ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କରୁଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵାନରୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତୈଃ ।
ସବାଷ୍ପୋ ଵାନରାନ୍ଗୃଧ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାସ୍ଵନଃ ॥ 1 ॥
ଯଵୀଯାନ୍ମମ ଭ୍ରାତା ଜଟାଯୁର୍ନାମ ଵାନରାଃ ।
ଯମାଖ୍ଯାତ ହତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଵଣେନ ବଲୀଯସା ॥ 2 ॥
ଵୃଦ୍ଧଭାଵାଦପକ୍ଷତ୍ଵାଚ୍ଛୃଣ୍ଵଂସ୍ତଦପି ମର୍ଷଯେ ।
ନ ହି ମେ ଶକ୍ତିରସ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈରଵିମୋକ୍ଷଣେ ॥ 3 ॥
ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ଵୃତ୍ତେ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ ।
ଆଦିତ୍ଯମୁପଯାତୌ ସ୍ଵୋ ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ରଶ୍ମିମାଲିନମ୍ ॥ 4 ॥
ଆଵୃତ୍ତ୍ଯାଽକାଶମାର୍ଗେ ତୁ ଜଵେନ ସ୍ମ ଗତୌ ଭୃଶମ୍ ।
ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦିନକରେ ଜଟାଯୁରଵସୀଦତି ॥ 5 ॥
ତମହଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂର୍ଯରଶ୍ମିଭିରର୍ଦିତମ୍ ।
ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଛାଦଯାମାସ ସ୍ନେହାତ୍ପରମଵିହ୍ଵଲଃ ॥ 6 ॥
ନିର୍ଦଗ୍ଧପକ୍ଷଃ ପତିତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯେଽହଂ ଵାନରର୍ଷଭାଃ ।
ଅହମସ୍ମିନ୍ଵସନ୍ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ ॥ 7 ॥
ଜଟାଯୁଷସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମ୍ପାତିନା ତଦା ।
ଯୁଵରାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଙ୍ଗଦସ୍ତତଃ ॥ 8 ॥
ଜଟାଯୁଷୋ ଯଦି ଭ୍ରାତା ଶ୍ରୁତଂ ତେ ଗଦିତଂ ମଯା ।
ଆଖ୍ଯା ହି ଯଦି ଜାନାସି ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ॥ 9 ॥
ଅଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଂ ତଂ ଵୈ ରାଵଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ।
ଅନ୍ତିକେ ଯଦି ଵା ଦୂରେ ଯଦି ଜାନାସି ଶଂସ ନଃ ॥ 10 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ଜଟାଯୁଷଃ ।
ଆତ୍ମାନୁରୂପଂ ଵଚନଂ ଵାନରାନ୍ସମ୍ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍ ॥ 11 ॥
ନିର୍ଦଗ୍ଧପକ୍ଷୋ ଗୃଧ୍ରୋଽହଂ ହୀନଵୀର୍ଯଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
ଵାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ତୁ ରାମସ୍ଯ କରିଷ୍ଯେ ସାହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 12 ॥
ଜାନାମି ଵାରୁଣାନ୍ଲୋକାନ୍ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତ୍ରୈ ଵିକ୍ରମାନପି ।
ମହାସୁରଵିମର୍ଦନ୍ଵା ଶ୍ଚ ହ୍ଯମୃତସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଥନମ୍ ॥ 13 ॥
ରାମସ୍ଯ ଯଦିଦଂ କାର୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଥମଂ ମଯା ।
ଜରଯା ଚ ହୃତଂ ତେଜଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ଶିଥିଲା ମମ ॥ 14 ॥
ତରୁଣୀ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା ।
ହ୍ରିଯମାଣା ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 15 ॥
କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ରାମ ରାମେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ଭାମିନୀ ।
ଭୂଷଣାନ୍ଯପଵିଧ୍ଯନ୍ତୀ ଗାତ୍ରାଣି ଚ ଵିଧୁନ୍ଵତୀ ॥ 16 ॥
ସୂର୍ଯପ୍ରଭେଵ ଶୈଲାଗ୍ରେ ତସ୍ଯାଃ କୌଶେଯମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଅସିତେ ରାକ୍ଷସେ ଭାତି ଯଥା ଵା ତଟିଦମ୍ବୁଦେ ॥ 17 ॥
ତାଂ ତୁ ସୀତାମହଂ ମନ୍ଯେ ରାମସ୍ଯ ପରିକୀର୍ତନାତ୍ ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ମେ କଥଯତୋ ନିଲଯଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ॥ 18 ॥
ପୁତ୍ରୋ ଵିଶ୍ରଵସ ସ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଭ୍ରାତା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ଚ ।
ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ ॥ 19 ॥
ଇତୋ ଦ୍ଵୀପସ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ସମ୍ପୂର୍ଣେ ଶତଯୋଜନେ ।
ତସ୍ମିନ୍ଲଙ୍କାପୁରୀ ରମ୍ଯା ନିର୍ମିତା ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 20 ॥
ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈର୍ଦ୍ଵାରୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କାଞ୍ଚନଵେଦିକୈଃ ।
ପ୍ରାସାଦୈର୍ହେମଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ମହଦ୍ଭିଃ ସୁସମା କୃତା ॥ 21 ॥
ପ୍ରାକାରେଣାର୍କଵର୍ଣେନ ମହତା ଚ ସମାନ୍ଵିତା ।
ତସ୍ଯାଂ ଵସତି ଵୈଦେହୀ ଦୀନା କୌଶେଯଵାସିନୀ ॥ 22 ॥
ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରେ ରୁଦ୍ଧା ରାକ୍ଷସୀଭିସ୍ସୁରକ୍ଷିତା ।
ଜନକସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 23 ॥
ଲଙ୍କାଯାମଥ ଗୁପ୍ତାଯାଂ ସାଗରେଣ ସମନ୍ତତଃ ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସାଗରସ୍ଯାନ୍ତଂ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମ୍ ॥ 24 ॥
ଆସାଦ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ତୀରଂ ତତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ରାଵଣମ୍ ।
ତତ୍ରୈଵ ତ୍ଵରିତାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିକ୍ରମଧ୍ଵଂ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 25 ॥
ଜ୍ଞାନେନ ଖଲୁ ପଶ୍ଯାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯଥ ।
ଆଦ୍ଯଃ ପନ୍ଥାଃ କୁଲିଙ୍ଗାନାଂ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଧାନ୍ଯଜୀଵିନଃ ॥ 26 ॥
ଦ୍ଵିତୀଯୋ ବଲିଭୋଜାନାଂ ଯେ ଚ ଵୃକ୍ଷଫଲାଶିନଃ ।
ଭାସାସ୍ତୃତୀଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କ୍ରୌଞ୍ଚାଶ୍ଚ କୁରରୈସ୍ସହ ॥ 27 ॥
ଶ୍ଯେନାଶ୍ଚତୁର୍ଥଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗୃଧ୍ରା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପଞ୍ଚମମ୍ ।
ବଲଵୀର୍ଯୋପପନ୍ନାନାଂ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନାମ୍ ॥ 28 ॥
ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ପନ୍ଥା ହଂସାନାଂ ଵୈନତେଯଗତିଃ ପରା ।
ଵୈନତେଯାଚ୍ଚ ନୋ ଜନ୍ମ ସର୍ଵେଷାଂ ଵାନରର୍ଷଭାଃ ॥ 29 ॥
ଇହସ୍ଥୋଽହଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ରାଵଣଂ ଜାନକୀଂ ତଥା ।
ଅସ୍ମାକମପି ସୌଵର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁର୍ବଲଂ ତଥା ॥ 30 ॥
ତସ୍ମାଦାହାରଵୀର୍ଯେଣ ନିସର୍ଗେଣ ଚ ଵାନରାଃ ।
ଆଯୋଜନଶତାତ୍ସାଗ୍ରାଦ୍ଵଯଂ ପଶ୍ଯାମ ନିତ୍ଯଶଃ ॥ 31 ॥
ଅସ୍ମାକଂ ଵିହିତା ଵୃତ୍ତିର୍ନିସର୍ଗେଣ ଚ ଦୂରତଃ ।
ଵିହିତା ପାଦମୂଲେ ତୁ ଵୃତ୍ତିଶ୍ଚରଣଯୋଧିନାମ୍ ॥ 32 ॥
ଗର୍ହିତଂ ତୁ କୃତଂ କର୍ମ ଯେନ ସ୍ମ ପଶିତାଶିନା ।
ପ୍ରତୀକାର୍ଯଂ ଚ ମେ ତସ୍ଯ ଵୈରଂ ଭ୍ରାତୃକୃତଂ ଭଵେତ୍ ॥ 33 ॥
ଉପାଯୋ ଦୃଶ୍ଯତାଂ କଶ୍ଚିଲ୍ଲଙ୍ଘନେ ଲଵଣାମ୍ଭସଃ ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ସମୃଦ୍ଧାର୍ଥା ଗମିଷ୍ଯଥ ॥ 34 ॥
ସମୁଦ୍ରଂ ନେତୁମିଚ୍ଛାମି ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵରୁଣାଲଯମ୍ ।
ପ୍ରଦାସ୍ଯାମ୍ଯୁଦକଂ ଭ୍ରାତୁସ୍ସ୍ଵର୍ଗତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 35 ॥
ତତୋ ନୀତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଦେଶଂ ତୀରଂ ନଦନଦୀପତେଃ ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧପକ୍ଷଂ ସମ୍ପାତିଂ ଵାନରାସ୍ସୁମହୌଜସଃ ॥ 36 ॥
ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାନଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ଦେଶଂ ପତଗେଶ୍ଵରମ୍ ।
ବଭୂଵୁର୍ଵାନରା ହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିମୁପଲଭ୍ଯ ତେ ॥ 37 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः ।
सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥ 1 ॥
यवीयान्मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः ।
यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा ॥ 2 ॥
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये ।
न हि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे ॥ 3 ॥
पुरा वृत्रवधे वृत्ते परस्परजयैषिणौ ।
आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ॥ 4 ॥
आवृत्त्याऽकाशमार्गे तु जवेन स्म गतौ भृशम् ।
मध्यं प्राप्ते दिनकरे जटायुरवसीदति ॥ 5 ॥
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम् ।
पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात्परमविह्वलः ॥ 6 ॥
निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः ।
अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये ॥ 7 ॥
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा ।
युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्ततः ॥ 8 ॥
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया ।
आख्या हि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः ॥ 9 ॥
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधिपम् ।
अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥ 10 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः ।
आत्मानुरूपं वचनं वानरान्सम्प्रहर्षयन् ॥ 11 ॥
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं हीनवीर्यः प्लवङ्गमाः ।
वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ 12 ॥
जानामि वारुणान्लोकान्विष्णोस्त्रै विक्रमानपि ।
महासुरविमर्दन्वा श्च ह्यमृतस्य च मन्थनम् ॥ 13 ॥
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया ।
जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम ॥ 14 ॥
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 15 ॥
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी ।
भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती ॥ 16 ॥
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम् ।
असिते राक्षसे भाति यथा वा तटिदम्बुदे ॥ 17 ॥
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात् ।
श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः ॥ 18 ॥
पुत्रो विश्रवस स्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ।
अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः ॥ 19 ॥
इतो द्वीपस्समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने ।
तस्मिन्लङ्कापुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ 20 ॥
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः ।
प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमा कृता ॥ 21 ॥
प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समान्विता ।
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी ॥ 22 ॥
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता ।
जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥ 23 ॥
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः ।
सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम् ॥ 24 ॥
आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम् ।
तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः ॥ 25 ॥
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ ।
आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः ॥ 26 ॥
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः ।
भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह ॥ 27 ॥
श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम् ।
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम् ॥ 28 ॥
षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा ।
वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः ॥ 29 ॥
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा ।
अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा ॥ 30 ॥
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः ।
आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः ॥ 31 ॥
अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः ।
विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् ॥ 32 ॥
गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पशिताशिना ।
प्रतीकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत् ॥ 33 ॥
उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः ।
अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ ॥ 34 ॥
समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम् ।
प्रदास्याम्युदकं भ्रातुस्स्वर्गतस्य महात्मनः ॥ 35 ॥
ततो नीत्वा तु तं देशं तीरं नदनदीपतेः ।
निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानरास्सुमहौजसः ॥ 36 ॥
पुनः प्रत्यानयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम् ।
बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.