4.58 Kishkindhakanda - Ashtapanchasha Sargah

ॐ

4.58 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - અષ્ટપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

ઇત્યુક્તઃ કરુણં વાક્યં વાનરૈસ્ત્યક્તજીવિતૈઃ ।

સબાષ્પો વાનરાન્ગૃધ્રઃ પ્રત્યુવાચ મહાસ્વનઃ ॥ 1 ॥

યવીયાન્મમ ભ્રાતા જટાયુર્નામ વાનરાઃ ।

યમાખ્યાત હતં યુદ્ધે રાવણેન બલીયસા ॥ 2 ॥

વૃદ્ધભાવાદપક્ષત્વાચ્છૃણ્વંસ્તદપિ મર્ષયે ।

ન હિ મે શક્તિરસ્ત્યદ્ય ભ્રાતુર્વૈરવિમોક્ષણે ॥ 3 ॥

પુરા વૃત્રવધે વૃત્તે પરસ્પરજયૈષિણૌ ।

આદિત્યમુપયાતૌ સ્વો જ્વલન્તં રશ્મિમાલિનમ્ ॥ 4 ॥

આવૃત્ત્યાઽકાશમાર્ગે તુ જવેન સ્મ ગતૌ ભૃશમ્ ।

મધ્યં પ્રાપ્તે દિનકરે જટાયુરવસીદતિ ॥ 5 ॥

તમહં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સૂર્યરશ્મિભિરર્દિતમ્ ।

પક્ષાભ્યાં છાદયામાસ સ્નેહાત્પરમવિહ્વલઃ ॥ 6 ॥

નિર્દગ્ધપક્ષઃ પતિતો વિન્ધ્યેઽહં વાનરર્ષભાઃ ।

અહમસ્મિન્વસન્ભ્રાતુઃ પ્રવૃત્તિં નોપલક્ષયે ॥ 7 ॥

જટાયુષસ્ત્વેવમુક્તો ભ્રાત્રા સમ્પાતિના તદા ।

યુવરાજો મહાપ્રાજ્ઞઃ પ્રત્યુવાચાઙ્ગદસ્તતઃ ॥ 8 ॥

જટાયુષો યદિ ભ્રાતા શ્રુતં તે ગદિતં મયા ।

આખ્યા હિ યદિ જાનાસિ નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 9 ॥

અદીર્ઘદર્શિનં તં વૈ રાવણં રાક્ષસાધિપમ્ ।

અન્તિકે યદિ વા દૂરે યદિ જાનાસિ શંસ નઃ ॥ 10 ॥

તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા જટાયુષઃ ।

આત્માનુરૂપં વચનં વાનરાન્સમ્પ્રહર્ષયન્ ॥ 11 ॥

નિર્દગ્ધપક્ષો ગૃધ્રોઽહં હીનવીર્યઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ।

વાઙ્માત્રેણ તુ રામસ્ય કરિષ્યે સાહ્યમુત્તમમ્ ॥ 12 ॥

જાનામિ વારુણાન્લોકાન્વિષ્ણોસ્ત્રૈ વિક્રમાનપિ ।

મહાસુરવિમર્દન્વા શ્ચ હ્યમૃતસ્ય ચ મન્થનમ્ ॥ 13 ॥

રામસ્ય યદિદં કાર્યં કર્તવ્યં પ્રથમં મયા ।

જરયા ચ હૃતં તેજઃ પ્રાણાશ્ચ શિથિલા મમ ॥ 14 ॥

તરુણી રૂપસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા ।

હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના ॥ 15 ॥

ક્રોશન્તી રામ રામેતિ લક્ષ્મણેતિ ચ ભામિની ।

ભૂષણાન્યપવિધ્યન્તી ગાત્રાણિ ચ વિધુન્વતી ॥ 16 ॥

સૂર્યપ્રભેવ શૈલાગ્રે તસ્યાઃ કૌશેયમુત્તમમ્ ।

અસિતે રાક્ષસે ભાતિ યથા વા તટિદમ્બુદે ॥ 17 ॥

તાં તુ સીતામહં મન્યે રામસ્ય પરિકીર્તનાત્ ।

શ્રૂયતાં મે કથયતો નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 18 ॥

પુત્રો વિશ્રવસ સ્સાક્ષાદ્ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્ય ચ ।

અધ્યાસ્તે નગરીં લઙ્કાં રાવણો નામ રાક્ષસઃ ॥ 19 ॥

ઇતો દ્વીપસ્સમુદ્રસ્ય સમ્પૂર્ણે શતયોજને ।

તસ્મિન્લઙ્કાપુરી રમ્યા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા ॥ 20 ॥

જામ્બૂનદમયૈર્દ્વારૈશ્ચિત્રૈઃ કાઞ્ચનવેદિકૈઃ ।

પ્રાસાદૈર્હેમવર્ણૈશ્ચ મહદ્ભિઃ સુસમા કૃતા ॥ 21 ॥

પ્રાકારેણાર્કવર્ણેન મહતા ચ સમાન્વિતા ।

તસ્યાં વસતિ વૈદેહી દીના કૌશેયવાસિની ॥ 22 ॥

રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિસ્સુરક્ષિતા ।

જનકસ્યાત્મજાં રાજ્ઞસ્તત્ર દ્રક્ષ્યથ મૈથિલીમ્ ॥ 23 ॥

લઙ્કાયામથ ગુપ્તાયાં સાગરેણ સમન્તતઃ ।

સમ્પ્રાપ્ય સાગરસ્યાન્તં સમ્પૂર્ણં શતયોજનમ્ ॥ 24 ॥

આસાદ્ય દક્ષિણં તીરં તતો દ્રક્ષ્યથ રાવણમ્ ।

તત્રૈવ ત્વરિતાઃ ક્ષિપ્રં વિક્રમધ્વં પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 25 ॥

જ્ઞાનેન ખલુ પશ્યામિ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યાગમિષ્યથ ।

આદ્યઃ પન્થાઃ કુલિઙ્ગાનાં યે ચાન્યે ધાન્યજીવિનઃ ॥ 26 ॥

દ્વિતીયો બલિભોજાનાં યે ચ વૃક્ષફલાશિનઃ ।

ભાસાસ્તૃતીયં ગચ્છન્તિ ક્રૌઞ્ચાશ્ચ કુરરૈસ્સહ ॥ 27 ॥

શ્યેનાશ્ચતુર્થં ગચ્છન્તિ ગૃધ્રા ગચ્છન્તિ પઞ્ચમમ્ ।

બલવીર્યોપપન્નાનાં રૂપયૌવનશાલિનામ્ ॥ 28 ॥

ષષ્ઠસ્તુ પન્થા હંસાનાં વૈનતેયગતિઃ પરા ।

વૈનતેયાચ્ચ નો જન્મ સર્વેષાં વાનરર્ષભાઃ ॥ 29 ॥

ઇહસ્થોઽહં પ્રપશ્યામિ રાવણં જાનકીં તથા ।

અસ્માકમપિ સૌવર્ણં દિવ્યં ચક્ષુર્બલં તથા ॥ 30 ॥

તસ્માદાહારવીર્યેણ નિસર્ગેણ ચ વાનરાઃ ।

આયોજનશતાત્સાગ્રાદ્વયં પશ્યામ નિત્યશઃ ॥ 31 ॥

અસ્માકં વિહિતા વૃત્તિર્નિસર્ગેણ ચ દૂરતઃ ।

વિહિતા પાદમૂલે તુ વૃત્તિશ્ચરણયોધિનામ્ ॥ 32 ॥

ગર્હિતં તુ કૃતં કર્મ યેન સ્મ પશિતાશિના ।

પ્રતીકાર્યં ચ મે તસ્ય વૈરં ભ્રાતૃકૃતં ભવેત્ ॥ 33 ॥

ઉપાયો દૃશ્યતાં કશ્ચિલ્લઙ્ઘને લવણામ્ભસઃ ।

અભિગમ્ય તુ વૈદેહીં સમૃદ્ધાર્થા ગમિષ્યથ ॥ 34 ॥

સમુદ્રં નેતુમિચ્છામિ ભવદ્ભિર્વરુણાલયમ્ ।

પ્રદાસ્યામ્યુદકં ભ્રાતુસ્સ્વર્ગતસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 35 ॥

તતો નીત્વા તુ તં દેશં તીરં નદનદીપતેઃ ।

નિર્દગ્ધપક્ષં સમ્પાતિં વાનરાસ્સુમહૌજસઃ ॥ 36 ॥

પુનઃ પ્રત્યાનયિત્વા ચ તં દેશં પતગેશ્વરમ્ ।

બભૂવુર્વાનરા હૃષ્ટાઃ પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય તે ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે અષ્ટપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha aṣṭapañcāśassargaḥ |

ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |

sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||

yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |

yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||

vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |

na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||

purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |

ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||

āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |

madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||

tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |

pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||

nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |

ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||

jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |

yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||

jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |

ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||

adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |

antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||

tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |

ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||

nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |

vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||

jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |

mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||

rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |

jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||

taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |

hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||

krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |

bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||

sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |

asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||

tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |

śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||

putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |

adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||

ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |

tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||

jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |

prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||

prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |

tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||

rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |

janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||

laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |

samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||

āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |

tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||

jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |

ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||

dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |

bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||

śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |

balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||

ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |

vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||

ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |

asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||

tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |

āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||

asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |

vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||

garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |

pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||

upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |

abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||

samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |

pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||

tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |

nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||

punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |

babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||