ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ അഷ്ടപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
ഇത്യുക്തഃ കരുണം വാക്യം വാനരൈസ്ത്യക്തജീവിതൈഃ ।
സബാഷ്പോ വാനരാന്ഗൃധ്രഃ പ്രത്യുവാച മഹാസ്വനഃ ॥ 1 ॥
യവീയാന്മമ ഭ്രാതാ ജടായുര്നാമ വാനരാഃ ।
യമാഖ്യാത ഹതം യുദ്ധേ രാവണേന ബലീയസാ ॥ 2 ॥
വൃദ്ധഭാവാദപക്ഷത്വാച്ഛൃണ്വംസ്തദപി മര്ഷയേ ।
ന ഹി മേ ശക്തിരസ്ത്യദ്യ ഭ്രാതുര്വൈരവിമോക്ഷണേ ॥ 3 ॥
പുരാ വൃത്രവധേ വൃത്തേ പരസ്പരജയൈഷിണൌ ।
ആദിത്യമുപയാതൌ സ്വോ ജ്വലന്തം രശ്മിമാലിനമ് ॥ 4 ॥
ആവൃത്ത്യാഽകാശമാര്ഗേ തു ജവേന സ്മ ഗതൌ ഭൃശമ് ।
മധ്യം പ്രാപ്തേ ദിനകരേ ജടായുരവസീദതി ॥ 5 ॥
തമഹം ഭ്രാതരം ദൃഷ്ട്വാ സൂര്യരശ്മിഭിരര്ദിതമ് ।
പക്ഷാഭ്യാം ഛാദയാമാസ സ്നേഹാത്പരമവിഹ്വലഃ ॥ 6 ॥
നിര്ദഗ്ധപക്ഷഃ പതിതോ വിന്ധ്യേഽഹം വാനരര്ഷഭാഃ ।
അഹമസ്മിന്വസന്ഭ്രാതുഃ പ്രവൃത്തിം നോപലക്ഷയേ ॥ 7 ॥
ജടായുഷസ്ത്വേവമുക്തോ ഭ്രാത്രാ സമ്പാതിനാ തദാ ।
യുവരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ പ്രത്യുവാചാങ്ഗദസ്തതഃ ॥ 8 ॥
ജടായുഷോ യദി ഭ്രാതാ ശ്രുതം തേ ഗദിതം മയാ ।
ആഖ്യാ ഹി യദി ജാനാസി നിലയം തസ്യ രക്ഷസഃ ॥ 9 ॥
അദീര്ഘദര്ശിനം തം വൈ രാവണം രാക്ഷസാധിപമ് ।
അന്തികേ യദി വാ ദൂരേ യദി ജാനാസി ശംസ നഃ ॥ 10 ॥
തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാ ജ്യേഷ്ഠോ ഭ്രാതാ ജടായുഷഃ ।
ആത്മാനുരൂപം വചനം വാനരാന്സമ്പ്രഹര്ഷയന് ॥ 11 ॥
നിര്ദഗ്ധപക്ഷോ ഗൃധ്രോഽഹം ഹീനവീര്യഃ പ്ലവങ്ഗമാഃ ।
വാങ്മാത്രേണ തു രാമസ്യ കരിഷ്യേ സാഹ്യമുത്തമമ് ॥ 12 ॥
ജാനാമി വാരുണാന്ലോകാന്വിഷ്ണോസ്ത്രൈ വിക്രമാനപി ।
മഹാസുരവിമര്ദന്വാ ശ്ച ഹ്യമൃതസ്യ ച മന്ഥനമ് ॥ 13 ॥
രാമസ്യ യദിദം കാര്യം കര്തവ്യം പ്രഥമം മയാ ।
ജരയാ ച ഹൃതം തേജഃ പ്രാണാശ്ച ശിഥിലാ മമ ॥ 14 ॥
തരുണീ രൂപസമ്പന്നാ സര്വാഭരണഭൂഷിതാ ।
ഹ്രിയമാണാ മയാ ദൃഷ്ടാ രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 15 ॥
ക്രോശന്തീ രാമ രാമേതി ലക്ഷ്മണേതി ച ഭാമിനീ ।
ഭൂഷണാന്യപവിധ്യന്തീ ഗാത്രാണി ച വിധുന്വതീ ॥ 16 ॥
സൂര്യപ്രഭേവ ശൈലാഗ്രേ തസ്യാഃ കൌശേയമുത്തമമ് ।
അസിതേ രാക്ഷസേ ഭാതി യഥാ വാ തടിദമ്ബുദേ ॥ 17 ॥
താം തു സീതാമഹം മന്യേ രാമസ്യ പരികീര്തനാത് ।
ശ്രൂയതാം മേ കഥയതോ നിലയം തസ്യ രക്ഷസഃ ॥ 18 ॥
പുത്രോ വിശ്രവസ സ്സാക്ഷാദ്ഭ്രാതാ വൈശ്രവണസ്യ ച ।
അധ്യാസ്തേ നഗരീം ലങ്കാം രാവണോ നാമ രാക്ഷസഃ ॥ 19 ॥
ഇതോ ദ്വീപസ്സമുദ്രസ്യ സമ്പൂര്ണേ ശതയോജനേ ।
തസ്മിന്ലങ്കാപുരീ രമ്യാ നിര്മിതാ വിശ്വകര്മണാ ॥ 20 ॥
ജാമ്ബൂനദമയൈര്ദ്വാരൈശ്ചിത്രൈഃ കാഞ്ചനവേദികൈഃ ।
പ്രാസാദൈര്ഹേമവര്ണൈശ്ച മഹദ്ഭിഃ സുസമാ കൃതാ ॥ 21 ॥
പ്രാകാരേണാര്കവര്ണേന മഹതാ ച സമാന്വിതാ ।
തസ്യാം വസതി വൈദേഹീ ദീനാ കൌശേയവാസിനീ ॥ 22 ॥
രാവണാന്തഃപുരേ രുദ്ധാ രാക്ഷസീഭിസ്സുരക്ഷിതാ ।
ജനകസ്യാത്മജാം രാജ്ഞസ്തത്ര ദ്രക്ഷ്യഥ മൈഥിലീമ് ॥ 23 ॥
ലങ്കായാമഥ ഗുപ്തായാം സാഗരേണ സമന്തതഃ ।
സമ്പ്രാപ്യ സാഗരസ്യാന്തം സമ്പൂര്ണം ശതയോജനമ് ॥ 24 ॥
ആസാദ്യ ദക്ഷിണം തീരം തതോ ദ്രക്ഷ്യഥ രാവണമ് ।
തത്രൈവ ത്വരിതാഃ ക്ഷിപ്രം വിക്രമധ്വം പ്ലവങ്ഗമാഃ ॥ 25 ॥
ജ്ഞാനേന ഖലു പശ്യാമി ദൃഷ്ട്വാ പ്രത്യാഗമിഷ്യഥ ।
ആദ്യഃ പന്ഥാഃ കുലിങ്ഗാനാം യേ ചാന്യേ ധാന്യജീവിനഃ ॥ 26 ॥
ദ്വിതീയോ ബലിഭോജാനാം യേ ച വൃക്ഷഫലാശിനഃ ।
ഭാസാസ്തൃതീയം ഗച്ഛന്തി ക്രൌഞ്ചാശ്ച കുരരൈസ്സഹ ॥ 27 ॥
ശ്യേനാശ്ചതുര്ഥം ഗച്ഛന്തി ഗൃധ്രാ ഗച്ഛന്തി പഞ്ചമമ് ।
ബലവീര്യോപപന്നാനാം രൂപയൌവനശാലിനാമ് ॥ 28 ॥
ഷഷ്ഠസ്തു പന്ഥാ ഹംസാനാം വൈനതേയഗതിഃ പരാ ।
വൈനതേയാച്ച നോ ജന്മ സര്വേഷാം വാനരര്ഷഭാഃ ॥ 29 ॥
ഇഹസ്ഥോഽഹം പ്രപശ്യാമി രാവണം ജാനകീം തഥാ ।
അസ്മാകമപി സൌവര്ണം ദിവ്യം ചക്ഷുര്ബലം തഥാ ॥ 30 ॥
തസ്മാദാഹാരവീര്യേണ നിസര്ഗേണ ച വാനരാഃ ।
ആയോജനശതാത്സാഗ്രാദ്വയം പശ്യാമ നിത്യശഃ ॥ 31 ॥
അസ്മാകം വിഹിതാ വൃത്തിര്നിസര്ഗേണ ച ദൂരതഃ ।
വിഹിതാ പാദമൂലേ തു വൃത്തിശ്ചരണയോധിനാമ് ॥ 32 ॥
ഗര്ഹിതം തു കൃതം കര്മ യേന സ്മ പശിതാശിനാ ।
പ്രതീകാര്യം ച മേ തസ്യ വൈരം ഭ്രാതൃകൃതം ഭവേത് ॥ 33 ॥
ഉപായോ ദൃശ്യതാം കശ്ചില്ലങ്ഘനേ ലവണാമ്ഭസഃ ।
അഭിഗമ്യ തു വൈദേഹീം സമൃദ്ധാര്ഥാ ഗമിഷ്യഥ ॥ 34 ॥
സമുദ്രം നേതുമിച്ഛാമി ഭവദ്ഭിര്വരുണാലയമ് ।
പ്രദാസ്യാമ്യുദകം ഭ്രാതുസ്സ്വര്ഗതസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 35 ॥
തതോ നീത്വാ തു തം ദേശം തീരം നദനദീപതേഃ ।
നിര്ദഗ്ധപക്ഷം സമ്പാതിം വാനരാസ്സുമഹൌജസഃ ॥ 36 ॥
പുനഃ പ്രത്യാനയിത്വാ ച തം ദേശം പതഗേശ്വരമ് ।
ബഭൂവുര്വാനരാ ഹൃഷ്ടാഃ പ്രവൃത്തിമുപലഭ്യ തേ ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ അഷ്ടപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः ।
सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥ 1 ॥
यवीयान्मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः ।
यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा ॥ 2 ॥
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये ।
न हि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे ॥ 3 ॥
पुरा वृत्रवधे वृत्ते परस्परजयैषिणौ ।
आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ॥ 4 ॥
आवृत्त्याऽकाशमार्गे तु जवेन स्म गतौ भृशम् ।
मध्यं प्राप्ते दिनकरे जटायुरवसीदति ॥ 5 ॥
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम् ।
पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात्परमविह्वलः ॥ 6 ॥
निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः ।
अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये ॥ 7 ॥
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा ।
युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्ततः ॥ 8 ॥
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया ।
आख्या हि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः ॥ 9 ॥
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधिपम् ।
अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥ 10 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः ।
आत्मानुरूपं वचनं वानरान्सम्प्रहर्षयन् ॥ 11 ॥
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं हीनवीर्यः प्लवङ्गमाः ।
वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ 12 ॥
जानामि वारुणान्लोकान्विष्णोस्त्रै विक्रमानपि ।
महासुरविमर्दन्वा श्च ह्यमृतस्य च मन्थनम् ॥ 13 ॥
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया ।
जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम ॥ 14 ॥
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 15 ॥
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी ।
भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती ॥ 16 ॥
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम् ।
असिते राक्षसे भाति यथा वा तटिदम्बुदे ॥ 17 ॥
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात् ।
श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः ॥ 18 ॥
पुत्रो विश्रवस स्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ।
अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः ॥ 19 ॥
इतो द्वीपस्समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने ।
तस्मिन्लङ्कापुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ 20 ॥
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः ।
प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमा कृता ॥ 21 ॥
प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समान्विता ।
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी ॥ 22 ॥
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता ।
जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥ 23 ॥
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः ।
सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम् ॥ 24 ॥
आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम् ।
तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः ॥ 25 ॥
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ ।
आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः ॥ 26 ॥
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः ।
भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह ॥ 27 ॥
श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम् ।
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम् ॥ 28 ॥
षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा ।
वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः ॥ 29 ॥
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा ।
अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा ॥ 30 ॥
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः ।
आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः ॥ 31 ॥
अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः ।
विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् ॥ 32 ॥
गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पशिताशिना ।
प्रतीकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत् ॥ 33 ॥
उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः ।
अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ ॥ 34 ॥
समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम् ।
प्रदास्याम्युदकं भ्रातुस्स्वर्गतस्य महात्मनः ॥ 35 ॥
ततो नीत्वा तु तं देशं तीरं नदनदीपतेः ।
निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानरास्सुमहौजसः ॥ 36 ॥
पुनः प्रत्यानयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम् ।
बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.