શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ અષ્ટપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
ઇત્યુક્તઃ કરુણં વાક્યં વાનરૈસ્ત્યક્તજીવિતૈઃ ।
સબાષ્પો વાનરાન્ગૃધ્રઃ પ્રત્યુવાચ મહાસ્વનઃ ॥ 1 ॥
યવીયાન્મમ ભ્રાતા જટાયુર્નામ વાનરાઃ ।
યમાખ્યાત હતં યુદ્ધે રાવણેન બલીયસા ॥ 2 ॥
વૃદ્ધભાવાદપક્ષત્વાચ્છૃણ્વંસ્તદપિ મર્ષયે ।
ન હિ મે શક્તિરસ્ત્યદ્ય ભ્રાતુર્વૈરવિમોક્ષણે ॥ 3 ॥
પુરા વૃત્રવધે વૃત્તે પરસ્પરજયૈષિણૌ ।
આદિત્યમુપયાતૌ સ્વો જ્વલન્તં રશ્મિમાલિનમ્ ॥ 4 ॥
આવૃત્ત્યાઽકાશમાર્ગે તુ જવેન સ્મ ગતૌ ભૃશમ્ ।
મધ્યં પ્રાપ્તે દિનકરે જટાયુરવસીદતિ ॥ 5 ॥
તમહં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સૂર્યરશ્મિભિરર્દિતમ્ ।
પક્ષાભ્યાં છાદયામાસ સ્નેહાત્પરમવિહ્વલઃ ॥ 6 ॥
નિર્દગ્ધપક્ષઃ પતિતો વિન્ધ્યેઽહં વાનરર્ષભાઃ ।
અહમસ્મિન્વસન્ભ્રાતુઃ પ્રવૃત્તિં નોપલક્ષયે ॥ 7 ॥
જટાયુષસ્ત્વેવમુક્તો ભ્રાત્રા સમ્પાતિના તદા ।
યુવરાજો મહાપ્રાજ્ઞઃ પ્રત્યુવાચાઙ્ગદસ્તતઃ ॥ 8 ॥
જટાયુષો યદિ ભ્રાતા શ્રુતં તે ગદિતં મયા ।
આખ્યા હિ યદિ જાનાસિ નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 9 ॥
અદીર્ઘદર્શિનં તં વૈ રાવણં રાક્ષસાધિપમ્ ।
અન્તિકે યદિ વા દૂરે યદિ જાનાસિ શંસ નઃ ॥ 10 ॥
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા જટાયુષઃ ।
આત્માનુરૂપં વચનં વાનરાન્સમ્પ્રહર્ષયન્ ॥ 11 ॥
નિર્દગ્ધપક્ષો ગૃધ્રોઽહં હીનવીર્યઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ।
વાઙ્માત્રેણ તુ રામસ્ય કરિષ્યે સાહ્યમુત્તમમ્ ॥ 12 ॥
જાનામિ વારુણાન્લોકાન્વિષ્ણોસ્ત્રૈ વિક્રમાનપિ ।
મહાસુરવિમર્દન્વા શ્ચ હ્યમૃતસ્ય ચ મન્થનમ્ ॥ 13 ॥
રામસ્ય યદિદં કાર્યં કર્તવ્યં પ્રથમં મયા ।
જરયા ચ હૃતં તેજઃ પ્રાણાશ્ચ શિથિલા મમ ॥ 14 ॥
તરુણી રૂપસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા ।
હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના ॥ 15 ॥
ક્રોશન્તી રામ રામેતિ લક્ષ્મણેતિ ચ ભામિની ।
ભૂષણાન્યપવિધ્યન્તી ગાત્રાણિ ચ વિધુન્વતી ॥ 16 ॥
સૂર્યપ્રભેવ શૈલાગ્રે તસ્યાઃ કૌશેયમુત્તમમ્ ।
અસિતે રાક્ષસે ભાતિ યથા વા તટિદમ્બુદે ॥ 17 ॥
તાં તુ સીતામહં મન્યે રામસ્ય પરિકીર્તનાત્ ।
શ્રૂયતાં મે કથયતો નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 18 ॥
પુત્રો વિશ્રવસ સ્સાક્ષાદ્ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્ય ચ ।
અધ્યાસ્તે નગરીં લઙ્કાં રાવણો નામ રાક્ષસઃ ॥ 19 ॥
ઇતો દ્વીપસ્સમુદ્રસ્ય સમ્પૂર્ણે શતયોજને ।
તસ્મિન્લઙ્કાપુરી રમ્યા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા ॥ 20 ॥
જામ્બૂનદમયૈર્દ્વારૈશ્ચિત્રૈઃ કાઞ્ચનવેદિકૈઃ ।
પ્રાસાદૈર્હેમવર્ણૈશ્ચ મહદ્ભિઃ સુસમા કૃતા ॥ 21 ॥
પ્રાકારેણાર્કવર્ણેન મહતા ચ સમાન્વિતા ।
તસ્યાં વસતિ વૈદેહી દીના કૌશેયવાસિની ॥ 22 ॥
રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિસ્સુરક્ષિતા ।
જનકસ્યાત્મજાં રાજ્ઞસ્તત્ર દ્રક્ષ્યથ મૈથિલીમ્ ॥ 23 ॥
લઙ્કાયામથ ગુપ્તાયાં સાગરેણ સમન્તતઃ ।
સમ્પ્રાપ્ય સાગરસ્યાન્તં સમ્પૂર્ણં શતયોજનમ્ ॥ 24 ॥
આસાદ્ય દક્ષિણં તીરં તતો દ્રક્ષ્યથ રાવણમ્ ।
તત્રૈવ ત્વરિતાઃ ક્ષિપ્રં વિક્રમધ્વં પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 25 ॥
જ્ઞાનેન ખલુ પશ્યામિ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યાગમિષ્યથ ।
આદ્યઃ પન્થાઃ કુલિઙ્ગાનાં યે ચાન્યે ધાન્યજીવિનઃ ॥ 26 ॥
દ્વિતીયો બલિભોજાનાં યે ચ વૃક્ષફલાશિનઃ ।
ભાસાસ્તૃતીયં ગચ્છન્તિ ક્રૌઞ્ચાશ્ચ કુરરૈસ્સહ ॥ 27 ॥
શ્યેનાશ્ચતુર્થં ગચ્છન્તિ ગૃધ્રા ગચ્છન્તિ પઞ્ચમમ્ ।
બલવીર્યોપપન્નાનાં રૂપયૌવનશાલિનામ્ ॥ 28 ॥
ષષ્ઠસ્તુ પન્થા હંસાનાં વૈનતેયગતિઃ પરા ।
વૈનતેયાચ્ચ નો જન્મ સર્વેષાં વાનરર્ષભાઃ ॥ 29 ॥
ઇહસ્થોઽહં પ્રપશ્યામિ રાવણં જાનકીં તથા ।
અસ્માકમપિ સૌવર્ણં દિવ્યં ચક્ષુર્બલં તથા ॥ 30 ॥
તસ્માદાહારવીર્યેણ નિસર્ગેણ ચ વાનરાઃ ।
આયોજનશતાત્સાગ્રાદ્વયં પશ્યામ નિત્યશઃ ॥ 31 ॥
અસ્માકં વિહિતા વૃત્તિર્નિસર્ગેણ ચ દૂરતઃ ।
વિહિતા પાદમૂલે તુ વૃત્તિશ્ચરણયોધિનામ્ ॥ 32 ॥
ગર્હિતં તુ કૃતં કર્મ યેન સ્મ પશિતાશિના ।
પ્રતીકાર્યં ચ મે તસ્ય વૈરં ભ્રાતૃકૃતં ભવેત્ ॥ 33 ॥
ઉપાયો દૃશ્યતાં કશ્ચિલ્લઙ્ઘને લવણામ્ભસઃ ।
અભિગમ્ય તુ વૈદેહીં સમૃદ્ધાર્થા ગમિષ્યથ ॥ 34 ॥
સમુદ્રં નેતુમિચ્છામિ ભવદ્ભિર્વરુણાલયમ્ ।
પ્રદાસ્યામ્યુદકં ભ્રાતુસ્સ્વર્ગતસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 35 ॥
તતો નીત્વા તુ તં દેશં તીરં નદનદીપતેઃ ।
નિર્દગ્ધપક્ષં સમ્પાતિં વાનરાસ્સુમહૌજસઃ ॥ 36 ॥
પુનઃ પ્રત્યાનયિત્વા ચ તં દેશં પતગેશ્વરમ્ ।
બભૂવુર્વાનરા હૃષ્ટાઃ પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય તે ॥ 37 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે અષ્ટપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः ।
सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥ 1 ॥
यवीयान्मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः ।
यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा ॥ 2 ॥
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये ।
न हि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे ॥ 3 ॥
पुरा वृत्रवधे वृत्ते परस्परजयैषिणौ ।
आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ॥ 4 ॥
आवृत्त्याऽकाशमार्गे तु जवेन स्म गतौ भृशम् ।
मध्यं प्राप्ते दिनकरे जटायुरवसीदति ॥ 5 ॥
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम् ।
पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात्परमविह्वलः ॥ 6 ॥
निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः ।
अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये ॥ 7 ॥
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा ।
युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्ततः ॥ 8 ॥
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया ।
आख्या हि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः ॥ 9 ॥
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधिपम् ।
अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥ 10 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः ।
आत्मानुरूपं वचनं वानरान्सम्प्रहर्षयन् ॥ 11 ॥
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं हीनवीर्यः प्लवङ्गमाः ।
वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ 12 ॥
जानामि वारुणान्लोकान्विष्णोस्त्रै विक्रमानपि ।
महासुरविमर्दन्वा श्च ह्यमृतस्य च मन्थनम् ॥ 13 ॥
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया ।
जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम ॥ 14 ॥
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 15 ॥
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी ।
भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती ॥ 16 ॥
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम् ।
असिते राक्षसे भाति यथा वा तटिदम्बुदे ॥ 17 ॥
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात् ।
श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः ॥ 18 ॥
पुत्रो विश्रवस स्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ।
अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः ॥ 19 ॥
इतो द्वीपस्समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने ।
तस्मिन्लङ्कापुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ 20 ॥
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः ।
प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमा कृता ॥ 21 ॥
प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समान्विता ।
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी ॥ 22 ॥
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता ।
जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥ 23 ॥
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः ।
सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम् ॥ 24 ॥
आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम् ।
तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः ॥ 25 ॥
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ ।
आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः ॥ 26 ॥
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः ।
भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह ॥ 27 ॥
श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम् ।
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम् ॥ 28 ॥
षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा ।
वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः ॥ 29 ॥
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा ।
अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा ॥ 30 ॥
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः ।
आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः ॥ 31 ॥
अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः ।
विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् ॥ 32 ॥
गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पशिताशिना ।
प्रतीकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत् ॥ 33 ॥
उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः ।
अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ ॥ 34 ॥
समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम् ।
प्रदास्याम्युदकं भ्रातुस्स्वर्गतस्य महात्मनः ॥ 35 ॥
ततो नीत्वा तु तं देशं तीरं नदनदीपतेः ।
निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानरास्सुमहौजसः ॥ 36 ॥
पुनः प्रत्यानयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम् ।
बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.