ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്ദശസ്സര്ഗഃ ।
സര്വേ തേ ത്വരിതം ഗത്വാ കിഷ്കിന്ധാം വാലി പാലിതാമ് ।
വൃക്ഷൈരാത്മാനമാവൃത്യ വ്യതിഷ്ഠന് ഗഹനേ വനേ ॥ 1 ॥
വിചാര്യ സര്വതോ ദൃഷ്ടിം കാനനേ കാനനപ്രിയഃ ।
സുഗ്രീവോ വിപുലഗ്രീവഃ ക്രോധമാഹാരയദ്ഭൃശമ് ॥ 2 ॥
തതസ്സ നിനദം ഘോരം കൃത്വാ യുദ്ധായ ചാഹ്വയത് ।
പരിവാരൈഃ പരിവൃതോ നാദൈര്ഭിന്ദന്നിവാമ്ബരമ് ॥ 3 ॥
ഗര്ജന്നിവ മഹാമേഘോ വായുവേഗപുരസ്സരഃ ।
അഥ ബാലാര്കസദൃശോ ദൃപ്തസിംഹഗതിസ്തദാ ॥ 4 ॥
ദൃഷ്ട്വാ രാമം ക്രിയാദക്ഷം സുഗ്രീവോ വാക്യമബ്രവീത് ।
ഹരിവാഗുരയാ വ്യാപ്താം തപ്തകാഞ്ചനതോരണാമ് ।
പ്രാപ്താഃ സ്മ ധ്വജയന്ത്രാഢ്യാം കിഷ്കിന്ധാം വാലിനഃ പുരീമ് ॥ 5 ॥
പ്രതിജ്ഞാ യാ ത്വയാ വീര കൃതാ വാലിവധേ പുരാ ।
സഫലാം കുരു താം ക്ഷിപ്രം ലതാം കാല ഇവാഗതഃ ॥ 6 ॥
ഏവമുക്തസ്തു ധര്മാത്മാ സുഗ്രീവേണ സ രാഘവഃ ।
തമേവോവാച വചനം സുഗ്രീവം ശത്രുസൂദനഃ ॥ 7 ॥
കൃതാഭിജ്ഞാനചിഹ്നസ്ത്വ മനയാ ഗജസാഹ്വയാ ।
ലക്ഷ്മണേന സമുത്പാട്യ യൈഷാ കണ്ഠേ കൃതാ തവ ॥ 8 ॥
ശോഭസേഽഹ്യധികം വീര ലതയാ കണ്ഠസക്തയാ ।
വിപരീത ഇവാകാശേ സൂര്യോ നക്ഷത്രമാലയാ ॥ 9 ॥
അദ്യ വാലിസമുത്ഥം തേ ഭയം വൈരം ച വാനര ।
ഏകേനാഹം പ്രമോക്ഷ്യാമി ബാണമോക്ഷേണ സംയുഗേ ॥ 10 ॥
മമ ദര്ശയ സുഗ്രീവ വൈരിണം ഭ്രാതൃരൂപിണമ് ।
വാലീ വിനിഹതോ യാവദ്വനേ പാംസുഷു വേഷ്ടതേ ॥ 11 ॥
യദി ദൃഷ്ടിപഥം പ്രാപ്തോ ജീവന്സ വിനിവര്തതേ ।
തതോ ദോഷേണ മാ ഗച്ഛേത്സദ്യോ ഗര്ഹേച്ച മാ ഭവാന് ॥ 12 ॥
പ്രത്യക്ഷം സപ്ത തേ സാലാ മയാ ബാണേന ദാരിതാഃ ।
തേനാവേഹി ബലേനാദ്യ വാലിനം നിഹതം മയാ ॥ 13 ॥
അനൃതം നോക്തപൂര്വം മേ വീര കൃച്ഛ്രേഽപി തിഷ്ടതാ ।
ധര്മലോഭപരീതേന ന ച വക്ഷ്യേ കഥഞ്ചന ॥ 14 ॥
സഫലാം ച കരിഷ്യാമി പ്രതിജ്ഞാം ജഹി സമ്ഭ്രമമ് ।
പ്രസൂതം കലമം ക്ഷേത്രേ വര്ഷേണേവ ശതക്രതുഃ ॥ 15 ॥
തദാഹ്വാനനിമിത്തം ത്വം വാലിനോ ഹേമമാലിനഃ ।
സുഗ്രീവ കുരു തം ശബ്ദം നിഷ്പതേദ്യേന വാനരഃ ॥ 16 ॥
ജിതകാശീ ബലശ്ലാഘീ ത്വയാ ചാധര്ഷിതഃ പുരാ ।
നിഷ്പതിഷ്യത്യസങ്ഗേന വാലീ സ പ്രിയസംയുഗഃ ॥ 17 ॥
രിപൂണാം ധര്ഷിണ ശൂരാ മര്ഷയന്തി ന സംയുഗേ ।
ജാനന്തസ്തു സ്വകം വീര്യം സ്ത്രീസമക്ഷം വിശേഷതഃ ॥ 18 ॥
സ തു രാമവചശ്ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവോ ഹേമപിങ്ഗലഃ ।
നനര്ദ ക്രൂരനാദേന വിനിര്ഭിന്ദന്നിവാമ്ബരമ് ॥ 19 ॥
തസ്യ ശബ്ദേന വിത്രസ്താ ഗാവോ യാന്തി ഹതപ്രഭാഃ ।
രാജദോഷപരാമൃഷ്ടാഃ കുലസ്ത്രിയ ഇവാകുലാഃ ॥ 20 ॥
ദ്രവന്തി ച മൃഗാശ്ശീഘ്രം ഭഗ്നാ ഇവ രണേ ഹയാഃ ।
പതന്തി ച ഖഗാ ഭൂമൌ ക്ഷീണപുണ്യാ ഇവ ഗ്രഹാഃ ॥ 21 ॥
തതസ്സജീമൂതഗണപ്രണാദോ നാദം ഹ്യമുഞ്ചത്ത്വരയാ പ്രതീതഃ ।
സൂര്യാത്മജശ്ശൌര്യവിവൃദ്ധതേജാഃ സരിത്പതിര്വാഽനിലചഞ്ചലോര്മിഃ ॥ 22 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ചതുര്ദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालि पालिताम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ 1 ॥
विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः ।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम् ॥ 2 ॥
ततस्स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् ।
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 3 ॥
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरस्सरः ।
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा ॥ 4 ॥
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम् ।
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ॥ 5 ॥
प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा ।
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥ 6 ॥
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः ।
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः ॥ 7 ॥
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्व मनया गजसाह्वया ।
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य यैषा कण्ठे कृता तव ॥ 8 ॥
शोभसेऽह्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया ।
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया ॥ 9 ॥
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ।
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ॥ 10 ॥
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते ॥ 11 ॥
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते ।
ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान् ॥ 12 ॥
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ।
तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया ॥ 13 ॥
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्टता ।
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 14 ॥
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम् ।
प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः ॥ 15 ॥
तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः ।
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः ॥ 16 ॥
जितकाशी बलश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरा ।
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ॥ 17 ॥
रिपूणां धर्षिण शूरा मर्षयन्ति न संयुगे ।
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ॥ 18 ॥
स तु रामवचश्श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 19 ॥
तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः ।
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः ॥ 20 ॥
द्रवन्ति च मृगाश्शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः ।
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ 21 ॥
ततस्सजीमूतगणप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः ।
सूर्यात्मजश्शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.