ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷഷ്ഠസ്സര്ഗഃ ।
പുനരേവാബ്രവീത്പ്രീതോ രാഘവം രഘുനന്ദനമ് ।
അയമാഖ്യാതി മേ രാമ സചിവോ മന്ത്രിസത്തമഃ ॥ 1 ॥
ഹനുമാന്യന്നിമിത്തം ത്വം നിര്ജനം വനമാഗതഃ ।
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ വസതശ്ച വനേ തവ ॥ 2 ॥
രക്ഷസാഽപഹൃതാ ഭാര്യാ മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ ।
ത്വയാ വിയുക്താ രുദതീ ലക്ഷ്മണേന ച ധീമതാ ॥ 3 ॥
അന്തരപ്രേപ്സുനാ തേന ഹത്വാ ഗൃധ്രം ജടായുഷമ് ॥ 4 ॥
ഭാര്യാവിയോഗജം ദുഃഖം ന ചിരാത്ത്വം വിമോക്ഷ്യസേ ।
അഹം താമാനയിഷ്യാമി നഷ്ടാം വേദശ്രുതീമിവ ॥ 5 ॥
രസാതലേ വാ വര്തന്തീം വര്തന്തീ വാ നഭസ്ഥലേ അഹമാനീയ ദാസ്യാമി തവ ഭാര്യാമരിന്ദമ ॥ 6 ॥
ഇദം തഥ്യം മമ വചസ്ത്വമവേഹി ച രാഘവ ।
ന ശക്യാ സാ ജരയിതും സേന്ദ്രൈരപി സ്സുരാസുരൈഃ ॥ 7 ॥
തവ ഭാര്യാ മഹാബാഹോ ഭക്ഷ്യം വിഷകൃതം യഥാ ।
ത്യജ ശോകം മഹാബാഹോ താം കാന്താമാനയാമി തേ ॥ 8 ॥
അനുമാനാത്തു ജാനാമി മൈഥിലീ സാ ന സംശയഃ ।
ഹ്രിയമാണാ മയാ ദൃഷ്ടാ രക്ഷസാ ക്രൂരകര്മണാ ॥ 9 ॥
ക്രോശന്തീ രാമ രാമേതി ലക്ഷ്മണേതി ച വിസ്വരമ് ।
സ്ഫുരന്തീ രാവണസ്യാങ്കേ പന്നഗേന്ദ്രവധൂര്യഥാ ॥ 10 ॥
ആത്മനാ പഞ്ചമം മാം ഹി ദൃഷ്ട്വാ ശൈലതടേ സ്ഥിതമ് ।
ഉത്തരീയം തയാ ത്യക്തം ശുഭാന്യാഭരണാനി ച ॥ 11 ॥
താന്യസ്മാഭിഗൃഹീതാനി നിഹിതാനി ച രാഘവ ।
ആനയിഷ്യാമ്യഹം താനി പ്രത്യഭിജ്ഞാതുമര്ഹസി ॥ 12 ॥
തമബ്രവീത്തതോ രാമസ്സുഗ്രീവം പ്രിയവാദിനമ് ।
ആനയസ്വ സഖേ ശീഘ്രം കിമര്ഥം പ്രവിലമ്ബസേ ॥ 13 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവശ്ശൈലസ്യ ഗഹനാം ഗുഹാമ് ।
പ്രവിവേശ തതശശീഘ്രം രാഘവപ്രിയകാമ്യയാ ॥ 14 ॥
ഉത്തരീയം ഗൃഹീത്വാ തു ശുഭാന്യാഭരണാനി ച ।
ഇദം പശ്യേതി രാമായ ദര്ശയാമാസ വാനരഃ ॥ 15 ॥
തതോ ഗൃഹീത്വാ വാസസ്തു ശ്ശുഭാന്യാഭരണാനി ച ।
അഭവദ്ബാഷ്പസംരുദ്ധോ നീഹാരേണേവ ചന്ദ്രമാഃ ॥ 16 ॥
സീതാസ്നേഹപ്രവൃത്തേന സ തു ബാഷ്പേണ ദൂഷിതഃ ।
ഹാ പ്രിയേതി രുദന്ധൈര്യമുത്സൃജ്യ ന്യപതത്ക്ഷിതൌ ॥ 17 ॥
ഹൃദി കൃത്വാ തു ബഹുശസ്തമലങ്കാരമുത്തമമ് ।
നിശശ്വാസ ഭൃശം സര്പോ ബിലസ്ഥ ഇവ രോഷിതഃ ॥ 18 ॥
അവിച്ഛിന്നാശ്രുവേഗസ്തു സൌമിത്രിം വീക്ഷ്യ പാര്ശ്വതഃ ।
പരിദേവയിതും ദീനം രാമസ്സമുപചക്രമേ ॥ 19 ॥
പശ്യ ലക്ഷ്മണ വൈദേഹ്യാ സന്ത്യക്തം ഹ്രിയമാണയാ ।
ഉത്തരീയമിദം ഭൂമൌ ശരീരാദ്ഭൂഷണാനി ച ॥ 20 ॥
ശാദ്വലിന്യാം ധ്രുവം ഭൂമൌ സീതയാ ഹ്രിയമാണയാ ।
ഉത്സൃഷ്ടം ഭൂഷണമിദം തഥാരൂപം ഹി ദൃശ്യതേ ॥ 21 ॥
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ലക്ഷ്മണോ വാക്യമബ്രവീത് ।
നാഹം ജാനാമി കേയൂരേ നാഹം ജാനാമി കുണ്ഡലേ ॥ 22 ॥
നൂപുരേ ത്വഭിജാനാമി നിത്യം പാദാഭിവന്ദനാത് ।
തതസ്തു രാഘവോ വാക്യം സുഗ്രീവമിദമബ്രവീത് ॥ 23 ॥
ബ്രൂഹി സുഗ്രീവ കം ദേശം ഹ്രിയന്തീ ലക്ഷിതാ ത്വയാ ।
രക്ഷസാ രൌദ്രരൂപേണ മമ പ്രാണൈഃ പ്രിയാ പ്രിയാ ॥ 24 ॥
ക്വ വാ വസതി തദ്രക്ഷോ മഹദ്വ്യസനദം മമ ।
യന്നിമിത്തമഹം സര്വാന്നാശയിഷ്യാമി രാക്ഷസാന് ॥ 25 ॥
ഹരതാ മൈഥിലീം യേന മാം ച രോഷയതാ ഭൃശമ് ।
ആത്മനോ ജീവിതാന്തായ മൃത്യുദ്വാരമപാവൃതമ് ॥ 26 ॥
മമ ദയിതതരാ ഹൃതാ വനാന്താ ദ്രജനിചരേണ വിമഥ്യ യേന സാ ।
കഥയ മമ രിപും തമദ്യ വൈ പ്ലവഗപതേ യമസാദനം നയാമി ॥ 27 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷഷ്ഠസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
punarevābravītprīto rāghavaṃ raghunandanam |
ayamākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ || 1 ||
hanumānyannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanamāgataḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataśca vane tava || 2 ||
rakṣasā'pahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā |
tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā || 3 ||
antaraprepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam || 4 ||
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ na cirāttvaṃ vimokṣyase |
ahaṃ tāmānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutīmiva || 5 ||
rasātale vā vartantīṃ vartantī vā nabhasthale ahamānīya dāsyāmi tava bhāryāmarindama || 6 ||
idaṃ tathyaṃ mama vacastvamavehi ca rāghava |
na śakyā sā jarayituṃ sendrairapi ssurāsuraiḥ || 7 ||
tava bhāryā mahābāho bhakṣyaṃ viṣakṛtaṃ yathā |
tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntāmānayāmi te || 8 ||
anumānāttu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā || 9 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram |
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūryathā || 10 ||
ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam |
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhānyābharaṇāni ca || 11 ||
tānyasmābhigṛhītāni nihitāni ca rāghava |
ānayiṣyāmyahaṃ tāni pratyabhijñātumarhasi || 12 ||
tamabravīttato rāmassugrīvaṃ priyavādinam |
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase || 13 ||
evamuktastu sugrīvaśśailasya gahanāṃ guhām |
praviveśa tataśaśīghraṃ rāghavapriyakāmyayā || 14 ||
uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhānyābharaṇāni ca |
idaṃ paśyeti rāmāya darśayāmāsa vānaraḥ || 15 ||
tato gṛhītvā vāsastu śśubhānyābharaṇāni ca |
abhavadbāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ || 16 ||
sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ |
hā priyeti rudandhairyamutsṛjya nyapatatkṣitau || 17 ||
hṛdi kṛtvā tu bahuśastamalaṅkāramuttamam |
niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ || 18 ||
avicchinnāśruvegastu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ |
paridevayituṃ dīnaṃ rāmassamupacakrame || 19 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyā santyaktaṃ hriyamāṇayā |
uttarīyamidaṃ bhūmau śarīrādbhūṣaṇāni ca || 20 ||
śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmau sītayā hriyamāṇayā |
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇamidaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate || 21 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
nāhaṃ jānāmi keyūre nāhaṃ jānāmi kuṇḍale || 22 ||
nūpure tvabhijānāmi nityaṃ pādābhivandanāt |
tatastu rāghavo vākyaṃ sugrīvamidamabravīt || 23 ||
brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā |
rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇaiḥ priyā priyā || 24 ||
kva vā vasati tadrakṣo mahadvyasanadaṃ mama |
yannimittamahaṃ sarvānnāśayiṣyāmi rākṣasān || 25 ||
haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam |
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāramapāvṛtam || 26 ||
mama dayitatarā hṛtā vanāntā drajanicareṇa vimathya yena sā |
kathaya mama ripuṃ tamadya vai plavagapate yamasādanaṃ nayāmi || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षष्ठस्सर्गः ।
पुनरेवाब्रवीत्प्रीतो राघवं रघुनन्दनम् ।
अयमाख्याति मे राम सचिवो मन्त्रिसत्तमः ॥ 1 ॥
हनुमान्यन्निमित्तं त्वं निर्जनं वनमागतः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतश्च वने तव ॥ 2 ॥
रक्षसाऽपहृता भार्या मैथिली जनकात्मजा ।
त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता ॥ 3 ॥
अन्तरप्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रं जटायुषम् ॥ 4 ॥
भार्यावियोगजं दुःखं न चिरात्त्वं विमोक्ष्यसे ।
अहं तामानयिष्यामि नष्टां वेदश्रुतीमिव ॥ 5 ॥
रसातले वा वर्तन्तीं वर्तन्ती वा नभस्थले अहमानीय दास्यामि तव भार्यामरिन्दम ॥ 6 ॥
इदं तथ्यं मम वचस्त्वमवेहि च राघव ।
न शक्या सा जरयितुं सेन्द्रैरपि स्सुरासुरैः ॥ 7 ॥
तव भार्या महाबाहो भक्ष्यं विषकृतं यथा ।
त्यज शोकं महाबाहो तां कान्तामानयामि ते ॥ 8 ॥
अनुमानात्तु जानामि मैथिली सा न संशयः ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा क्रूरकर्मणा ॥ 9 ॥
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम् ।
स्फुरन्ती रावणस्याङ्के पन्नगेन्द्रवधूर्यथा ॥ 10 ॥
आत्मना पञ्चमं मां हि दृष्ट्वा शैलतटे स्थितम् ।
उत्तरीयं तया त्यक्तं शुभान्याभरणानि च ॥ 11 ॥
तान्यस्माभिगृहीतानि निहितानि च राघव ।
आनयिष्याम्यहं तानि प्रत्यभिज्ञातुमर्हसि ॥ 12 ॥
तमब्रवीत्ततो रामस्सुग्रीवं प्रियवादिनम् ।
आनयस्व सखे शीघ्रं किमर्थं प्रविलम्बसे ॥ 13 ॥
एवमुक्तस्तु सुग्रीवश्शैलस्य गहनां गुहाम् ।
प्रविवेश ततशशीघ्रं राघवप्रियकाम्यया ॥ 14 ॥
उत्तरीयं गृहीत्वा तु शुभान्याभरणानि च ।
इदं पश्येति रामाय दर्शयामास वानरः ॥ 15 ॥
ततो गृहीत्वा वासस्तु श्शुभान्याभरणानि च ।
अभवद्बाष्पसंरुद्धो नीहारेणेव चन्द्रमाः ॥ 16 ॥
सीतास्नेहप्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः ।
हा प्रियेति रुदन्धैर्यमुत्सृज्य न्यपतत्क्षितौ ॥ 17 ॥
हृदि कृत्वा तु बहुशस्तमलङ्कारमुत्तमम् ।
निशश्वास भृशं सर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥ 18 ॥
अविच्छिन्नाश्रुवेगस्तु सौमित्रिं वीक्ष्य पार्श्वतः ।
परिदेवयितुं दीनं रामस्समुपचक्रमे ॥ 19 ॥
पश्य लक्ष्मण वैदेह्या सन्त्यक्तं ह्रियमाणया ।
उत्तरीयमिदं भूमौ शरीराद्भूषणानि च ॥ 20 ॥
शाद्वलिन्यां ध्रुवं भूमौ सीतया ह्रियमाणया ।
उत्सृष्टं भूषणमिदं तथारूपं हि दृश्यते ॥ 21 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
नाहं जानामि केयूरे नाहं जानामि कुण्डले ॥ 22 ॥
नूपुरे त्वभिजानामि नित्यं पादाभिवन्दनात् ।
ततस्तु राघवो वाक्यं सुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥ 23 ॥
ब्रूहि सुग्रीव कं देशं ह्रियन्ती लक्षिता त्वया ।
रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणैः प्रिया प्रिया ॥ 24 ॥
क्व वा वसति तद्रक्षो महद्व्यसनदं मम ।
यन्निमित्तमहं सर्वान्नाशयिष्यामि राक्षसान् ॥ 25 ॥
हरता मैथिलीं येन मां च रोषयता भृशम् ।
आत्मनो जीवितान्ताय मृत्युद्वारमपावृतम् ॥ 26 ॥
मम दयिततरा हृता वनान्ता द्रजनिचरेण विमथ्य येन सा ।
कथय मम रिपुं तमद्य वै प्लवगपते यमसादनं नयामि ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
punarevābravītprīto rāghavaṃ raghunandanam |
ayamākhyāti me rāma sacivo mantrisattamaḥ || 1 ||
hanumānyannimittaṃ tvaṃ nirjanaṃ vanamāgataḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataśca vane tava || 2 ||
rakṣasā'pahṛtā bhāryā maithilī janakātmajā |
tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā || 3 ||
antaraprepsunā tena hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam || 4 ||
bhāryāviyogajaṃ duḥkhaṃ na cirāttvaṃ vimokṣyase |
ahaṃ tāmānayiṣyāmi naṣṭāṃ vedaśrutīmiva || 5 ||
rasātale vā vartantīṃ vartantī vā nabhasthale ahamānīya dāsyāmi tava bhāryāmarindama || 6 ||
idaṃ tathyaṃ mama vacastvamavehi ca rāghava |
na śakyā sā jarayituṃ sendrairapi ssurāsuraiḥ || 7 ||
tava bhāryā mahābāho bhakṣyaṃ viṣakṛtaṃ yathā |
tyaja śokaṃ mahābāho tāṃ kāntāmānayāmi te || 8 ||
anumānāttu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā krūrakarmaṇā || 9 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram |
sphurantī rāvaṇasyāṅke pannagendravadhūryathā || 10 ||
ātmanā pañcamaṃ māṃ hi dṛṣṭvā śailataṭe sthitam |
uttarīyaṃ tayā tyaktaṃ śubhānyābharaṇāni ca || 11 ||
tānyasmābhigṛhītāni nihitāni ca rāghava |
ānayiṣyāmyahaṃ tāni pratyabhijñātumarhasi || 12 ||
tamabravīttato rāmassugrīvaṃ priyavādinam |
ānayasva sakhe śīghraṃ kimarthaṃ pravilambase || 13 ||
evamuktastu sugrīvaśśailasya gahanāṃ guhām |
praviveśa tataśaśīghraṃ rāghavapriyakāmyayā || 14 ||
uttarīyaṃ gṛhītvā tu śubhānyābharaṇāni ca |
idaṃ paśyeti rāmāya darśayāmāsa vānaraḥ || 15 ||
tato gṛhītvā vāsastu śśubhānyābharaṇāni ca |
abhavadbāṣpasaṃruddho nīhāreṇeva candramāḥ || 16 ||
sītāsnehapravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ |
hā priyeti rudandhairyamutsṛjya nyapatatkṣitau || 17 ||
hṛdi kṛtvā tu bahuśastamalaṅkāramuttamam |
niśaśvāsa bhṛśaṃ sarpo bilastha iva roṣitaḥ || 18 ||
avicchinnāśruvegastu saumitriṃ vīkṣya pārśvataḥ |
paridevayituṃ dīnaṃ rāmassamupacakrame || 19 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyā santyaktaṃ hriyamāṇayā |
uttarīyamidaṃ bhūmau śarīrādbhūṣaṇāni ca || 20 ||
śādvalinyāṃ dhruvaṃ bhūmau sītayā hriyamāṇayā |
utsṛṣṭaṃ bhūṣaṇamidaṃ tathārūpaṃ hi dṛśyate || 21 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
nāhaṃ jānāmi keyūre nāhaṃ jānāmi kuṇḍale || 22 ||
nūpure tvabhijānāmi nityaṃ pādābhivandanāt |
tatastu rāghavo vākyaṃ sugrīvamidamabravīt || 23 ||
brūhi sugrīva kaṃ deśaṃ hriyantī lakṣitā tvayā |
rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇaiḥ priyā priyā || 24 ||
kva vā vasati tadrakṣo mahadvyasanadaṃ mama |
yannimittamahaṃ sarvānnāśayiṣyāmi rākṣasān || 25 ||
haratā maithilīṃ yena māṃ ca roṣayatā bhṛśam |
ātmano jīvitāntāya mṛtyudvāramapāvṛtam || 26 ||
mama dayitatarā hṛtā vanāntā drajanicareṇa vimathya yena sā |
kathaya mama ripuṃ tamadya vai plavagapate yamasādanaṃ nayāmi || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.