Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 58 — Bengali Script

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।

অথ অষ্টপঞ্চাশস্সর্গঃ ।

Shloka 1

ইত্যুক্তঃ করুণং বাক্যং বানরৈস্ত্যক্তজীবিতৈঃ ।
সবাষ্পো বানরান্গৃধ্রঃ প্রত্যুবাচ মহাস্বনঃ ॥ 1 ॥

ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||

Shloka 2

যবীযান্মম ভ্রাতা জটাযুর্নাম বানরাঃ ।
যমাখ্যাত হতং যুদ্ধে রাবণেন বলীযসা ॥ 2 ॥

yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||

Shloka 3

বৃদ্ধভাবাদপক্ষত্বাচ্ছৃণ্বংস্তদপি মর্ষযে ।
ন হি মে শক্তিরস্ত্যদ্য ভ্রাতুর্বৈরবিমোক্ষণে ॥ 3 ॥

vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||

Shloka 4

পুরা বৃত্রবধে বৃত্তে পরস্পরজযৈষিণৌ ।
আদিত্যমুপযাতৌ স্বো জ্বলন্তং রশ্মিমালিনম্ ॥ 4 ॥

purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||

Shloka 5

আবৃত্ত্যাঽকাশমার্গে তু জবেন স্ম গতৌ ভৃশম্ ।
মধ্যং প্রাপ্তে দিনকরে জটাযুরবসীদতি ॥ 5 ॥

āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||

Shloka 6

তমহং ভ্রাতরং দৃষ্ট্বা সূর্যরশ্মিভিরর্দিতম্ ।
পক্ষাভ্যাং ছাদযামাস স্নেহাত্পরমবিহ্বলঃ ॥ 6 ॥

tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||

Shloka 7

নির্দগ্ধপক্ষঃ পতিতো বিন্ধ্যেঽহং বানরর্ষভাঃ ।
অহমস্মিন্বসন্ভ্রাতুঃ প্রবৃত্তিং নোপলক্ষযে ॥ 7 ॥

nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||

Shloka 8

জটাযুষস্ত্বেবমুক্তো ভ্রাত্রা সম্পাতিনা তদা ।
যুবরাজো মহাপ্রাজ্ঞঃ প্রত্যুবাচাঙ্গদস্ততঃ ॥ 8 ॥

jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||

Shloka 9

জটাযুষো যদি ভ্রাতা শ্রুতং তে গদিতং মযা ।
আখ্যা হি যদি জানাসি নিলযং তস্য রক্ষসঃ ॥ 9 ॥

jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||

Shloka 10

অদীর্ঘদর্শিনং তং বৈ রাবণং রাক্ষসাধিপম্ ।
অন্তিকে যদি বা দূরে যদি জানাসি শংস নঃ ॥ 10 ॥

adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||

Shloka 11

ততোঽব্রবীন্মহাতেজা জ্যেষ্ঠো ভ্রাতা জটাযুষঃ ।
আত্মানুরূপং বচনং বানরান্সম্প্রহর্ষযন্ ॥ 11 ॥

tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||

Shloka 12

নির্দগ্ধপক্ষো গৃধ্রোঽহং হীনবীর্যঃ প্লবঙ্গমাঃ ।
বাঙ্মাত্রেণ তু রামস্য করিষ্যে সাহ্যমুত্তমম্ ॥ 12 ॥

nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||

Shloka 13

জানামি বারুণান্লোকান্বিষ্ণোস্ত্রৈ বিক্রমানপি ।
মহাসুরবিমর্দন্বা শ্চ হ্যমৃতস্য চ মন্থনম্ ॥ 13 ॥

jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||

Shloka 14

রামস্য যদিদং কার্যং কর্তব্যং প্রথমং মযা ।
জরযা চ হৃতং তেজঃ প্রাণাশ্চ শিথিলা মম ॥ 14 ॥

rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||

Shloka 15

তরুণী রূপসম্পন্না সর্বাভরণভূষিতা ।
হ্রিযমাণা মযা দৃষ্টা রাবণেন দুরাত্মনা ॥ 15 ॥

taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||

Shloka 16

ক্রোশন্তী রাম রামেতি লক্ষ্মণেতি চ ভামিনী ।
ভূষণান্যপবিধ্যন্তী গাত্রাণি চ বিধুন্বতী ॥ 16 ॥

krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||

Shloka 17

সূর্যপ্রভেব শৈলাগ্রে তস্যাঃ কৌশেযমুত্তমম্ ।
অসিতে রাক্ষসে ভাতি যথা বা তটিদম্বুদে ॥ 17 ॥

sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||

Shloka 18

তাং তু সীতামহং মন্যে রামস্য পরিকীর্তনাত্ ।
শ্রূযতাং মে কথযতো নিলযং তস্য রক্ষসঃ ॥ 18 ॥

tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||

Shloka 19

পুত্রো বিশ্রবস স্সাক্ষাদ্ভ্রাতা বৈশ্রবণস্য চ ।
অধ্যাস্তে নগরীং লঙ্কাং রাবণো নাম রাক্ষসঃ ॥ 19 ॥

putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||

Shloka 20

ইতো দ্বীপস্সমুদ্রস্য সম্পূর্ণে শতযোজনে ।
তস্মিন্লঙ্কাপুরী রম্যা নির্মিতা বিশ্বকর্মণা ॥ 20 ॥

ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||

Shloka 21

জাম্বূনদমযৈর্দ্বারৈশ্চিত্রৈঃ কাঞ্চনবেদিকৈঃ ।
প্রাসাদৈর্হেমবর্ণৈশ্চ মহদ্ভিঃ সুসমা কৃতা ॥ 21 ॥

jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||

Shloka 22

প্রাকারেণার্কবর্ণেন মহতা চ সমান্বিতা ।
তস্যাং বসতি বৈদেহী দীনা কৌশেযবাসিনী ॥ 22 ॥

prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||

Shloka 23

রাবণান্তঃপুরে রুদ্ধা রাক্ষসীভিস্সুরক্ষিতা ।
জনকস্যাত্মজাং রাজ্ঞস্তত্র দ্রক্ষ্যথ মৈথিলীম্ ॥ 23 ॥

rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||

Shloka 24

লঙ্কাযামথ গুপ্তাযাং সাগরেণ সমন্ততঃ ।
সম্প্রাপ্য সাগরস্যান্তং সম্পূর্ণং শতযোজনম্ ॥ 24 ॥

laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||

Shloka 25

আসাদ্য দক্ষিণং তীরং ততো দ্রক্ষ্যথ রাবণম্ ।
তত্রৈব ত্বরিতাঃ ক্ষিপ্রং বিক্রমধ্বং প্লবঙ্গমাঃ ॥ 25 ॥

āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||

Shloka 26

জ্ঞানেন খলু পশ্যামি দৃষ্ট্বা প্রত্যাগমিষ্যথ ।
আদ্যঃ পন্থাঃ কুলিঙ্গানাং যে চান্যে ধান্যজীবিনঃ ॥ 26 ॥

jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||

Shloka 27

দ্বিতীযো বলিভোজানাং যে চ বৃক্ষফলাশিনঃ ।
ভাসাস্তৃতীযং গচ্ছন্তি ক্রৌঞ্চাশ্চ কুররৈস্সহ ॥ 27 ॥

dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||

Shloka 28

শ্যেনাশ্চতুর্থং গচ্ছন্তি গৃধ্রা গচ্ছন্তি পঞ্চমম্ ।
বলবীর্যোপপন্নানাং রূপযৌবনশালিনাম্ ॥ 28 ॥

śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||

Shloka 29

ষষ্ঠস্তু পন্থা হংসানাং বৈনতেযগতিঃ পরা ।
বৈনতেযাচ্চ নো জন্ম সর্বেষাং বানরর্ষভাঃ ॥ 29 ॥

ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||

Shloka 30

ইহস্থোঽহং প্রপশ্যামি রাবণং জানকীং তথা ।
অস্মাকমপি সৌবর্ণং দিব্যং চক্ষুর্বলং তথা ॥ 30 ॥

ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||

Shloka 31

তস্মাদাহারবীর্যেণ নিসর্গেণ চ বানরাঃ ।
আযোজনশতাত্সাগ্রাদ্বযং পশ্যাম নিত্যশঃ ॥ 31 ॥

tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||

Shloka 32

অস্মাকং বিহিতা বৃত্তির্নিসর্গেণ চ দূরতঃ ।
বিহিতা পাদমূলে তু বৃত্তিশ্চরণযোধিনাম্ ॥ 32 ॥

asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||

Shloka 33

গর্হিতং তু কৃতং কর্ম যেন স্ম পশিতাশিনা ।
প্রতীকার্যং চ মে তস্য বৈরং ভ্রাতৃকৃতং ভবেত্ ॥ 33 ॥

garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||

Shloka 34

উপাযো দৃশ্যতাং কশ্চিল্লঙ্ঘনে লবণাম্ভসঃ ।
অভিগম্য তু বৈদেহীং সমৃদ্ধার্থা গমিষ্যথ ॥ 34 ॥

upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||

Shloka 35

সমুদ্রং নেতুমিচ্ছামি ভবদ্ভির্বরুণালযম্ ।
প্রদাস্যাম্যুদকং ভ্রাতুস্স্বর্গতস্য মহাত্মনঃ ॥ 35 ॥

samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||

Shloka 36

ততো নীত্বা তু তং দেশং তীরং নদনদীপতেঃ ।
নির্দগ্ধপক্ষং সম্পাতিং বানরাস্সুমহৌজসঃ ॥ 36 ॥

tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||

Shloka 37

পুনঃ প্রত্যানযিত্বা চ তং দেশং পতগেশ্বরম্ ।
বভূবুর্বানরা হৃষ্টাঃ প্রবৃত্তিমুপলভ্য তে ॥ 37 ॥

punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে অষ্টপঞ্চাশস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।

इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः ।

सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥ 1 ॥

यवीयान्मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः ।

यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा ॥ 2 ॥

वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये ।

न हि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे ॥ 3 ॥

पुरा वृत्रवधे वृत्ते परस्परजयैषिणौ ।

आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ॥ 4 ॥

आवृत्त्याऽकाशमार्गे तु जवेन स्म गतौ भृशम् ।

मध्यं प्राप्ते दिनकरे जटायुरवसीदति ॥ 5 ॥

तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम् ।

पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात्परमविह्वलः ॥ 6 ॥

निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः ।

अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये ॥ 7 ॥

जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा ।

युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्ततः ॥ 8 ॥

जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया ।

आख्या हि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः ॥ 9 ॥

अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधिपम् ।

अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥ 10 ॥

ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः ।

आत्मानुरूपं वचनं वानरान्सम्प्रहर्षयन् ॥ 11 ॥

निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं हीनवीर्यः प्लवङ्गमाः ।

वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ 12 ॥

जानामि वारुणान्लोकान्विष्णोस्त्रै विक्रमानपि ।

महासुरविमर्दन्वा श्च ह्यमृतस्य च मन्थनम् ॥ 13 ॥

रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया ।

जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम ॥ 14 ॥

तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता ।

ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 15 ॥

क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी ।

भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती ॥ 16 ॥

सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम् ।

असिते राक्षसे भाति यथा वा तटिदम्बुदे ॥ 17 ॥

तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात् ।

श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः ॥ 18 ॥

पुत्रो विश्रवस स्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ।

अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः ॥ 19 ॥

इतो द्वीपस्समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने ।

तस्मिन्लङ्कापुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ 20 ॥

जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः ।

प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमा कृता ॥ 21 ॥

प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समान्विता ।

तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी ॥ 22 ॥

रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता ।

जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥ 23 ॥

लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः ।

सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम् ॥ 24 ॥

आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम् ।

तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः ॥ 25 ॥

ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ ।

आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः ॥ 26 ॥

द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः ।

भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह ॥ 27 ॥

श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम् ।

बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम् ॥ 28 ॥

षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा ।

वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः ॥ 29 ॥

इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा ।

अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा ॥ 30 ॥

तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः ।

आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः ॥ 31 ॥

अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः ।

विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् ॥ 32 ॥

गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पशिताशिना ।

प्रतीकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत् ॥ 33 ॥

उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः ।

अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ ॥ 34 ॥

समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम् ।

प्रदास्याम्युदकं भ्रातुस्स्वर्गतस्य महात्मनः ॥ 35 ॥

ततो नीत्वा तु तं देशं तीरं नदनदीपतेः ।

निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानरास्सुमहौजसः ॥ 36 ॥

पुनः प्रत्यानयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम् ।

बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते ॥ 37 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.58 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - অষ্টপঞ্চাশ সর্গঃ