Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
Shloka 1
આખ્યાતા ગૃધ્રરાજેન સમુત્પ્લુત્ય પ્લવઙ્ગમાઃ ।
સઙ્ગતાઃ પ્રીતિસંયુક્તા વિનેદુર્ભીમવિક્રમાઃ ॥ 1 ॥
સઙ્ગતાઃ પ્રીતિસંયુક્તા વિનેદુર્ભીમવિક્રમાઃ ॥ 1 ॥
ākhyātā gṛdhrarājena samutplutya plavaṅgamāḥ |
saṅgatāḥ prītisaṃyuktā vinedurbhīmavikramāḥ || 1 ||
saṅgatāḥ prītisaṃyuktā vinedurbhīmavikramāḥ || 1 ||
Shloka 2
સમ્પાતેર્વચનં શ્રુત્વા હરયો રાવણક્ષયમ્ ।
હૃષ્ટાસ્સાગરમાજગ્મુસ્સીતાદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 2 ॥
હૃષ્ટાસ્સાગરમાજગ્મુસ્સીતાદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 2 ॥
sampātervacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam |
hṛṣṭāssāgaramājagmussītādarśanakāṅkṣiṇaḥ || 2 ||
hṛṣṭāssāgaramājagmussītādarśanakāṅkṣiṇaḥ || 2 ||
Shloka 3
અભિક્રમ્ય તુ તં દેશં દદૃશુર્ભીમવિક્રમાઃ ।
કૃત્સ્નં લોકસ્ય મહતઃ પ્રતિબિમ્બમિવ સ્થિતમ્ ॥ 3 ॥
કૃત્સ્નં લોકસ્ય મહતઃ પ્રતિબિમ્બમિવ સ્થિતમ્ ॥ 3 ॥
abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśurbhīmavikramāḥ |
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbamiva sthitam || 3 ||
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbamiva sthitam || 3 ||
Shloka 4
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય સમાસાદ્યોત્તરાં દિશમ્ ।
સન્નિવેશં તતશ્ચક્રુર્હરિવીરા મહાબલાઃ ॥ 4 ॥
સન્નિવેશં તતશ્ચક્રુર્હરિવીરા મહાબલાઃ ॥ 4 ॥
dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam |
sanniveśaṃ tataścakrurharivīrā mahābalāḥ || 4 ||
sanniveśaṃ tataścakrurharivīrā mahābalāḥ || 4 ||
Shloka 5
સત્ત્વૈર્મહદ્ભિર્વિકૃતૈઃ ક્રીડદ્ભિર્વિવિધૈર્જલે ।
વ્યાત્તાસ્યૈસ્સુમહાકાયૈરૂર્મિભિશ્ચ સમાકુલમ્ ॥ 5 ॥
વ્યાત્તાસ્યૈસ્સુમહાકાયૈરૂર્મિભિશ્ચ સમાકુલમ્ ॥ 5 ॥
sattvairmahadbhirvikṛtaiḥ krīḍadbhirvividhairjale |
vyāttāsyaissumahākāyairūrmibhiśca samākulam || 5 ||
vyāttāsyaissumahākāyairūrmibhiśca samākulam || 5 ||
Shloka 6
પ્રસુપ્તમિવ ચાન્યત્ર ક્રીડન્તમિવ ચાન્યતઃ ।
ક્વચિત્પર્વતમાત્રૈશ્ચ જલરાશિભિરાવૃતમ્ ॥ 6 ॥
ક્વચિત્પર્વતમાત્રૈશ્ચ જલરાશિભિરાવૃતમ્ ॥ 6 ॥
prasuptamiva cānyatra krīḍantamiva cānyataḥ |
kvacitparvatamātraiśca jalarāśibhirāvṛtam || 6 ||
kvacitparvatamātraiśca jalarāśibhirāvṛtam || 6 ||
Shloka 7
સઙ્કુલં દાનવેન્દ્રૈશ્ચ પાતાલતલવાસિભિઃ ।
રોમહર્ષકરં દૃષ્ટ્વા વિષેદુઃ કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 7 ॥
રોમહર્ષકરં દૃષ્ટ્વા વિષેદુઃ કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 7 ॥
saṅkulaṃ dānavendraiśca pātālatalavāsibhiḥ |
romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ || 7 ||
romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ || 7 ||
Shloka 8
આકાશમિવ દુષ્પારં સાગરં પ્રેક્ષય વાનરાઃ ।
વિષેદુ સ્સહસાસર્વે કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્ ॥ 8 ॥
વિષેદુ સ્સહસાસર્વે કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્ ॥ 8 ॥
ākāśamiva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣaya vānarāḥ |
viṣedu ssahasāsarve kathaṃ kāryamiti bruvan || 8 ||
viṣedu ssahasāsarve kathaṃ kāryamiti bruvan || 8 ||
Shloka 9
વિષણ્ણાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા સાગરસ્ય નિરીક્ષણાત્ ।
આશ્વાસયામાસ હરીન્ભયાર્તાન્ હરિસત્તમઃ ॥ 9 ॥
આશ્વાસયામાસ હરીન્ભયાર્તાન્ હરિસત્તમઃ ॥ 9 ॥
viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt |
āśvāsayāmāsa harīnbhayārtān harisattamaḥ || 9 ||
āśvāsayāmāsa harīnbhayārtān harisattamaḥ || 9 ||
Shloka 10
તાન્વિષાદેન મહતા વિષણ્ણાન્વાનરર્ષભાન્ ।
ઉવાચ મતિમાન્કાલે વાલિસૂનુર્મહાબલઃ ॥ 10 ॥
ઉવાચ મતિમાન્કાલે વાલિસૂનુર્મહાબલઃ ॥ 10 ॥
tānviṣādena mahatā viṣaṇṇānvānararṣabhān |
uvāca matimānkāle vālisūnurmahābalaḥ || 10 ||
uvāca matimānkāle vālisūnurmahābalaḥ || 10 ||
Shloka 11
ન વિષાદે મનઃ કાર્યં વિષાદો દોષવત્તમઃ ।
વિષાદો હન્તિ પુરુષં બાલં ક્રુદ્ધ ઇવોરગઃ ॥ 11 ॥
વિષાદો હન્તિ પુરુષં બાલં ક્રુદ્ધ ઇવોરગઃ ॥ 11 ॥
na viṣāde manaḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattamaḥ |
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ || 11 ||
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ || 11 ||
Shloka 12
યો વિષાદં પ્રસહતે વિક્રમે પર્યુપસ્થિતે ।
તેજસા તસ્ય હીનસ્ય પુરુષાર્થો ન સિધ્યતિ ॥ 12 ॥
તેજસા તસ્ય હીનસ્ય પુરુષાર્થો ન સિધ્યતિ ॥ 12 ॥
yo viṣādaṃ prasahate vikrame paryupasthite |
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati || 12 ||
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati || 12 ||
Shloka 13
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામઙ્ગદો વાનરૈસ્સહ ।
હરિવૃદ્ધૈસ્સમાગમ્ય પુનર્મન્ત્રમમન્ત્રયત્ ॥ 13 ॥
હરિવૃદ્ધૈસ્સમાગમ્ય પુનર્મન્ત્રમમન્ત્રયત્ ॥ 13 ॥
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmaṅgado vānaraissaha |
harivṛddhaissamāgamya punarmantramamantrayat || 13 ||
harivṛddhaissamāgamya punarmantramamantrayat || 13 ||
Shloka 14
સા વાનરાણાં ધ્વજિની પરિવાર્યાઙ્ગદં બભૌ ।
વાસવં પરિવાર્યેવ મરુતાં વાહિની સ્થિતા ॥ 14 ॥
વાસવં પરિવાર્યેવ મરુતાં વાહિની સ્થિતા ॥ 14 ॥
sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau |
vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā || 14 ||
vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā || 14 ||
Shloka 15
કોઽન્યસ્તાં વાનરીં સેનાં શક્તઃસ્તમ્ભયિતું ભવેત્ ।
અન્યત્ર વાલિતનયાદન્યત્ર ચ હનૂમતઃ ॥ 15 ॥
અન્યત્ર વાલિતનયાદન્યત્ર ચ હનૂમતઃ ॥ 15 ॥
ko'nyastāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥstambhayituṃ bhavet |
anyatra vālitanayādanyatra ca hanūmataḥ || 15 ||
anyatra vālitanayādanyatra ca hanūmataḥ || 15 ||
Shloka 16
તતસ્તાન્હરિવૃદ્ધાંશ્ચ તચ્ચ સૈન્યમરિન્દમઃ ।
અનુમાન્યાઙ્ગદશ્શ્રીમાન્વાક્યમર્થવદબ્રવીત્ ॥ 16 ॥
અનુમાન્યાઙ્ગદશ્શ્રીમાન્વાક્યમર્થવદબ્રવીત્ ॥ 16 ॥
tatastānharivṛddhāṃśca tacca sainyamarindamaḥ |
anumānyāṅgadaśśrīmānvākyamarthavadabravīt || 16 ||
anumānyāṅgadaśśrīmānvākyamarthavadabravīt || 16 ||
Shloka 17
ક ઇદાનીં મહાતેજા લઙ્ઘયિષ્યતિ સાગરમ્ ।
કઃ કરિષ્યતિ સુગ્રીવં સત્યસન્ધમરિન્દમમ્ ॥ 17 ॥
કઃ કરિષ્યતિ સુગ્રીવં સત્યસન્ધમરિન્દમમ્ ॥ 17 ॥
ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram |
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasandhamarindamam || 17 ||
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasandhamarindamam || 17 ||
Shloka 18
કો વીરો યોજનશતં લઙ્ઘયેત પ્લવઙ્ગમાઃ ।
ઇમાંશ્ચ યૂથપાન્ સર્વાન્મોક્ષયેત્કો મહાભયાત્ ॥ 18 ॥
ઇમાંશ્ચ યૂથપાન્ સર્વાન્મોક્ષયેત્કો મહાભયાત્ ॥ 18 ॥
ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṅgamāḥ |
imāṃśca yūthapān sarvānmokṣayetko mahābhayāt || 18 ||
imāṃśca yūthapān sarvānmokṣayetko mahābhayāt || 18 ||
Shloka 19
કસ્ય પ્રભાવાદ્ધારાંશ્ચ પુત્રાંશ્ચૈવ ગૃહાણિ ચ ।
ઇતો નિવૃત્તાઃ પશ્યેમ સિદ્ધાર્થાસ્સુખિનો વયમ્ ॥ 19 ॥
ઇતો નિવૃત્તાઃ પશ્યેમ સિદ્ધાર્થાસ્સુખિનો વયમ્ ॥ 19 ॥
kasya prabhāvāddhārāṃśca putrāṃścaiva gṛhāṇi ca |
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāssukhino vayam || 19 ||
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāssukhino vayam || 19 ||
Shloka 20
કસ્ય પ્રસાદાદ્રામં ચ લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ।
અભિગચ્છેમ સંહૃષ્ટાસ્સુગ્રીવં ચ વનૌકસમ્ ॥ 20 ॥
અભિગચ્છેમ સંહૃષ્ટાસ્સુગ્રીવં ચ વનૌકસમ્ ॥ 20 ॥
kasya prasādādrāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abhigacchema saṃhṛṣṭāssugrīvaṃ ca vanaukasam || 20 ||
abhigacchema saṃhṛṣṭāssugrīvaṃ ca vanaukasam || 20 ||
Shloka 21
યદિ કશ્ચિત્સમર્થો વસ્સાગરપ્લવને હરિઃ ।
સ દદા ત્વિહ ન શશીઘ્રં પુણ્યામભયદક્ષિણામ્ ॥ 21 ॥
સ દદા ત્વિહ ન શશીઘ્રં પુણ્યામભયદક્ષિણામ્ ॥ 21 ॥
yadi kaścitsamartho vassāgaraplavane hariḥ |
sa dadā tviha na śaśīghraṃ puṇyāmabhayadakṣiṇām || 21 ||
sa dadā tviha na śaśīghraṃ puṇyāmabhayadakṣiṇām || 21 ||
Shloka 22
અઙ્ગદસ્ય વચ શ્શૃત્વા ન કશ્ચિત્ કિઞ્ચિદબ્રવીત્ ।
સ્તિમિતે વા ભવત્સર્વા સા તત્ર હરિવાહિની ॥ 22 ॥
સ્તિમિતે વા ભવત્સર્વા સા તત્ર હરિવાહિની ॥ 22 ॥
aṅgadasya vaca śśṛtvā na kaścit kiñcidabravīt |
stimite vā bhavatsarvā sā tatra harivāhinī || 22 ||
stimite vā bhavatsarvā sā tatra harivāhinī || 22 ||
Shloka 23
પુનરેવાઙ્ગદઃ પ્રાહ તાન્હરીન્હરિસત્તમઃ ।
સર્વે બલવતાં શ્રેષ્ઠા ભવન્તો દૃઢવિક્રમાઃ ॥ 23 ॥
સર્વે બલવતાં શ્રેષ્ઠા ભવન્તો દૃઢવિક્રમાઃ ॥ 23 ॥
punarevāṅgadaḥ prāha tānharīnharisattamaḥ |
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ || 23 ||
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ || 23 ||
Shloka 24
વ્યપદેશ્ય કુલે જાતાઃ પૂજિતાશ્ચાપ્યભીક્ષ્ણશઃ ।
ન હિ વો ગમને સઙ્ગઃ કદાચિત્કસ્યચિત્ક્વચિત્ ।
બ્રુવધ્વં યસ્ય યા શક્તિઃ પ્લવને પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 24 ॥
ન હિ વો ગમને સઙ્ગઃ કદાચિત્કસ્યચિત્ક્વચિત્ ।
બ્રુવધ્વં યસ્ય યા શક્તિઃ પ્લવને પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 24 ॥
vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāścāpyabhīkṣṇaśaḥ |
na hi vo gamane saṅgaḥ kadācitkasyacitkvacit |
bruvadhvaṃ yasya yā śaktiḥ plavane plavagarṣabhāḥ || 24 ||
na hi vo gamane saṅgaḥ kadācitkasyacitkvacit |
bruvadhvaṃ yasya yā śaktiḥ plavane plavagarṣabhāḥ || 24 ||
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
आख्याता गृध्रराजेन समुत्प्लुत्य प्लवङ्गमाः ।
सङ्गताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुर्भीमविक्रमाः ॥ 1 ॥
सम्पातेर्वचनं श्रुत्वा हरयो रावणक्षयम् ।
हृष्टास्सागरमाजग्मुस्सीतादर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 2 ॥
अभिक्रम्य तु तं देशं ददृशुर्भीमविक्रमाः ।
कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बमिव स्थितम् ॥ 3 ॥
दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम् ।
सन्निवेशं ततश्चक्रुर्हरिवीरा महाबलाः ॥ 4 ॥
सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले ।
व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम् ॥ 5 ॥
प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः ।
क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम् ॥ 6 ॥
सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः ।
रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदुः कपिकुञ्जराः ॥ 7 ॥
आकाशमिव दुष्पारं सागरं प्रेक्षय वानराः ।
विषेदु स्सहसासर्वे कथं कार्यमिति ब्रुवन् ॥ 8 ॥
विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात् ।
आश्वासयामास हरीन्भयार्तान् हरिसत्तमः ॥ 9 ॥
तान्विषादेन महता विषण्णान्वानरर्षभान् ।
उवाच मतिमान्काले वालिसूनुर्महाबलः ॥ 10 ॥
न विषादे मनः कार्यं विषादो दोषवत्तमः ।
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥ 11 ॥
यो विषादं प्रसहते विक्रमे पर्युपस्थिते ।
तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिध्यति ॥ 12 ॥
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामङ्गदो वानरैस्सह ।
हरिवृद्धैस्समागम्य पुनर्मन्त्रममन्त्रयत् ॥ 13 ॥
सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ ।
वासवं परिवार्येव मरुतां वाहिनी स्थिता ॥ 14 ॥
कोऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्तःस्तम्भयितुं भवेत् ।
अन्यत्र वालितनयादन्यत्र च हनूमतः ॥ 15 ॥
ततस्तान्हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिन्दमः ।
अनुमान्याङ्गदश्श्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत् ॥ 16 ॥
क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम् ।
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसन्धमरिन्दमम् ॥ 17 ॥
को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवङ्गमाः ।
इमांश्च यूथपान् सर्वान्मोक्षयेत्को महाभयात् ॥ 18 ॥
कस्य प्रभावाद्धारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च ।
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थास्सुखिनो वयम् ॥ 19 ॥
कस्य प्रसादाद्रामं च लक्ष्मणं च महाबलम् ।
अभिगच्छेम संहृष्टास्सुग्रीवं च वनौकसम् ॥ 20 ॥
यदि कश्चित्समर्थो वस्सागरप्लवने हरिः ।
स ददा त्विह न शशीघ्रं पुण्यामभयदक्षिणाम् ॥ 21 ॥
अङ्गदस्य वच श्शृत्वा न कश्चित् किञ्चिदब्रवीत् ।
स्तिमिते वा भवत्सर्वा सा तत्र हरिवाहिनी ॥ 22 ॥
पुनरेवाङ्गदः प्राह तान्हरीन्हरिसत्तमः ।
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः ॥ 23 ॥
व्यपदेश्य कुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः ।
न हि वो गमने सङ्गः कदाचित्कस्यचित्क्वचित् ।
ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिः प्लवने प्लवगर्षभाः ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.