શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તથા બ્રુવાણં સૌમિત્રિં પ્રદીપ્તમિવ તેજસા ।
અબ્રવીલ્લક્ષ્મણં તારા તારાધિપનિભાનના ॥ 1 ॥
નૈવં લક્ષ્મણ વક્તવ્યો નાયં પરુષમર્હતિ ।
હરીણામીશ્વરશ્શ્રોતું તવ વક્ત્રાદ્વિશેષતઃ ॥ 2 ॥
નૈવાકૃતજ્ઞસ્સુગ્રીવો ન શઠો નાપિ દારુણઃ ।
નૈવાનૃતકથો વીર ન જિહ્મશ્ચ કપીશ્વરઃ ॥ 3 ॥
ઉપકારં કૃતં વીરો નાપ્યયં વિસ્મૃતઃ કપિઃ ।
રામેણ વીર સુગ્રીવો યદન્યૈર્દુષ્કરં રણે ॥ 4 ॥
રામપ્રસાદાત્કીર્તિઞ્ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્ ।
પ્રાપ્તવાનિહ સુગ્રીવો રુમાં માં ચ પરન્તપ ॥ 5 ॥
સુદુઃખં શયિતઃ પૂર્વં પ્રાપ્યેદં સુખમુત્તમમ્ ।
પ્રાપ્તકાલં ન જાનીતે વિશ્વામિત્રો યથા મુનિઃ ॥ 6 ॥
ઘૃતાચ્યાં કિલ સંસક્તો દશવર્ષાણિ લક્ષ્મણ ।
અહોઽમન્યત ધર્માત્મા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ॥ 7 ॥
સ હિ પ્રાપ્તં ન જાનીતે કાલં કાલવિદાં વરઃ ।
વિશ્વામિત્રો મહાતેજાઃ કિં પુનર્યઃ પૃથગ્જનઃ ॥ 8 ॥
દેહધર્મં ગતસ્યાસ્ય પરિશ્રાન્તસ્ય લક્ષ્મણ ।
અવિતૃપ્તસ્ય કામેષુ કામં ક્ષન્તુમિહાર્હસિ ॥ 9 ॥
ન ચ રોષવશં તાત ગન્તુમર્હસિ લક્ષ્મણ ।
નિશ્ચયાર્થમવિજ્ઞાય સહસા પ્રાકૃતો યથા ॥ 10 ॥
સત્ત્વયુક્તા હિ પુરુષાસ્ત્વદ્વિધાઃ પુરુષર્ષભ ।
અવિમૃશ્ય ન રોષસ્ય સહસા યાન્તિ વશ્યતામ્ ॥ 11 ॥
પ્રસાદયે ત્વાં ધર્મજ્ઞ સુગ્રીવાર્થે સમાહિતા ।
મહાન્રોષસમુત્પન્ન સ્સંરમ્ભસ્ત્યજ્યતામયમ્ ॥ 12 ॥
રુમાં માં કપિ રાજ્યં ચ ધનધાન્યવસૂનિ ચ ।
રામપ્રિયાર્થં સુગ્રીવસ્ત્યજેદિતિ મતિર્મમ ॥ 13 ॥
સમાનેષ્યતિ સુગ્રીવ સ્સીતયા સહ રાઘવમ્ ।
શશાઙ્કમિવ રોહિણ્યા નિહત્વા રાવણં રણે ॥ 14 ॥
શતકોટિસહસ્રાણિ લઙ્કાયાં કિલ રાક્ષસાઃ ।
આયુતાનિ ચ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ॥ 15 ॥
અહત્વા તાંશ્ચ દુર્ધર્ષાન્રાક્ષસાન્કામરૂપિણઃ ।
ન શક્યો રાવણો હન્તું યેન સા મૈથિલી હૃતા ॥ 16 ॥
તે ન શક્યા રણે હન્તુમસહાયેન લક્ષ્મણ ।
રાવણઃ ક્રૂરકર્મા ચ સુગ્રીવેણ વિશેષતઃ ॥ 17 ॥
એવમાખ્યાતવાન્વાલી સ હ્યભિજ્ઞો હરીશ્વરઃ ।
આગમસ્તુ ન મે વ્યક્તશ્શ્રવાત્તસ્માદ્બ્રવીમ્યહમ્ ॥ 18 ॥
ત્વત્સહાયનિમિત્તં વૈ પ્રેષિતા હરિપુઙ્ગવાઃ ।
આનેતું વાનરાન્યુદ્ધે સુબહૂન્હરિયૂધપાન્ ॥ 19 ॥
તાંશ્ચ પ્રતીક્ષમાણોઽયં વિક્રાન્તાત્સુમહાબલાન્ ।
રાઘવસ્યાર્થસિધ્યર્થં ન નિર્યાતિ હરીશ્વરઃ ॥ 20 ॥
કૃતા તુ સંસ્થા સૌમિત્રે સુગ્રીવેણ પુરા યથા ।
અદ્ય તૈર્વાનરૈસ્સર્વૈરાગન્તવ્યં મહાબલૈઃ ॥ 21 ॥
ઋક્ષકોટિસહસ્રાણિ ગોલાઙ્ગૂલશતાનિ ચ ।
અદ્ય ત્વામુપયાસ્યન્તિ જહિ કોપમરિન્દમ ।
કોટ્યોઽનેકાસ્તુ કાકુત્સ્થ કપીનાં દીપ્તતેજસામ્ ॥ 22 ॥
તવ હિ મુખમિદં નિરીક્ષ્ય કોપાત્ ક્ષતજનિભે નયને નિરીક્ષમાણાઃ ।
હરિવરવનિતા ન યાન્તિ શાન્તિં પ્રથમભયસ્ય હિ શઙ્કિતાસ્તુ સર્વાઃ ॥ 23 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tathā bruvāṇaṃ saumitriṃ pradīptamiva tejasā |
abravīllakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā || 1 ||
naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣamarhati |
harīṇāmīśvaraśśrotuṃ tava vaktrādviśeṣataḥ || 2 ||
naivākṛtajñassugrīvo na śaṭho nāpi dāruṇaḥ |
naivānṛtakatho vīra na jihmaśca kapīśvaraḥ || 3 ||
upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpyayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ |
rāmeṇa vīra sugrīvo yadanyairduṣkaraṃ raṇe || 4 ||
rāmaprasādātkīrtiñca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
prāptavāniha sugrīvo rumāṃ māṃ ca parantapa || 5 ||
suduḥkhaṃ śayitaḥ pūrvaṃ prāpyedaṃ sukhamuttamam |
prāptakālaṃ na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ || 6 ||
ghṛtācyāṃ kila saṃsakto daśavarṣāṇi lakṣmaṇa |
aho'manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ || 7 ||
sa hi prāptaṃ na jānīte kālaṃ kālavidāṃ varaḥ |
viśvāmitro mahātejāḥ kiṃ punaryaḥ pṛthagjanaḥ || 8 ||
dehadharmaṃ gatasyāsya pariśrāntasya lakṣmaṇa |
avitṛptasya kāmeṣu kāmaṃ kṣantumihārhasi || 9 ||
na ca roṣavaśaṃ tāta gantumarhasi lakṣmaṇa |
niścayārthamavijñāya sahasā prākṛto yathā || 10 ||
sattvayuktā hi puruṣāstvadvidhāḥ puruṣarṣabha |
avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām || 11 ||
prasādaye tvāṃ dharmajña sugrīvārthe samāhitā |
mahānroṣasamutpanna ssaṃrambhastyajyatāmayam || 12 ||
rumāṃ māṃ kapi rājyaṃ ca dhanadhānyavasūni ca |
rāmapriyārthaṃ sugrīvastyajediti matirmama || 13 ||
samāneṣyati sugrīva ssītayā saha rāghavam |
śaśāṅkamiva rohiṇyā nihatvā rāvaṇaṃ raṇe || 14 ||
śatakoṭisahasrāṇi laṅkāyāṃ kila rākṣasāḥ |
āyutāni ca ṣaṭtriṃśatsahasrāṇi śatāni ca || 15 ||
ahatvā tāṃśca durdharṣānrākṣasānkāmarūpiṇaḥ |
na śakyo rāvaṇo hantuṃ yena sā maithilī hṛtā || 16 ||
te na śakyā raṇe hantumasahāyena lakṣmaṇa |
rāvaṇaḥ krūrakarmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ || 17 ||
evamākhyātavānvālī sa hyabhijño harīśvaraḥ |
āgamastu na me vyaktaśśravāttasmādbravīmyaham || 18 ||
tvatsahāyanimittaṃ vai preṣitā haripuṅgavāḥ |
ānetuṃ vānarānyuddhe subahūnhariyūdhapān || 19 ||
tāṃśca pratīkṣamāṇo'yaṃ vikrāntātsumahābalān |
rāghavasyārthasidhyarthaṃ na niryāti harīśvaraḥ || 20 ||
kṛtā tu saṃsthā saumitre sugrīveṇa purā yathā |
adya tairvānaraissarvairāgantavyaṃ mahābalaiḥ || 21 ||
ṛkṣakoṭisahasrāṇi golāṅgūlaśatāni ca |
adya tvāmupayāsyanti jahi kopamarindama |
koṭyo'nekāstu kākutstha kapīnāṃ dīptatejasām || 22 ||
tava hi mukhamidaṃ nirīkṣya kopāt kṣatajanibhe nayane nirīkṣamāṇāḥ |
harivaravanitā na yānti śāntiṃ prathamabhayasya hi śaṅkitāstu sarvāḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चत्रिंशस्सर्गः ।
तथा ब्रुवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा ।
अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना ॥ 1 ॥
नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति ।
हरीणामीश्वरश्श्रोतुं तव वक्त्राद्विशेषतः ॥ 2 ॥
नैवाकृतज्ञस्सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः ।
नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः ॥ 3 ॥
उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः ।
रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे ॥ 4 ॥
रामप्रसादात्कीर्तिञ्च कपिराज्यं च शाश्वतम् ।
प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परन्तप ॥ 5 ॥
सुदुःखं शयितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम् ।
प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः ॥ 6 ॥
घृताच्यां किल संसक्तो दशवर्षाणि लक्ष्मण ।
अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ 7 ॥
स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः ।
विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः ॥ 8 ॥
देहधर्मं गतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण ।
अवितृप्तस्य कामेषु कामं क्षन्तुमिहार्हसि ॥ 9 ॥
न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण ।
निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा ॥ 10 ॥
सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ ।
अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम् ॥ 11 ॥
प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थे समाहिता ।
महान्रोषसमुत्पन्न स्संरम्भस्त्यज्यतामयम् ॥ 12 ॥
रुमां मां कपि राज्यं च धनधान्यवसूनि च ।
रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम ॥ 13 ॥
समानेष्यति सुग्रीव स्सीतया सह राघवम् ।
शशाङ्कमिव रोहिण्या निहत्वा रावणं रणे ॥ 14 ॥
शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल राक्षसाः ।
आयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च ॥ 15 ॥
अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान्राक्षसान्कामरूपिणः ।
न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता ॥ 16 ॥
ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण ।
रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः ॥ 17 ॥
एवमाख्यातवान्वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः ।
आगमस्तु न मे व्यक्तश्श्रवात्तस्माद्ब्रवीम्यहम् ॥ 18 ॥
त्वत्सहायनिमित्तं वै प्रेषिता हरिपुङ्गवाः ।
आनेतुं वानरान्युद्धे सुबहून्हरियूधपान् ॥ 19 ॥
तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तात्सुमहाबलान् ।
राघवस्यार्थसिध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः ॥ 20 ॥
कृता तु संस्था सौमित्रे सुग्रीवेण पुरा यथा ।
अद्य तैर्वानरैस्सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः ॥ 21 ॥
ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च ।
अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिन्दम ।
कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम् ॥ 22 ॥
तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपात् क्षतजनिभे नयने निरीक्षमाणाः ।
हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं प्रथमभयस्य हि शङ्कितास्तु सर्वाः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tathā bruvāṇaṃ saumitriṃ pradīptamiva tejasā |
abravīllakṣmaṇaṃ tārā tārādhipanibhānanā || 1 ||
naivaṃ lakṣmaṇa vaktavyo nāyaṃ paruṣamarhati |
harīṇāmīśvaraśśrotuṃ tava vaktrādviśeṣataḥ || 2 ||
naivākṛtajñassugrīvo na śaṭho nāpi dāruṇaḥ |
naivānṛtakatho vīra na jihmaśca kapīśvaraḥ || 3 ||
upakāraṃ kṛtaṃ vīro nāpyayaṃ vismṛtaḥ kapiḥ |
rāmeṇa vīra sugrīvo yadanyairduṣkaraṃ raṇe || 4 ||
rāmaprasādātkīrtiñca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
prāptavāniha sugrīvo rumāṃ māṃ ca parantapa || 5 ||
suduḥkhaṃ śayitaḥ pūrvaṃ prāpyedaṃ sukhamuttamam |
prāptakālaṃ na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ || 6 ||
ghṛtācyāṃ kila saṃsakto daśavarṣāṇi lakṣmaṇa |
aho'manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ || 7 ||
sa hi prāptaṃ na jānīte kālaṃ kālavidāṃ varaḥ |
viśvāmitro mahātejāḥ kiṃ punaryaḥ pṛthagjanaḥ || 8 ||
dehadharmaṃ gatasyāsya pariśrāntasya lakṣmaṇa |
avitṛptasya kāmeṣu kāmaṃ kṣantumihārhasi || 9 ||
na ca roṣavaśaṃ tāta gantumarhasi lakṣmaṇa |
niścayārthamavijñāya sahasā prākṛto yathā || 10 ||
sattvayuktā hi puruṣāstvadvidhāḥ puruṣarṣabha |
avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām || 11 ||
prasādaye tvāṃ dharmajña sugrīvārthe samāhitā |
mahānroṣasamutpanna ssaṃrambhastyajyatāmayam || 12 ||
rumāṃ māṃ kapi rājyaṃ ca dhanadhānyavasūni ca |
rāmapriyārthaṃ sugrīvastyajediti matirmama || 13 ||
samāneṣyati sugrīva ssītayā saha rāghavam |
śaśāṅkamiva rohiṇyā nihatvā rāvaṇaṃ raṇe || 14 ||
śatakoṭisahasrāṇi laṅkāyāṃ kila rākṣasāḥ |
āyutāni ca ṣaṭtriṃśatsahasrāṇi śatāni ca || 15 ||
ahatvā tāṃśca durdharṣānrākṣasānkāmarūpiṇaḥ |
na śakyo rāvaṇo hantuṃ yena sā maithilī hṛtā || 16 ||
te na śakyā raṇe hantumasahāyena lakṣmaṇa |
rāvaṇaḥ krūrakarmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ || 17 ||
evamākhyātavānvālī sa hyabhijño harīśvaraḥ |
āgamastu na me vyaktaśśravāttasmādbravīmyaham || 18 ||
tvatsahāyanimittaṃ vai preṣitā haripuṅgavāḥ |
ānetuṃ vānarānyuddhe subahūnhariyūdhapān || 19 ||
tāṃśca pratīkṣamāṇo'yaṃ vikrāntātsumahābalān |
rāghavasyārthasidhyarthaṃ na niryāti harīśvaraḥ || 20 ||
kṛtā tu saṃsthā saumitre sugrīveṇa purā yathā |
adya tairvānaraissarvairāgantavyaṃ mahābalaiḥ || 21 ||
ṛkṣakoṭisahasrāṇi golāṅgūlaśatāni ca |
adya tvāmupayāsyanti jahi kopamarindama |
koṭyo'nekāstu kākutstha kapīnāṃ dīptatejasām || 22 ||
tava hi mukhamidaṃ nirīkṣya kopāt kṣatajanibhe nayane nirīkṣamāṇāḥ |
harivaravanitā na yānti śāntiṃ prathamabhayasya hi śaṅkitāstu sarvāḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.