Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 20 — Bengali Script

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডম্ ।

অথ বিংশস্সর্গঃ ।

Shloka 1

রামচাপবিসৃষ্টেন শরেণান্তকরেণ তম্ ।
দৃষ্ট্বা বিনিহতং ভূমৌ তারা তারাধিপাননা ॥ 1 ॥

rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||

Shloka 2

সা সমাসাদ্য ভর্তারং পর্যষ্বজত ভামিনী ।
ইষুণাঽভিহতং দৃষ্ট্বা বালিনং কুঞ্জরোপমম্ ॥ 2 ॥

sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||

Shloka 3

বানরেন্দ্র মহেন্দ্রাভং শোকসন্তপ্তমানসা ।
তারা তরুমিবোন্মূলং পর্যদেবযদাতুরা ॥ 3 ॥

vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||

Shloka 4

রণে দারুণ বিক্রান্ত প্রবীর প্লবতাং বর ।
কিং দীনামপুরোভাগামদ্য ত্বং নাভিভাষসে ॥ 4 ॥

raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||

Shloka 5

উত্তিষ্ঠ হরিশার্দূল ভজস্ব শযনোত্তমম্ ।
নৈবংবিধাশ্শেরতে হি ভূমৌ নৃপতিসত্তমাঃ ॥ 5 ॥

uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||

Shloka 6

অতীব খলু তে কান্তা বসুধা বসুধাধিপ ।
গতাসুরপি যাং গাত্রৈর্মাং বিহায নিষেবসে ॥ 6 ॥

atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||

Shloka 7

ব্যক্তমন্যা ত্বযা বীর ধর্মতঃ সম্প্রবর্তিতা ।
কিষ্কিন্ধেব পুরী রম্যা স্বর্গমার্গে বিনির্মিতা ॥ 7 ॥

vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||

Shloka 8

যান্যস্মাভিস্ত্বযা সার্ধং বনেষু মধুগন্ধিষু ।
বিহৃতানি ত্বযা কালে তেষামুপরমঃ কৃতঃ ॥ 8 ॥

yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||

Shloka 9

নিরানন্দা নিরাশাঽহং নিমগ্না শোকসাগরে ।
ত্বযি পঞ্চত্বমাপন্নে মহাযূথপযূথপে ॥ 9 ॥

nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||

Shloka 10

হৃদযং সুস্থিরং মহ্যং দৃষ্ট্বা বিনিহতং পতিম্ ।
যন্ন শোকাভিসন্তপ্তং স্ফুটতেঽদ্য সহস্রধা ॥ 10 ॥

hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||

Shloka 11

সুগ্রীবস্য ত্বযা ভার্যা হৃতা স চ বিবাসিতঃ ।
যত্তু ত্তস্য ত্বযা ব্যুষ্টিঃ প্রাপ্তেযং প্লবগাধিপ ॥ 11 ॥

sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||

Shloka 12

নিশ্শ্রেযসপরা মোহাত্ত্বযা চাহং বিগর্হিতা ।
যৈষাঽব্রুবং হিতং বাক্যং বানরেন্দ্র হিতৈষিণী ॥ 12 ॥

niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||

Shloka 13

রূপযৌবনদৃপ্তানাং দক্ষিণানাং চ মানদ ।
নূনমপ্সরসামার্য চিত্তানি প্রমথিষ্যসি ॥ 13 ॥

rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||

Shloka 14

কালো নিস্সংশযো নূনং জীবিতান্তকরস্তব ।
বলাদ্যেনাবপন্নোঽসি সুগ্রীবস্যাবশো বশম্ ॥ 14 ॥

kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||

Shloka 15

বৈধব্যং শোকসন্তাপং কৃপণং কৃপণা সতী ।
অদুঃখোপচিতা পূর্বং বর্তযিষ্যাম্যনাথবত্ ॥ 15 ॥

vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||

Shloka 16

লালিতশ্চাঙ্গদো বীরস্সুকুমারস্সুখোচিতঃ ।
বর্ত্স্যতে কামবস্থাং মে পিতৃব্যে ক্রোধমূর্ছিতে ॥ 16 ॥

lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||

Shloka 17

কুরুষ্ব পিতরং পুত্র সুদৃষ্টং ধর্মবত্সলম্ ।
দুর্লভং দর্শনং বত্স তব তস্য ভবিষ্যতি ॥ 17 ॥

kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||

Shloka 18

সমাশ্বাসয পুত্রং ত্বং সন্দেশং সন্দিশস্ব মে ।
মূর্ধ্নি চৈনং সমাঘ্রায প্রবাসং প্রস্থিতো হ্যসি ॥ 18 ॥

samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||

Shloka 19

রামেণ হি মহত্কর্ম কৃতং ত্বামভিনিঘ্নতা ।
আনৃণ্যং চ গতং তস্য সুগ্রীবস্য প্রতিশ্রবে ॥ 19 ॥

rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||

Shloka 20

সকামো ভব সুগ্রীব রুমাং ত্বং প্রতিপত্স্যসে ।
ভুঙ্ক্ষব রাজ্যমনুদ্বিগ্নশ্শস্তো ভ্রাতা রিপুস্তব ॥ 20 ॥

sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||

Shloka 21

কিং মামেবং বিলপতীং প্রেম্ণা ত্বং নাভিভাষসে ।
ইমাঃ পশ্য বরা বহ্বীর্ভার্যাস্তে বানরেশ্বর ॥ 21 ॥

kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||

Shloka 22

তস্যা বিলপিতং শ্রুত্বা বানর্যস্সর্বতশ্চ তাঃ ।
পরিগৃহ্যাঙ্গদং দীনং দুঃখার্তা পরিচুক্রুশুঃ ॥ 22 ॥

tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||

Shloka 23

কিমঙ্গদং সাঙ্গদবীরবাহো বিহায যাস্যদ্য চিরপ্রবাসম্ ।
ন যুক্তমেবং গুণসন্নিকৃষ্টং বিহায পুত্রং প্রিযপুত্র গন্তুম্ ॥ 23 ॥

kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||

Shloka 24

কিমপ্রিযং তে প্রিয চারুবেষ মযা কৃতং নাথ সুতেন বা তে ।
সহাঙ্গদাং মাং প্রবিহায বীর যত্প্রস্থিতো দীর্ঘ মিতঃ প্রবাসম্ ॥ 24 ॥

kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||

Shloka 25

যদ্যপ্রিযং কিঞ্চিদসম্প্রধার্য কৃতং মযা স্যাত্তব দীর্ঘবাহো ।
ক্ষমস্ব মে তদ্ধরিবংশনাথ ব্রজামি মূর্ধ্না তব বীর পাদৌ ॥ 25 ॥

yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||

Shloka 26

তথা তু তারা করুণং রুদন্তী ভর্তুস্সমীপে সহ বানরীভিঃ ।
ব্যবস্যত প্রাযমুপোপবেষ্টু মনিন্দ্যবর্ণা ভুবি যত্র বালী ॥ 26 ॥

tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডে বিংশস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ विंशस्सर्गः ।

रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम् ।

दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना ॥ 1 ॥

सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी ।

इषुणाऽभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम् ॥ 2 ॥

वानरेन्द्र महेन्द्राभं शोकसन्तप्तमानसा ।

तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयदातुरा ॥ 3 ॥

रणे दारुण विक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर ।

किं दीनामपुरोभागामद्य त्वं नाभिभाषसे ॥ 4 ॥

उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम् ।

नैवंविधाश्शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥ 5 ॥

अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप ।

गतासुरपि यां गात्रैर्मां विहाय निषेवसे ॥ 6 ॥

व्यक्तमन्या त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तिता ।

किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता ॥ 7 ॥

यान्यस्माभिस्त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु ।

विहृतानि त्वया काले तेषामुपरमः कृतः ॥ 8 ॥

निरानन्दा निराशाऽहं निमग्ना शोकसागरे ।

त्वयि पञ्चत्वमापन्ने महायूथपयूथपे ॥ 9 ॥

हृदयं सुस्थिरं मह्यं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ।

यन्न शोकाभिसन्तप्तं स्फुटतेऽद्य सहस्रधा ॥ 10 ॥

सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः ।

यत्तु त्तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप ॥ 11 ॥

निश्श्रेयसपरा मोहात्त्वया चाहं विगर्हिता ।

यैषाऽब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्र हितैषिणी ॥ 12 ॥

रूपयौवनदृप्तानां दक्षिणानां च मानद ।

नूनमप्सरसामार्य चित्तानि प्रमथिष्यसि ॥ 13 ॥

कालो निस्संशयो नूनं जीवितान्तकरस्तव ।

बलाद्येनावपन्नोऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम् ॥ 14 ॥

वैधव्यं शोकसन्तापं कृपणं कृपणा सती ।

अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्यनाथवत् ॥ 15 ॥

लालितश्चाङ्गदो वीरस्सुकुमारस्सुखोचितः ।

वर्त्स्यते कामवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्छिते ॥ 16 ॥

कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम् ।

दुर्लभं दर्शनं वत्स तव तस्य भविष्यति ॥ 17 ॥

समाश्वासय पुत्रं त्वं सन्देशं सन्दिशस्व मे ।

मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्यसि ॥ 18 ॥

रामेण हि महत्कर्म कृतं त्वामभिनिघ्नता ।

आनृण्यं च गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥ 19 ॥

सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे ।

भुङ्क्षव राज्यमनुद्विग्नश्शस्तो भ्राता रिपुस्तव ॥ 20 ॥

किं मामेवं विलपतीं प्रेम्णा त्वं नाभिभाषसे ।

इमाः पश्य वरा बह्वीर्भार्यास्ते वानरेश्वर ॥ 21 ॥

तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यस्सर्वतश्च ताः ।

परिगृह्याङ्गदं दीनं दुःखार्ता परिचुक्रुशुः ॥ 22 ॥

किमङ्गदं साङ्गदवीरबाहो विहाय यास्यद्य चिरप्रवासम् ।

न युक्तमेवं गुणसन्निकृष्टं विहाय पुत्रं प्रियपुत्र गन्तुम् ॥ 23 ॥

किमप्रियं ते प्रिय चारुवेष मया कृतं नाथ सुतेन वा ते ।

सहाङ्गदां मां प्रविहाय वीर यत्प्रस्थितो दीर्घ मितः प्रवासम् ॥ 24 ॥

यद्यप्रियं किञ्चिदसम्प्रधार्य कृतं मया स्यात्तव दीर्घबाहो ।

क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥ 25 ॥

तथा तु तारा करुणं रुदन्ती भर्तुस्समीपे सह वानरीभिः ।

व्यवस्यत प्रायमुपोपवेष्टु मनिन्द्यवर्णा भुवि यत्र वाली ॥ 26 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे विंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.20 কিষ্কিন্ধাকাণ্ড - বিংশ সর্গঃ