ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਰਾਮਚਾਪਵਿਸृष੍ਟੇਨ ਸ਼ਰੇਣਾਨ੍ਤਕਰੇਣ ਤਮ੍ ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਿਹਤਂ ਭੂਮੌ ਤਾਰਾ ਤਾਰਾਧਿਪਾਨਨਾ ॥ 1 ॥
ਸਾ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਪਰ੍ਯष੍ਵਜਤ ਭਾਮਿਨੀ ।
ਇषੁਣਾऽਭਿਹਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਲਿਨਂ ਕੁਞ੍ਜਰੋਪਮਮ੍ ॥ 2 ॥
ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਂ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਮਾਨਸਾ ।
ਤਾਰਾ ਤਰੁਮਿਵੋਨ੍ਮੂਲਂ ਪਰ੍ਯਦੇਵਯਦਾਤੁਰਾ ॥ 3 ॥
ਰਣੇ ਦਾਰੁਣ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਪ੍ਰਵੀਰ ਪ੍ਲਵਤਾਂ ਵਰ ।
ਕਿਂ ਦੀਨਾਮਪੁਰੋਭਾਗਾਮਦ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਨਾਭਿਭਾषਸੇ ॥ 4 ॥
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਭਜਸ੍ਵ ਸ਼ਯਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਨੈਵਂਵਿਧਾਸ਼੍ਸ਼ੇਰਤੇ ਹਿ ਭੂਮੌ ਨृਪਤਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 5 ॥
ਅਤੀਵ ਖਲੁ ਤੇ ਕਾਨ੍ਤਾ ਵਸੁਧਾ ਵਸੁਧਾਧਿਪ ।
ਗਤਾਸੁਰਪਿ ਯਾਂ ਗਾਤ੍ਰੈਰ੍ਮਾਂ ਵਿਹਾਯ ਨਿषੇਵਸੇ ॥ 6 ॥
ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਵੀਰ ਧਰ੍ਮਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾ ।
ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧੇਵ ਪੁਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ॥ 7 ॥
ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਮਾਭਿਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਨੇषੁ ਮਧੁਗਨ੍ਧਿषੁ ।
ਵਿਹृਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯਾ ਕਾਲੇ ਤੇषਾਮੁਪਰਮਃ ਕृਤਃ ॥ 8 ॥
ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾऽਹਂ ਨਿਮਗ੍ਨਾ ਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ ।
ਤ੍ਵਯਿ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨੇ ਮਹਾਯੂਥਪਯੂਥਪੇ ॥ 9 ॥
ਹृਦਯਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਮਹ੍ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਿਹਤਂ ਪਤਿਮ੍ ।
ਯਨ੍ਨ ਸ਼ੋਕਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਸ੍ਫੁਟਤੇऽਦ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ॥ 10 ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਹृਤਾ ਸ ਚ ਵਿਵਾਸਿਤਃ ।
ਯਤ੍ਤੁ ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਯਂ ਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪ ॥ 11 ॥
ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਰੇਯਸਪਰਾ ਮੋਹਾਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚਾਹਂ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਾ ।
ਯੈषਾऽਬ੍ਰੁਵਂ ਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਹਿਤੈषਿਣੀ ॥ 12 ॥
ਰੂਪਯੌਵਨਦृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦਕ੍षਿਣਾਨਾਂ ਚ ਮਾਨਦ ।
ਨੂਨਮਪ੍ਸਰਸਾਮਾਰ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਮਥਿष੍ਯਸਿ ॥ 13 ॥
ਕਾਲੋ ਨਿਸ੍ਸਂਸ਼ਯੋ ਨੂਨਂ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਰਸ੍ਤਵ ।
ਬਲਾਦ੍ਯੇਨਾਵਪਨ੍ਨੋऽਸਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯਾਵਸ਼ੋ ਵਸ਼ਮ੍ ॥ 14 ॥
ਵੈਧਵ੍ਯਂ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਂ ਕृਪਣਂ ਕृਪਣਾ ਸਤੀ ।
ਅਦੁਃਖੋਪਚਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਰ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯਨਾਥਵਤ੍ ॥ 15 ॥
ਲਾਲਿਤਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਦੋ ਵੀਰਸ੍ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਸੁਖੋਚਿਤਃ ।
ਵਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਕਾਮਵਸ੍ਥਾਂ ਮੇ ਪਿਤृਵ੍ਯੇ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤੇ ॥ 16 ॥
ਕੁਰੁष੍ਵ ਪਿਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸੁਦृष੍ਟਂ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਮ੍ ।
ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਤ੍ਸ ਤਵ ਤਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 17 ॥
ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂ ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਂ ਸਨ੍ਦਿਸ਼ਸ੍ਵ ਮੇ ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚੈਨਂ ਸਮਾਘ੍ਰਾਯ ਪ੍ਰਵਾਸਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਸਿ ॥ 18 ॥
ਰਾਮੇਣ ਹਿ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਾਮਭਿਨਿਘ੍ਨਤਾ ।
ਆਨृਣ੍ਯਂ ਚ ਗਤਂ ਤਸ੍ਯ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵੇ ॥ 19 ॥
ਸਕਾਮੋ ਭਵ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਰੁਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਸੇ ।
ਭੁਙ੍ਕ੍षਵ ਰਾਜ੍ਯਮਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਰਿਪੁਸ੍ਤਵ ॥ 20 ॥
ਕਿਂ ਮਾਮੇਵਂ ਵਿਲਪਤੀਂ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਤ੍ਵਂ ਨਾਭਿਭਾषਸੇ ।
ਇਮਾਃ ਪਸ਼੍ਯ ਵਰਾ ਬਹ੍ਵੀਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਵਾਨਰੇਸ਼੍ਵਰ ॥ 21 ॥
ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਲਪਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਾਨਰ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ।
ਪਰਿਗृਹ੍ਯਾਙ੍ਗਦਂ ਦੀਨਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਪਰਿਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਃ ॥ 22 ॥
ਕਿਮਙ੍ਗਦਂ ਸਾਙ੍ਗਦਵੀਰਬਾਹੋ ਵਿਹਾਯ ਯਾਸ੍ਯਦ੍ਯ ਚਿਰਪ੍ਰਵਾਸਮ੍ ।
ਨ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵਂ ਗੁਣਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟਂ ਵਿਹਾਯ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਪੁਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ॥ 23 ॥
ਕਿਮਪ੍ਰਿਯਂ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਚਾਰੁਵੇष ਮਯਾ ਕृਤਂ ਨਾਥ ਸੁਤੇਨ ਵਾ ਤੇ ।
ਸਹਾਙ੍ਗਦਾਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰਵਿਹਾਯ ਵੀਰ ਯਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਦੀਰ੍ਘ ਮਿਤਃ ਪ੍ਰਵਾਸਮ੍ ॥ 24 ॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਰਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯ ਕृਤਂ ਮਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੋ ।
ਕ੍षਮਸ੍ਵ ਮੇ ਤਦ੍ਧਰਿਵਂਸ਼ਨਾਥ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਤਵ ਵੀਰ ਪਾਦੌ ॥ 25 ॥
ਤਥਾ ਤੁ ਤਾਰਾ ਕਰੁਣਂ ਰੁਦਨ੍ਤੀ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ਸਮੀਪੇ ਸਹ ਵਾਨਰੀਭਿਃ ।
ਵ੍ਯਵਸ੍ਯਤ ਪ੍ਰਾਯਮੁਪੋਪਵੇष੍ਟੁ ਮਨਿਨ੍ਦ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਭੁਵਿ ਯਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ॥ 26 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||
vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||
raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||
vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||
yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||
nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||
niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||
rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||
kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||
vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||
lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||
rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||
kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||
kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||
kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||
yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ विंशस्सर्गः ।
रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम् ।
दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना ॥ 1 ॥
सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी ।
इषुणाऽभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम् ॥ 2 ॥
वानरेन्द्र महेन्द्राभं शोकसन्तप्तमानसा ।
तारा तरुमिवोन्मूलं पर्यदेवयदातुरा ॥ 3 ॥
रणे दारुण विक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर ।
किं दीनामपुरोभागामद्य त्वं नाभिभाषसे ॥ 4 ॥
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम् ।
नैवंविधाश्शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥ 5 ॥
अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप ।
गतासुरपि यां गात्रैर्मां विहाय निषेवसे ॥ 6 ॥
व्यक्तमन्या त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तिता ।
किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता ॥ 7 ॥
यान्यस्माभिस्त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु ।
विहृतानि त्वया काले तेषामुपरमः कृतः ॥ 8 ॥
निरानन्दा निराशाऽहं निमग्ना शोकसागरे ।
त्वयि पञ्चत्वमापन्ने महायूथपयूथपे ॥ 9 ॥
हृदयं सुस्थिरं मह्यं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ।
यन्न शोकाभिसन्तप्तं स्फुटतेऽद्य सहस्रधा ॥ 10 ॥
सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः ।
यत्तु त्तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप ॥ 11 ॥
निश्श्रेयसपरा मोहात्त्वया चाहं विगर्हिता ।
यैषाऽब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्र हितैषिणी ॥ 12 ॥
रूपयौवनदृप्तानां दक्षिणानां च मानद ।
नूनमप्सरसामार्य चित्तानि प्रमथिष्यसि ॥ 13 ॥
कालो निस्संशयो नूनं जीवितान्तकरस्तव ।
बलाद्येनावपन्नोऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम् ॥ 14 ॥
वैधव्यं शोकसन्तापं कृपणं कृपणा सती ।
अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्यनाथवत् ॥ 15 ॥
लालितश्चाङ्गदो वीरस्सुकुमारस्सुखोचितः ।
वर्त्स्यते कामवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्छिते ॥ 16 ॥
कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम् ।
दुर्लभं दर्शनं वत्स तव तस्य भविष्यति ॥ 17 ॥
समाश्वासय पुत्रं त्वं सन्देशं सन्दिशस्व मे ।
मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्यसि ॥ 18 ॥
रामेण हि महत्कर्म कृतं त्वामभिनिघ्नता ।
आनृण्यं च गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥ 19 ॥
सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे ।
भुङ्क्षव राज्यमनुद्विग्नश्शस्तो भ्राता रिपुस्तव ॥ 20 ॥
किं मामेवं विलपतीं प्रेम्णा त्वं नाभिभाषसे ।
इमाः पश्य वरा बह्वीर्भार्यास्ते वानरेश्वर ॥ 21 ॥
तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यस्सर्वतश्च ताः ।
परिगृह्याङ्गदं दीनं दुःखार्ता परिचुक्रुशुः ॥ 22 ॥
किमङ्गदं साङ्गदवीरबाहो विहाय यास्यद्य चिरप्रवासम् ।
न युक्तमेवं गुणसन्निकृष्टं विहाय पुत्रं प्रियपुत्र गन्तुम् ॥ 23 ॥
किमप्रियं ते प्रिय चारुवेष मया कृतं नाथ सुतेन वा ते ।
सहाङ्गदां मां प्रविहाय वीर यत्प्रस्थितो दीर्घ मितः प्रवासम् ॥ 24 ॥
यद्यप्रियं किञ्चिदसम्प्रधार्य कृतं मया स्यात्तव दीर्घबाहो ।
क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥ 25 ॥
तथा तु तारा करुणं रुदन्ती भर्तुस्समीपे सह वानरीभिः ।
व्यवस्यत प्रायमुपोपवेष्टु मनिन्द्यवर्णा भुवि यत्र वाली ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |
dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||
sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |
iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||
vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |
tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||
raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |
kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||
uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |
naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||
atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |
gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||
vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |
kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||
yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |
vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||
nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |
tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||
hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||
sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |
yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||
niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |
yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||
rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |
nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||
kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |
balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||
vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |
aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||
lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |
vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||
kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |
durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||
samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |
mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||
rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |
ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||
sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |
bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||
kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |
imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||
tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |
parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||
kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |
na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||
kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |
sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||
yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |
kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||
tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |
vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.