ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുശ്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
വിശേഷേണ തു സുഗ്രീവോ ഹനൂമത്യര്ഥമുക്തവാന് ।
സ ഹി തസ്മിന്ഹരിശ്രേഷ്ഠേ നിശ്ചിതാര്ഥോഽര്ഥസാധനേ ॥ 1 ॥
അബ്രവീച്ച ഹനൂമന്തം വിക്രാന്തമനിലാത്മജമ് ।
സുഗ്രീവഃ പരമപ്രീതഃ പ്രഭു സ്സര്വവനൌകസാമ് ॥ 2 ॥
ന ഭൂമൌ നാന്തരിക്ഷേ വാ നാമ്ബരേ നാമരാലയേ ।
നാപ്സു വാ ഗതിസങ്ഗം തേ പശ്യാമി ഹരിപുങ്ഗവ ॥ 3 ॥
സാസുരാസ്സഹഗന്ധര്വാസ്സനാഗനരദേവതാഃ ।
വിദിതാ സ്സര്വലോകാസ്തേ സസാഗരധരാധരാഃ ॥ 4 ॥
ഗതിര്വേഗശ്ച തേജശ്ച ലാഘവം ച മഹാകപേ ।
പിതുസ്തേ സദൃശം വീര മാരുതസ്യ മഹൌജസഃ ॥ 5 ॥
തേജസാ വാപി തേ ഭൂതം ന സമം ഭുവി ന വിദ്യതേ ।
തദ്യഥാ ലഭ്യതേ സീതാ തത്ത്വമേവോപപാദയ ॥ 6 ॥
ത്വയ്യേവ ഹനുമ ന്നസ്തി ബലം ബുദ്ധിഃ പരാക്രമഃ ।
ദേശകാലാനുവൃത്തിശ്ച നയശ്ച നയപണ്ഡിത ॥ 7 ॥
തതഃ കാര്യസമാസങ്ഗമവഗമ്യ ഹനൂമതി ।
വിദിത്വാ ഹനുമന്തം ച ചിന്തയാമാസ രാഘവഃ ॥ 8 ॥
സര്വഥാ നിശ്ചിതാര്ഥോഽയം ഹനൂമതി ഹരീശ്വരഃ ।
നിശ്ചിതാര്ഥകരശ്ചാപി ഹനൂമാന്കാര്യസാധനേ ॥ 9 ॥
തദേവം പ്രസ്ഥിതസ്യാസ്യ പരിജ്ഞാതസ്യ കര്മഭിഃ ।
ഭര്ത്രാ പരിഗൃഹീതസ്യ ധ്രുവഃ കാര്യഫലോദയഃ ॥ 10 ॥
തം സമീക്ഷ്യ മഹാതേജാ വ്യവസായോത്തരം ഹരിമ് ।
കൃതാര്ഥ ഇവ സംവൃത്തഃ പ്രഹൃഷ്ടേന്ദ്രിയമാനസഃ ॥ 11 ॥
ദദൌ തസ്യ തതഃ പ്രീതസ്സ്വനാമാങ്കോപശോഭിതമ് ।
അങ്ഗുലീയമഭിജ്ഞാനം രാജപുത്ര്യാഃ പരന്തപഃ ॥ 12 ॥
അനേന ത്വാം ഹരിശ്രേഷ്ഠ ചിഹ്നേന ജനകാത്മജാ ।
മത്സകാശാദനുപ്രാപ്തമനുദ്വിഗ്നാഽനുപശ്യതി ॥ 13 ॥
വ്യവസായശ്ച തേ വീര സത്ത്വയുക്തശ്ച വിക്രമഃ ।
സുഗ്രീവസ്യ ച സന്ദേശസ്സിദ്ധിം കഥയതീവ മേ ॥ 14 ॥
സ തദ്ഗൃഹ്യ ഹരിശ്രേഷ്ഠഃ സ്ഥാപ്യ മൂര്ധ്നി കൃതാഞ്ജലിഃ ।
വന്ദിത്വാ ചരണൌ ചൈവ പ്രസ്ഥിതഃ പ്ലവഗോത്തമഃ ॥ 15 ॥
സ തത്പ്രകര്ഷന് ഹരീണാം മഹദ്ബലം ബഭൂവ വീരഃ പവനാത്മജഃ കപിഃ ।
ഗതാമ്ബുദേ വ്യോമ്നി വിശുദ്ധമണ്ഡലഃ ശശീവ നക്ഷത്രഗണോപശോഭിതഃ ॥ 16 ॥
അതിബല ബലമാശ്രിതസ്തവാഹം ഹരിവരവിക്രമ വിക്രമൈരനല്പൈഃ ।
പവനസുത യഥാഽഭിഗമ്യതേ സാ ജനകസുതാ ഹനുമം സ്തഥാ കുരുഷ്വ ॥ 17 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ।
विशेषेण तु सुग्रीवो हनूमत्यर्थमुक्तवान् ।
स हि तस्मिन्हरिश्रेष्ठे निश्चितार्थोऽर्थसाधने ॥ 1 ॥
अब्रवीच्च हनूमन्तं विक्रान्तमनिलात्मजम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतः प्रभु स्सर्ववनौकसाम् ॥ 2 ॥
न भूमौ नान्तरिक्षे वा नाम्बरे नामरालये ।
नाप्सु वा गतिसङ्गं ते पश्यामि हरिपुङ्गव ॥ 3 ॥
सासुरास्सहगन्धर्वास्सनागनरदेवताः ।
विदिता स्सर्वलोकास्ते ससागरधराधराः ॥ 4 ॥
गतिर्वेगश्च तेजश्च लाघवं च महाकपे ।
पितुस्ते सदृशं वीर मारुतस्य महौजसः ॥ 5 ॥
तेजसा वापि ते भूतं न समं भुवि न विद्यते ।
तद्यथा लभ्यते सीता तत्त्वमेवोपपादय ॥ 6 ॥
त्वय्येव हनुम न्नस्ति बलं बुद्धिः पराक्रमः ।
देशकालानुवृत्तिश्च नयश्च नयपण्डित ॥ 7 ॥
ततः कार्यसमासङ्गमवगम्य हनूमति ।
विदित्वा हनुमन्तं च चिन्तयामास राघवः ॥ 8 ॥
सर्वथा निश्चितार्थोऽयं हनूमति हरीश्वरः ।
निश्चितार्थकरश्चापि हनूमान्कार्यसाधने ॥ 9 ॥
तदेवं प्रस्थितस्यास्य परिज्ञातस्य कर्मभिः ।
भर्त्रा परिगृहीतस्य ध्रुवः कार्यफलोदयः ॥ 10 ॥
तं समीक्ष्य महातेजा व्यवसायोत्तरं हरिम् ।
कृतार्थ इव संवृत्तः प्रहृष्टेन्द्रियमानसः ॥ 11 ॥
ददौ तस्य ततः प्रीतस्स्वनामाङ्कोपशोभितम् ।
अङ्गुलीयमभिज्ञानं राजपुत्र्याः परन्तपः ॥ 12 ॥
अनेन त्वां हरिश्रेष्ठ चिह्नेन जनकात्मजा ।
मत्सकाशादनुप्राप्तमनुद्विग्नाऽनुपश्यति ॥ 13 ॥
व्यवसायश्च ते वीर सत्त्वयुक्तश्च विक्रमः ।
सुग्रीवस्य च सन्देशस्सिद्धिं कथयतीव मे ॥ 14 ॥
स तद्गृह्य हरिश्रेष्ठः स्थाप्य मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ।
वन्दित्वा चरणौ चैव प्रस्थितः प्लवगोत्तमः ॥ 15 ॥
स तत्प्रकर्षन् हरीणां महद्बलं बभूव वीरः पवनात्मजः कपिः ।
गताम्बुदे व्योम्नि विशुद्धमण्डलः शशीव नक्षत्रगणोपशोभितः ॥ 16 ॥
अतिबल बलमाश्रितस्तवाहं हरिवरविक्रम विक्रमैरनल्पैः ।
पवनसुत यथाऽभिगम्यते सा जनकसुता हनुमं स्तथा कुरुष्व ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuścatvāriṃśassargaḥ |
viśeṣeṇa tu sugrīvo hanūmatyarthamuktavān |
sa hi tasminhariśreṣṭhe niścitārtho'rthasādhane || 1 ||
abravīcca hanūmantaṃ vikrāntamanilātmajam |
sugrīvaḥ paramaprītaḥ prabhu ssarvavanaukasām || 2 ||
na bhūmau nāntarikṣe vā nāmbare nāmarālaye |
nāpsu vā gatisaṅgaṃ te paśyāmi haripuṅgava || 3 ||
sāsurāssahagandharvāssanāganaradevatāḥ |
viditā ssarvalokāste sasāgaradharādharāḥ || 4 ||
gatirvegaśca tejaśca lāghavaṃ ca mahākape |
pituste sadṛśaṃ vīra mārutasya mahaujasaḥ || 5 ||
tejasā vāpi te bhūtaṃ na samaṃ bhuvi na vidyate |
tadyathā labhyate sītā tattvamevopapādaya || 6 ||
tvayyeva hanuma nnasti balaṃ buddhiḥ parākramaḥ |
deśakālānuvṛttiśca nayaśca nayapaṇḍita || 7 ||
tataḥ kāryasamāsaṅgamavagamya hanūmati |
viditvā hanumantaṃ ca cintayāmāsa rāghavaḥ || 8 ||
sarvathā niścitārtho'yaṃ hanūmati harīśvaraḥ |
niścitārthakaraścāpi hanūmānkāryasādhane || 9 ||
tadevaṃ prasthitasyāsya parijñātasya karmabhiḥ |
bhartrā parigṛhītasya dhruvaḥ kāryaphalodayaḥ || 10 ||
taṃ samīkṣya mahātejā vyavasāyottaraṃ harim |
kṛtārtha iva saṃvṛttaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ || 11 ||
dadau tasya tataḥ prītassvanāmāṅkopaśobhitam |
aṅgulīyamabhijñānaṃ rājaputryāḥ parantapaḥ || 12 ||
anena tvāṃ hariśreṣṭha cihnena janakātmajā |
matsakāśādanuprāptamanudvignā'nupaśyati || 13 ||
vyavasāyaśca te vīra sattvayuktaśca vikramaḥ |
sugrīvasya ca sandeśassiddhiṃ kathayatīva me || 14 ||
sa tadgṛhya hariśreṣṭhaḥ sthāpya mūrdhni kṛtāñjaliḥ |
vanditvā caraṇau caiva prasthitaḥ plavagottamaḥ || 15 ||
sa tatprakarṣan harīṇāṃ mahadbalaṃ babhūva vīraḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
gatāmbude vyomni viśuddhamaṇḍalaḥ śaśīva nakṣatragaṇopaśobhitaḥ || 16 ||
atibala balamāśritastavāhaṃ harivaravikrama vikramairanalpaiḥ |
pavanasuta yathā'bhigamyate sā janakasutā hanumaṃ stathā kuruṣva || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.