શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ।
સર્વે તે ત્વરિતં ગત્વા કિષ્કિન્ધાં વાલિ પાલિતામ્ ।
વૃક્ષૈરાત્માનમાવૃત્ય વ્યતિષ્ઠન્ ગહને વને ॥ 1 ॥
વિચાર્ય સર્વતો દૃષ્ટિં કાનને કાનનપ્રિયઃ ।
સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવઃ ક્રોધમાહારયદ્ભૃશમ્ ॥ 2 ॥
તતસ્સ નિનદં ઘોરં કૃત્વા યુદ્ધાય ચાહ્વયત્ ।
પરિવારૈઃ પરિવૃતો નાદૈર્ભિન્દન્નિવામ્બરમ્ ॥ 3 ॥
ગર્જન્નિવ મહામેઘો વાયુવેગપુરસ્સરઃ ।
અથ બાલાર્કસદૃશો દૃપ્તસિંહગતિસ્તદા ॥ 4 ॥
દૃષ્ટ્વા રામં ક્રિયાદક્ષં સુગ્રીવો વાક્યમબ્રવીત્ ।
હરિવાગુરયા વ્યાપ્તાં તપ્તકાઞ્ચનતોરણામ્ ।
પ્રાપ્તાઃ સ્મ ધ્વજયન્ત્રાઢ્યાં કિષ્કિન્ધાં વાલિનઃ પુરીમ્ ॥ 5 ॥
પ્રતિજ્ઞા યા ત્વયા વીર કૃતા વાલિવધે પુરા ।
સફલાં કુરુ તાં ક્ષિપ્રં લતાં કાલ ઇવાગતઃ ॥ 6 ॥
એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા સુગ્રીવેણ સ રાઘવઃ ।
તમેવોવાચ વચનં સુગ્રીવં શત્રુસૂદનઃ ॥ 7 ॥
કૃતાભિજ્ઞાનચિહ્નસ્ત્વ મનયા ગજસાહ્વયા ।
લક્ષ્મણેન સમુત્પાટ્ય યૈષા કણ્ઠે કૃતા તવ ॥ 8 ॥
શોભસેઽહ્યધિકં વીર લતયા કણ્ઠસક્તયા ।
વિપરીત ઇવાકાશે સૂર્યો નક્ષત્રમાલયા ॥ 9 ॥
અદ્ય વાલિસમુત્થં તે ભયં વૈરં ચ વાનર ।
એકેનાહં પ્રમોક્ષ્યામિ બાણમોક્ષેણ સંયુગે ॥ 10 ॥
મમ દર્શય સુગ્રીવ વૈરિણં ભ્રાતૃરૂપિણમ્ ।
વાલી વિનિહતો યાવદ્વને પાંસુષુ વેષ્ટતે ॥ 11 ॥
યદિ દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્તો જીવન્સ વિનિવર્તતે ।
તતો દોષેણ મા ગચ્છેત્સદ્યો ગર્હેચ્ચ મા ભવાન્ ॥ 12 ॥
પ્રત્યક્ષં સપ્ત તે સાલા મયા બાણેન દારિતાઃ ।
તેનાવેહિ બલેનાદ્ય વાલિનં નિહતં મયા ॥ 13 ॥
અનૃતં નોક્તપૂર્વં મે વીર કૃચ્છ્રેઽપિ તિષ્ટતા ।
ધર્મલોભપરીતેન ન ચ વક્ષ્યે કથઞ્ચન ॥ 14 ॥
સફલાં ચ કરિષ્યામિ પ્રતિજ્ઞાં જહિ સમ્ભ્રમમ્ ।
પ્રસૂતં કલમં ક્ષેત્રે વર્ષેણેવ શતક્રતુઃ ॥ 15 ॥
તદાહ્વાનનિમિત્તં ત્વં વાલિનો હેમમાલિનઃ ।
સુગ્રીવ કુરુ તં શબ્દં નિષ્પતેદ્યેન વાનરઃ ॥ 16 ॥
જિતકાશી બલશ્લાઘી ત્વયા ચાધર્ષિતઃ પુરા ।
નિષ્પતિષ્યત્યસઙ્ગેન વાલી સ પ્રિયસંયુગઃ ॥ 17 ॥
રિપૂણાં ધર્ષિણ શૂરા મર્ષયન્તિ ન સંયુગે ।
જાનન્તસ્તુ સ્વકં વીર્યં સ્ત્રીસમક્ષં વિશેષતઃ ॥ 18 ॥
સ તુ રામવચશ્શ્રુત્વા સુગ્રીવો હેમપિઙ્ગલઃ ।
નનર્દ ક્રૂરનાદેન વિનિર્ભિન્દન્નિવામ્બરમ્ ॥ 19 ॥
તસ્ય શબ્દેન વિત્રસ્તા ગાવો યાન્તિ હતપ્રભાઃ ।
રાજદોષપરામૃષ્ટાઃ કુલસ્ત્રિય ઇવાકુલાઃ ॥ 20 ॥
દ્રવન્તિ ચ મૃગાશ્શીઘ્રં ભગ્ના ઇવ રણે હયાઃ ।
પતન્તિ ચ ખગા ભૂમૌ ક્ષીણપુણ્યા ઇવ ગ્રહાઃ ॥ 21 ॥
તતસ્સજીમૂતગણપ્રણાદો નાદં હ્યમુઞ્ચત્ત્વરયા પ્રતીતઃ ।
સૂર્યાત્મજશ્શૌર્યવિવૃદ્ધતેજાઃ સરિત્પતિર્વાઽનિલચઞ્ચલોર્મિઃ ॥ 22 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुर्दशस्सर्गः ।
सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालि पालिताम् ।
वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ 1 ॥
विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः ।
सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम् ॥ 2 ॥
ततस्स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् ।
परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 3 ॥
गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरस्सरः ।
अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा ॥ 4 ॥
दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।
हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम् ।
प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ॥ 5 ॥
प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा ।
सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥ 6 ॥
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः ।
तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः ॥ 7 ॥
कृताभिज्ञानचिह्नस्त्व मनया गजसाह्वया ।
लक्ष्मणेन समुत्पाट्य यैषा कण्ठे कृता तव ॥ 8 ॥
शोभसेऽह्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया ।
विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया ॥ 9 ॥
अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ।
एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ॥ 10 ॥
मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।
वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते ॥ 11 ॥
यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते ।
ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान् ॥ 12 ॥
प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ।
तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया ॥ 13 ॥
अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्टता ।
धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 14 ॥
सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम् ।
प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः ॥ 15 ॥
तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः ।
सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः ॥ 16 ॥
जितकाशी बलश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरा ।
निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ॥ 17 ॥
रिपूणां धर्षिण शूरा मर्षयन्ति न संयुगे ।
जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ॥ 18 ॥
स तु रामवचश्श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।
ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 19 ॥
तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः ।
राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः ॥ 20 ॥
द्रवन्ति च मृगाश्शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः ।
पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ 21 ॥
ततस्सजीमूतगणप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः ।
सूर्यात्मजश्शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha caturdaśassargaḥ |
sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |
vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||
vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |
sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||
tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |
parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||
garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |
atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||
dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |
harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |
prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||
pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |
saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||
evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |
tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||
kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |
lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||
śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |
viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||
adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |
ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||
mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |
vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||
yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |
tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||
pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |
tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||
anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |
dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||
saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |
prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||
tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |
sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||
jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |
niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||
ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |
jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||
sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |
nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||
tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |
rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||
dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |
patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||
tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |
sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.