മഹദ്വാനരം ബലമ് ।

ദക്ഷിണാം പ്രേഷയാമാസ വാനരാനഭിലക്ഷിതാന് ॥ 1 ॥

നീല മഗ്നിസുതം ചൈവ ഹനുമന്തം ച വാനരമ് ।

പിതാമഹസുതം ചൈവ ജാമ്ബവന്തം മഹാബലമ് ॥ 2 ॥

സുഹോത്രം ച ശരാരിം ച ശരഗുല്മം തഥൈവ ച ।

ഗജം ഗവാക്ഷം ഗവയം സുഷേണമൃഷഭം തഥാ ॥ 3 ॥

മൈന്ദം ച ദ്വിവിദം ചൈവ വിജയം ഗന്ധമാദനമ് ।

ഉല്കാമുഖമസങ്ഗം ച ഹുതാശനസുതാവുഭൌ ॥ 4 ॥

അങ്ഗദപ്രമുഖാന്വീരാന്വീരഃ കപിഗണേശ്വരഃ ।

വേഗവിക്രമസമ്പന്നാന്സന്ദിദേശ വിശേഷവിത് ॥ 5 ॥

തേഷാമഗ്രേസരം ചൈവ മഹാബലമഥാങ്ഗദമ് ।

വിധായ ഹരിവീരാണാമാദിശദ്ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 6 ॥

യേ കേചന സമുദ്ദേശാസ്തസ്യാം ദിശി സുദുര്ഗമാഃ ।

കപീശഃ കപിമുഖ്യാനാം സ തേഷാം താനുദാഹരത് ॥ 7 ॥

സഹസ്രശിരസം വിന്ധ്യം നാനാദ്രുമലതായുതമ് ।

നര്മദാം ച നദീം രമ്യാം മഹോരഗനിഷേവിതാമ് ॥ 8 ॥

തതോ ഗോദാവരീം രമ്യാം കൃഷ്ണവേണീം മഹാനദീമ് ।

വരദാം ച മഹാഭാഗാം മഹോരഗനിഷേവിതാമ് ॥ 9 ॥

മേഖലാമുത്കലാം ചൈവ ദശാര്ണനഗരാണ്യപി ।

ആശ്വവന്തീമവന്തീം ച സര്വാമേവാനുപശ്യത ॥ 10 ॥

വിദര്ഭാനൃഷികാംശ്ചൈവ രമ്യാന്മാഹിഷകാനപി ।

തഥാ വങ്ഗാന്കലിങ്ഗാംശ്ച കൌശികാംശ്ച സമന്തതഃ ॥ 11 ॥

അന്വീക്ഷ്യ ദണ്ഡകാരണ്യം സപര്വതനദീഗുഹാമ് ।

നദീം ഗോദാവരീം ചൈവ സര്വമേവാനുപശ്യത ॥ 12 ॥

തഥൈവാന്ധ്രാംശ്ച പുണ്ഡ്രാംശ്ച ചോലാന്പാണ്ഡ്യാന്ത്സ കേരലാന് ।

അയോമുഖശ്ച ഗന്തവ്യഃ പര്വതോ ധാതുമണ്ഡിതഃ ॥ 13 ॥

വിചിത്രശിഖര ശ്ശ്രീമാംശ്ചിത്രപുഷ്പിതകാനനഃ ।

സചന്ദനവനോദ്ദേശോ മാര്ഗിതവ്യോ മഹാഗിരിഃ ॥ 14 ॥

തതസ്താമാപഗാം ദിവ്യാം പ്രസന്നസലിലാം ശിവാമ് ।

തത്ര ദ്രക്ഷ്യഥ കാവേരീം വിഹിതാമപ്സരോഗണൈഃ ॥ 15 ॥

തസ്യാസീനം നഗസ്യാഗ്രേ മലയസ്യ മഹൌജസമ് ।

ദ്രക്ഷ്യഥാഽദിത്യസങ്കാശമഗസ്ത്യമൃഷിസത്തമമ് ॥ 16 ॥

തതസ്തേനാഭ്യനുജ്ഞാതാഃ പ്രസന്നേന മഹാത്മനാ ।

താമ്രപര്ണീം ഗ്രാഹജുഷ്ടാം തരിഷ്യഥ മഹാനദീമ് ॥ 17 ॥

സാ ചന്ദനവനൈര്ദിവ്യൈ പ്രച്ഛന്നാ ദ്വീപശാലിനീ ।

കാന്തേവ യുവതിഃ കാന്താം സമുദ്രമവഗാഹതേ ॥ 18 ॥

തതോ ഹേമമയം ദിവ്യം മുക്താമണിവിഭൂഷിതമ് ।

യുക്തം കവാടം പാണ്ഡ്യാനാം ഗതാ ദ്രക്ഷ്യഥ വാനരാഃ ॥ 19 ॥

തതസ്സമുദ്രമാസാദ്യ സമ്പ്രധാര്യാര്ഥനിശ്ചയമ് ।

അഗസ്ത്യേനാന്തരേ തത്ര സാഗരേ വിനിവേശിതഃ ॥ 20 ॥

ചിത്രനാനാനഗഃ ശ്രീമാന്മഹേന്ദ്രഃ പര്വതോത്തമഃ ।

ജാതരൂപമയഃ ശ്രീമാനവഗാഢോ മഹാര്ണവമ് ॥ 21 ॥

നാനാവിധൈര്നഗൈ സ്സര്വൈലതാഭിശ്ചോപശോഭിതമ് ।

ദേവര്ഷിയക്ഷപ്രവരൈരപ്സരോഭിശ്ച സേവിതമ് ॥ 22 ॥

സിദ്ധചാരണസങ്ഘൈശ്ച പ്രകീര്ണം സമനോരമമ് ।

തമുപൈതി സഹസ്രാക്ഷഃ സദാ പര്വസു പര്വസു ॥ 23 ॥

ദ്വീപസ്തസ്യാപരേ പാരേ ശതയോജനമായതഃ ।

അഗമ്യോ മാനുഷൈര്ദീപ്തസ്തം മാര്ഗധ്വം സമന്തതഃ ॥ 24 ॥

തത്ര സര്വാത്മനാ സീതാ മാര്ഗിതവ്യാ വിശേഷതഃ ।

സ ഹി ദേശസ്തു വധ്യസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ॥ 25 ॥

രാക്ഷസാധിപതേര്വാസസ്സഹസ്രാക്ഷസമദ്യുതേഃ ।

ദക്ഷിണസ്യ സമുദ്രസ്യ മധ്യേ തസ്യ തു രാക്ഷസീ ॥ 26 ॥

അങ്ഗാരകേതി വിഖ്യാതാ ഛായാമാകൃഷ്യ ഭോജിനീ ।

ഏവം നിസ്സംശയാന്കൃത്വാ സംശയാന്നഷ്ടസംശയാഃ ॥ 27 ॥

മൃഗയധ്വം നരേന്ദ്രസ്യ പത്നീമമിതതേജസഃ ।

തമതിക്രമ്യ ലക്ഷ്മീവാന്സമുദ്രേ ശതയോജനേ ॥ 28 ॥

ഗിരിഃ പുഷ്പിതകോ നാമ സിദ്ധചാരണസേവിതഃ ।

ചന്ദ്രസൂര്യാംശുസങ്കാശസ്സാഗരാമ്ബുസമാവൃതഃ ॥ 29 ॥

ഭ്രാജതേ വിപുലൈശ്ശൃങ്ഗൈരമ്ബരം വിലിഖന്നിവ ।

തസ്യൈകം കാഞ്ചനം ശൃങ്ഗം സേവതേഽയം ദിവാകരഃ ॥ 30 ॥

ശ്വേതം രാജതമേകം ച സേവതേഽയം നിശാകരഃ ।

ന തം കൃതഘ്നാഃ പശ്യന്തി ന നൃശംസാ ന നാസ്തികാഃ ॥ 31 ॥

പ്രണമ്യ ശിരസാ ശൈലം തം വിമാര്ഗത വാനരാഃ ।

തമതിക്രമ്യ ദുര്ധര്ഷ സ്സൂര്യവാന്നാമ പര്വതഃ ॥ 32 ॥

അധ്വനാ ദുര്വിഗാഹേന യോജനാനി ചതുര്ദശ ।

തതസ്തമപ്യതിക്രമ്യ വൈദ്യുതോ നാമ പര്വതഃ ॥ 33 ॥

സര്വകാമഫലൈര്വൃക്ഷൈ സ്സര്വകാലമനോഹരൈഃ ।

തത്ര ഭുക്ത്വാ വരാര്ഹാണി മൂലാനി ച ഫലാനി ച ॥ 34 ॥

മധൂനി പീത്വാ മുഖ്യാനി പരം ഗച്ഛത വാനരാഃ ।

തത്ര നേത്രമനഃകാന്തഃ കുഞ്ജരോ നാമ പര്വതഃ ॥ 35 ॥

അഗസ്ത്യഭവനം യത്ര നിര്മിതം വിശ്വകര്മണാ ।

തത്ര യോജനവിസ്താരമുച്ഛ്രിതം ദശയോജനമ് ॥ 36 ॥

ശരണം കാഞ്ചനം ദിവ്യം നാനാരത്നവിഭൂഷിതമ് ।

തത്ര ഭോഗവതീ നാമ സര്പാണാമാലയഃ പുരീ ॥ 37 ॥

വിശാലകക്ഷ്യാ ദുര്ധര്ഷാ സര്വതഃ പരിരക്ഷിതാ ।

രക്ഷിതാ പന്നഗൈര്ഘോരൈസ്തീക്ഷ്ണദഷ്ട്രൈരൈര്മഹാവിഷൈഃ ॥ 38 ॥

സര്പരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞോ യസ്യാം വസതി വാസുകിഃ ।

നിര്യായ മാര്ഗിതവ്യാ ച സാ ച ഭോഗവതീ പുരീ ॥ 39 ॥

തത്ര ചാനന്തരാ ദേശാ യേ കേചന സുസമ്വൃതാഃ ।

തം ച ദേശമതിക്രമ്യ മഹാനൃഷഭസംസ്ഥിതഃ ॥ 40 ॥

സര്വരത്നമയഃ ശ്രീമാന് ഋഷഭോ നാമ പര്വതഃ ।

ഗോശീര്ഷകം പദ്മകം ച ഹരിശ്യാമം ച ചന്ദനമ് ॥ 41 ॥

ദിവ്യമുത്പദ്യതേ യത്ര തച്ചൈവാഗ്നിസമപ്രഭമ് ।

ന തു തച്ചന്ദനം ദൃഷ്ടവാ സ്പ്രഷ്ടവ്യം ച കദാചന ॥ 42 ॥

രോഹിതാ നാമ ഗന്ധര്വാ ഘോരാ രക്ഷന്തി തദ്വനമ് ।

തത്ര ഗന്ധര്വപതയഃ പഞ്ച സൂര്യസമപ്രഭാഃ ॥ 43 ॥

ശൈലൂഷോ ഗ്രാമണീ ശ്ശിഗ്രു ശ്ശുഭ്രോ ബഭ്രുസ്തഥൈവ ച ।

രവിസോമാഗ്നിവപുഷാം നിവാസഃ പുണ്യകര്മണാമ് ॥ 44 ॥

അന്തേ പൃഥിവ്യാ ദുര്ധര്ഷാസ്തത്ര സ്വര്ഗജിതഃ സ്ഥിതാഃ ।

തതഃ പരം ന വസ്സേവ്യഃ പിതൃലോക സ്സുദാരുണഃ ॥ 45 ॥

രാജധാനീ യമസ്യൈഷാ കഷ്ടേന തമസാ വൃതാ ।

ഏതാവദേവ യുഷ്മാഭിര്വീരാ വാനരപുങ്ഗവാഃ ॥ 46 ॥

ശക്യം വിചേതും ഗന്തും വാ നാതോ ഗതിമതാം ഗതിഃ ।

സര്വമേതത്സമാലോക്യ യച്ചാന്യദപി ദൃശ്യതേ ॥ 47 ॥

ഗതിം വിദിത്വാ വൈദേഹ്യാ സ്സന്നിവര്തിതുമര്ഹഥ ।

യസ്തു മാസാന്നിവൃത്തോഽഗ്രേ ദൃഷ്ടാ സീതേതി വക്ഷ്യതി ॥ 48 ॥

മത്തുല്യവിഭവോ ഭോഗൈ സ്സുഖം സ വിഹരിഷ്യതി ।

തതഃ പ്രിയതരോ നാസ്തി മമ പ്രാണാദ്വിശേഷതഃ ॥ 49 ॥

കൃതാപരാധോ ബഹുശോ മമ ബന്ധുര്ഭവിഷ്യതി ।

അമിതബലപരാക്രമാ ഭവന്തോ വിപുലഗുണേഷു കുലേഷു ച പ്രസൂതാഃ ।

മനുജപതിസുതാം യഥാ ലഭധ്വം തദധിഗുണം പുരുഷാര്ഥമാരഭധ്വമ് ॥ 50 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekacatvāriṃśassargaḥ |

tataḥ prasthāpya sugrīvastanmahadvānaraṃ balam |

dakṣiṇāṃ preṣayāmāsa vānarānabhilakṣitān || 1 ||

nīla magnisutaṃ caiva hanumantaṃ ca vānaram |

pitāmahasutaṃ caiva jāmbavantaṃ mahābalam || 2 ||

suhotraṃ ca śarāriṃ ca śaragulmaṃ tathaiva ca |

gajaṃ gavākṣaṃ gavayaṃ suṣeṇamṛṣabhaṃ tathā || 3 ||

maindaṃ ca dvividaṃ caiva vijayaṃ gandhamādanam |

ulkāmukhamasaṅgaṃ ca hutāśanasutāvubhau || 4 ||

aṅgadapramukhānvīrānvīraḥ kapigaṇeśvaraḥ |

vegavikramasampannānsandideśa viśeṣavit || 5 ||

teṣāmagresaraṃ caiva mahābalamathāṅgadam |

vidhāya harivīrāṇāmādiśaddakṣiṇāṃ diśam || 6 ||

ye kecana samuddeśāstasyāṃ diśi sudurgamāḥ |

kapīśaḥ kapimukhyānāṃ sa teṣāṃ tānudāharat || 7 ||

sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatāyutam |

narmadāṃ ca nadīṃ ramyāṃ mahoraganiṣevitām || 8 ||

tato godāvarīṃ ramyāṃ kṛṣṇaveṇīṃ mahānadīm |

varadāṃ ca mahābhāgāṃ mahoraganiṣevitām || 9 ||

mekhalāmutkalāṃ caiva daśārṇanagarāṇyapi |

āśvavantīmavantīṃ ca sarvāmevānupaśyata || 10 ||

vidarbhānṛṣikāṃścaiva ramyānmāhiṣakānapi |

tathā vaṅgānkaliṅgāṃśca kauśikāṃśca samantataḥ || 11 ||

anvīkṣya daṇḍakāraṇyaṃ saparvatanadīguhām |

nadīṃ godāvarīṃ caiva sarvamevānupaśyata || 12 ||

tathaivāndhrāṃśca puṇḍrāṃśca colānpāṇḍyāntsa keralān |

ayomukhaśca gantavyaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ || 13 ||

vicitraśikhara śśrīmāṃścitrapuṣpitakānanaḥ |

sacandanavanoddeśo mārgitavyo mahāgiriḥ || 14 ||

tatastāmāpagāṃ divyāṃ prasannasalilāṃ śivām |

tatra drakṣyatha kāverīṃ vihitāmapsarogaṇaiḥ || 15 ||

tasyāsīnaṃ nagasyāgre malayasya mahaujasam |

drakṣyathā'dityasaṅkāśamagastyamṛṣisattamam || 16 ||

tatastenābhyanujñātāḥ prasannena mahātmanā |

tāmraparṇīṃ grāhajuṣṭāṃ tariṣyatha mahānadīm || 17 ||

sā candanavanairdivyai pracchannā dvīpaśālinī |

kānteva yuvatiḥ kāntāṃ samudramavagāhate || 18 ||

tato hemamayaṃ divyaṃ muktāmaṇivibhūṣitam |

yuktaṃ kavāṭaṃ pāṇḍyānāṃ gatā drakṣyatha vānarāḥ || 19 ||

tatassamudramāsādya sampradhāryārthaniścayam |

agastyenāntare tatra sāgare viniveśitaḥ || 20 ||

citranānānagaḥ śrīmānmahendraḥ parvatottamaḥ |

jātarūpamayaḥ śrīmānavagāḍho mahārṇavam || 21 ||

nānāvidhairnagai ssarvailatābhiścopaśobhitam |

devarṣiyakṣapravarairapsarobhiśca sevitam || 22 ||

siddhacāraṇasaṅghaiśca prakīrṇaṃ samanoramam |

tamupaiti sahasrākṣaḥ sadā parvasu parvasu || 23 ||

dvīpastasyāpare pāre śatayojanamāyataḥ |

agamyo mānuṣairdīptastaṃ mārgadhvaṃ samantataḥ || 24 ||

tatra sarvātmanā sītā mārgitavyā viśeṣataḥ |

sa hi deśastu vadhyasya rāvaṇasya durātmanaḥ || 25 ||

rākṣasādhipatervāsassahasrākṣasamadyuteḥ |

dakṣiṇasya samudrasya madhye tasya tu rākṣasī || 26 ||

aṅgāraketi vikhyātā chāyāmākṛṣya bhojinī |

evaṃ nissaṃśayānkṛtvā saṃśayānnaṣṭasaṃśayāḥ || 27 ||

mṛgayadhvaṃ narendrasya patnīmamitatejasaḥ |

tamatikramya lakṣmīvānsamudre śatayojane || 28 ||

giriḥ puṣpitako nāma siddhacāraṇasevitaḥ |

candrasūryāṃśusaṅkāśassāgarāmbusamāvṛtaḥ || 29 ||

bhrājate vipulaiśśṛṅgairambaraṃ vilikhanniva |

tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate'yaṃ divākaraḥ || 30 ||

śvetaṃ rājatamekaṃ ca sevate'yaṃ niśākaraḥ |

na taṃ kṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ || 31 ||

praṇamya śirasā śailaṃ taṃ vimārgata vānarāḥ |

tamatikramya durdharṣa ssūryavānnāma parvataḥ || 32 ||

adhvanā durvigāhena yojanāni caturdaśa |

tatastamapyatikramya vaidyuto nāma parvataḥ || 33 ||

sarvakāmaphalairvṛkṣai ssarvakālamanoharaiḥ |

tatra bhuktvā varārhāṇi mūlāni ca phalāni ca || 34 ||

madhūni pītvā mukhyāni paraṃ gacchata vānarāḥ |

tatra netramanaḥkāntaḥ kuñjaro nāma parvataḥ || 35 ||

agastyabhavanaṃ yatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |

tatra yojanavistāramucchritaṃ daśayojanam || 36 ||

śaraṇaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nānāratnavibhūṣitam |

tatra bhogavatī nāma sarpāṇāmālayaḥ purī || 37 ||

viśālakakṣyā durdharṣā sarvataḥ parirakṣitā |

rakṣitā pannagairghoraistīkṣṇadaṣṭrairairmahāviṣaiḥ || 38 ||

sarparājo mahāprājño yasyāṃ vasati vāsukiḥ |

niryāya mārgitavyā ca sā ca bhogavatī purī || 39 ||

tatra cānantarā deśā ye kecana susamvṛtāḥ |

taṃ ca deśamatikramya mahānṛṣabhasaṃsthitaḥ || 40 ||

sarvaratnamayaḥ śrīmān ṛṣabho nāma parvataḥ |

gośīrṣakaṃ padmakaṃ ca hariśyāmaṃ ca candanam || 41 ||

divyamutpadyate yatra taccaivāgnisamaprabham |

na tu taccandanaṃ dṛṣṭavā spraṣṭavyaṃ ca kadācana || 42 ||

rohitā nāma gandharvā ghorā rakṣanti tadvanam |

tatra gandharvapatayaḥ pañca sūryasamaprabhāḥ || 43 ||

śailūṣo grāmaṇī śśigru śśubhro babhrustathaiva ca |

ravisomāgnivapuṣāṃ nivāsaḥ puṇyakarmaṇām || 44 ||

ante pṛthivyā durdharṣāstatra svargajitaḥ sthitāḥ |

tataḥ paraṃ na vassevyaḥ pitṛloka ssudāruṇaḥ || 45 ||

rājadhānī yamasyaiṣā kaṣṭena tamasā vṛtā |

etāvadeva yuṣmābhirvīrā vānarapuṅgavāḥ || 46 ||

śakyaṃ vicetuṃ gantuṃ vā nāto gatimatāṃ gatiḥ |

sarvametatsamālokya yaccānyadapi dṛśyate || 47 ||

gatiṃ viditvā vaidehyā ssannivartitumarhatha |

yastu māsānnivṛtto'gre dṛṣṭā sīteti vakṣyati || 48 ||

mattulyavibhavo bhogai ssukhaṃ sa vihariṣyati |

tataḥ priyataro nāsti mama prāṇādviśeṣataḥ || 49 ||

kṛtāparādho bahuśo mama bandhurbhaviṣyati |

amitabalaparākramā bhavanto vipulaguṇeṣu kuleṣu ca prasūtāḥ |

manujapatisutāṃ yathā labhadhvaṃ tadadhiguṇaṃ puruṣārthamārabhadhvam || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||