𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌚𑌤𑍁𑌃𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌆𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌾 𑌗𑍃𑌧𑍍𑌰𑌰𑌾𑌜𑍇𑌨 𑌸𑌮𑍁𑌤𑍍𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌃 ।
𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑍀𑌤𑌿𑌸𑌂𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌨𑍇𑌦𑍁𑌰𑍍𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ॥ 1 ॥
𑌸𑌮𑍍𑌪𑌾𑌤𑍇𑌰𑍍𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌹𑌰𑌯𑍋 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌕𑍍𑌷𑌯𑌮𑍍 ।
𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌸𑍍𑌸𑌾𑌗𑌰𑌮𑌾𑌜𑌗𑍍𑌮𑍁𑌸𑍍𑌸𑍀𑌤𑌾𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌕𑌾𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌃 ॥ 2 ॥
𑌅𑌭𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌤𑌂 𑌦𑍇𑌶𑌂 𑌦𑌦𑍃𑌶𑍁𑌰𑍍𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ।
𑌕𑍃𑌤𑍍𑌸𑍍𑌨𑌂 𑌲𑍋𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌹𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌬𑌿𑌮𑍍𑌬𑌮𑌿𑌵 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌮𑍁𑌦𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯𑍋𑌤𑍍𑌤𑌰𑌾𑌂 𑌦𑌿𑌶𑌮𑍍 ।
𑌸𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵𑍇𑌶𑌂 𑌤𑌤𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌰𑍁𑌰𑍍𑌹𑌰𑌿𑌵𑍀𑌰𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌾𑌃 ॥ 4 ॥
𑌸𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑍈𑌰𑍍𑌮𑌹𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌕𑍃𑌤𑍈𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌰𑍍𑌜𑌲𑍇 ।
𑌵𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌤𑌾𑌸𑍍𑌯𑍈𑌸𑍍𑌸𑍁𑌮𑌹𑌾𑌕𑌾𑌯𑍈𑌰𑍂𑌰𑍍𑌮𑌿𑌭𑌿𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌮𑌾𑌕𑍁𑌲𑌮𑍍 ॥ 5 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌸𑍁𑌪𑍍𑌤𑌮𑌿𑌵 𑌚𑌾𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌨𑍍𑌤𑌮𑌿𑌵 𑌚𑌾𑌨𑍍𑌯𑌤𑌃 ।
𑌕𑍍𑌵𑌚𑌿𑌤𑍍𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌜𑌲𑌰𑌾𑌶𑌿𑌭𑌿𑌰𑌾𑌵𑍃𑌤𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌸𑌙𑍍𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌦𑌾𑌨𑌵𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌪𑌾𑌤𑌾𑌲𑌤𑌲𑌵𑌾𑌸𑌿𑌭𑌿𑌃 ।
𑌰𑍋𑌮𑌹𑌰𑍍𑌷𑌕𑌰𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌷𑍇𑌦𑍁𑌃 𑌕𑌪𑌿𑌕𑍁𑌞𑍍𑌜𑌰𑌾𑌃 ॥ 7 ॥
𑌆𑌕𑌾𑌶𑌮𑌿𑌵 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌪𑌾𑌰𑌂 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑌯 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌃 ।
𑌵𑌿𑌷𑍇𑌦𑍁 𑌸𑍍𑌸𑌹𑌸𑌾𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌕𑌥𑌂 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌨𑍍 ॥ 8 ॥
𑌵𑌿𑌷𑌣𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌹𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌿𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑌣𑌾𑌤𑍍 ।
𑌆𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑌯𑌾𑌮𑌾𑌸 𑌹𑌰𑍀𑌨𑍍𑌭𑌯𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍 𑌹𑌰𑌿𑌸𑌤𑍍𑌤𑌮𑌃 ॥ 9 ॥
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑍇𑌨 𑌮𑌹𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌷𑌣𑍍𑌣𑌾𑌨𑍍𑌵𑌾𑌨𑌰𑌰𑍍𑌷𑌭𑌾𑌨𑍍 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌮𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌸𑍂𑌨𑍁𑌰𑍍𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌃 ॥ 10 ॥
𑌨 𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑍇 𑌮𑌨𑌃 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑍋 𑌦𑍋𑌷𑌵𑌤𑍍𑌤𑌮𑌃 ।
𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑍋 𑌹𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌂 𑌬𑌾𑌲𑌂 𑌕𑍍𑌰𑍁𑌦𑍍𑌧 𑌇𑌵𑍋𑌰𑌗𑌃 ॥ 11 ॥
𑌯𑍋 𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌹𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑍇 𑌪𑌰𑍍𑌯𑍁𑌪𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍇 ।
𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌹𑍀𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌰𑍍𑌥𑍋 𑌨 𑌸𑌿𑌧𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 12 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌤𑍀𑌤𑌾𑌯𑌾𑌮𑌙𑍍𑌗𑌦𑍋 𑌵𑌾𑌨𑌰𑍈𑌸𑍍𑌸𑌹 ।
𑌹𑌰𑌿𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑍈𑌸𑍍𑌸𑌮𑌾𑌗𑌮𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌮𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌯𑌤𑍍 ॥ 13 ॥
𑌸𑌾 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌧𑍍𑌵𑌜𑌿𑌨𑍀 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌂 𑌬𑌭𑍗 ।
𑌵𑌾𑌸𑌵𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌮𑌰𑍁𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌹𑌿𑌨𑍀 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾 ॥ 14 ॥
𑌕𑍋𑌽𑌨𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌨𑌰𑍀𑌂 𑌸𑍇𑌨𑌾𑌂 𑌶𑌕𑍍𑌤𑌃𑌸𑍍𑌤𑌮𑍍𑌭𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ।
𑌅𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌤𑌨𑌯𑌾𑌦𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌚 𑌹𑌨𑍂𑌮𑌤𑌃 ॥ 15 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌹𑌰𑌿𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌤𑌚𑍍𑌚 𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑌮𑌰𑌿𑌨𑍍𑌦𑌮𑌃 ।
𑌅𑌨𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌰𑍍𑌥𑌵𑌦𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 16 ॥
𑌕 𑌇𑌦𑌾𑌨𑍀𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾 𑌲𑌙𑍍𑌘𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌮𑍍 ।
𑌕𑌃 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌂 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌸𑌨𑍍𑌧𑌮𑌰𑌿𑌨𑍍𑌦𑌮𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌕𑍋 𑌵𑍀𑌰𑍋 𑌯𑍋𑌜𑌨𑌶𑌤𑌂 𑌲𑌙𑍍𑌘𑌯𑍇𑌤 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌃 ।
𑌇𑌮𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌯𑍂𑌥𑌪𑌾𑌨𑍍 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇𑌤𑍍𑌕𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌭𑌯𑌾𑌤𑍍 ॥ 18 ॥
𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌵𑌾𑌦𑍍𑌧𑌾𑌰𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌗𑍃𑌹𑌾𑌣𑌿 𑌚 ।
𑌇𑌤𑍋 𑌨𑌿𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯𑍇𑌮 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌸𑍁𑌖𑌿𑌨𑍋 𑌵𑌯𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑌾𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌚 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌮𑍍 ।
𑌅𑌭𑌿𑌗𑌚𑍍𑌛𑍇𑌮 𑌸𑌂𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌸𑍍𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌂 𑌚 𑌵𑌨𑍗𑌕𑌸𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
𑌯𑌦𑌿 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌸𑌮𑌰𑍍𑌥𑍋 𑌵𑌸𑍍𑌸𑌾𑌗𑌰𑌪𑍍𑌲𑌵𑌨𑍇 𑌹𑌰𑌿𑌃 ।
𑌸 𑌦𑌦𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌿𑌹 𑌨 𑌶𑌶𑍀𑌘𑍍𑌰𑌂 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌾𑌮𑌭𑌯𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌅𑌙𑍍𑌗𑌦𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌚 𑌶𑍍𑌶𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌸𑍍𑌤𑌿𑌮𑌿𑌤𑍇 𑌵𑌾 𑌭𑌵𑌤𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌾 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌹𑌰𑌿𑌵𑌾𑌹𑌿𑌨𑍀 ॥ 22 ॥
𑌪𑍁𑌨𑌰𑍇𑌵𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌹 𑌤𑌾𑌨𑍍𑌹𑌰𑍀𑌨𑍍𑌹𑌰𑌿𑌸𑌤𑍍𑌤𑌮𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌬𑌲𑌵𑌤𑌾𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠𑌾 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌦𑍃𑌢𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ॥ 23 ॥
𑌵𑍍𑌯𑌪𑌦𑍇𑌶𑍍𑌯 𑌕𑍁𑌲𑍇 𑌜𑌾𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍂𑌜𑌿𑌤𑌾𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑍍𑌯𑌭𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑌶𑌃 ।
𑌨 𑌹𑌿 𑌵𑍋 𑌗𑌮𑌨𑍇 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌃 𑌕𑌦𑌾𑌚𑌿𑌤𑍍𑌕𑌸𑍍𑌯𑌚𑌿𑌤𑍍𑌕𑍍𑌵𑌚𑌿𑌤𑍍 ।
𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌧𑍍𑌵𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌾 𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌨𑍇 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌰𑍍𑌷𑌭𑌾𑌃 ॥ 24 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌚𑌤𑍁𑌃𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
ākhyātā gṛdhrarājena samutplutya plavaṅgamāḥ |
saṅgatāḥ prītisaṃyuktā vinedurbhīmavikramāḥ || 1 ||
sampātervacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam |
hṛṣṭāssāgaramājagmussītādarśanakāṅkṣiṇaḥ || 2 ||
abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśurbhīmavikramāḥ |
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbamiva sthitam || 3 ||
dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam |
sanniveśaṃ tataścakrurharivīrā mahābalāḥ || 4 ||
sattvairmahadbhirvikṛtaiḥ krīḍadbhirvividhairjale |
vyāttāsyaissumahākāyairūrmibhiśca samākulam || 5 ||
prasuptamiva cānyatra krīḍantamiva cānyataḥ |
kvacitparvatamātraiśca jalarāśibhirāvṛtam || 6 ||
saṅkulaṃ dānavendraiśca pātālatalavāsibhiḥ |
romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ || 7 ||
ākāśamiva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣaya vānarāḥ |
viṣedu ssahasāsarve kathaṃ kāryamiti bruvan || 8 ||
viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt |
āśvāsayāmāsa harīnbhayārtān harisattamaḥ || 9 ||
tānviṣādena mahatā viṣaṇṇānvānararṣabhān |
uvāca matimānkāle vālisūnurmahābalaḥ || 10 ||
na viṣāde manaḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattamaḥ |
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ || 11 ||
yo viṣādaṃ prasahate vikrame paryupasthite |
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati || 12 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmaṅgado vānaraissaha |
harivṛddhaissamāgamya punarmantramamantrayat || 13 ||
sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau |
vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā || 14 ||
ko'nyastāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥstambhayituṃ bhavet |
anyatra vālitanayādanyatra ca hanūmataḥ || 15 ||
tatastānharivṛddhāṃśca tacca sainyamarindamaḥ |
anumānyāṅgadaśśrīmānvākyamarthavadabravīt || 16 ||
ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram |
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasandhamarindamam || 17 ||
ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṅgamāḥ |
imāṃśca yūthapān sarvānmokṣayetko mahābhayāt || 18 ||
kasya prabhāvāddhārāṃśca putrāṃścaiva gṛhāṇi ca |
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāssukhino vayam || 19 ||
kasya prasādādrāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abhigacchema saṃhṛṣṭāssugrīvaṃ ca vanaukasam || 20 ||
yadi kaścitsamartho vassāgaraplavane hariḥ |
sa dadā tviha na śaśīghraṃ puṇyāmabhayadakṣiṇām || 21 ||
aṅgadasya vaca śśṛtvā na kaścit kiñcidabravīt |
stimite vā bhavatsarvā sā tatra harivāhinī || 22 ||
punarevāṅgadaḥ prāha tānharīnharisattamaḥ |
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ || 23 ||
vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāścāpyabhīkṣṇaśaḥ |
na hi vo gamane saṅgaḥ kadācitkasyacitkvacit |
bruvadhvaṃ yasya yā śaktiḥ plavane plavagarṣabhāḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
आख्याता गृध्रराजेन समुत्प्लुत्य प्लवङ्गमाः ।
सङ्गताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुर्भीमविक्रमाः ॥ 1 ॥
सम्पातेर्वचनं श्रुत्वा हरयो रावणक्षयम् ।
हृष्टास्सागरमाजग्मुस्सीतादर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 2 ॥
अभिक्रम्य तु तं देशं ददृशुर्भीमविक्रमाः ।
कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बमिव स्थितम् ॥ 3 ॥
दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम् ।
सन्निवेशं ततश्चक्रुर्हरिवीरा महाबलाः ॥ 4 ॥
सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले ।
व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम् ॥ 5 ॥
प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः ।
क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम् ॥ 6 ॥
सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः ।
रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदुः कपिकुञ्जराः ॥ 7 ॥
आकाशमिव दुष्पारं सागरं प्रेक्षय वानराः ।
विषेदु स्सहसासर्वे कथं कार्यमिति ब्रुवन् ॥ 8 ॥
विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात् ।
आश्वासयामास हरीन्भयार्तान् हरिसत्तमः ॥ 9 ॥
तान्विषादेन महता विषण्णान्वानरर्षभान् ।
उवाच मतिमान्काले वालिसूनुर्महाबलः ॥ 10 ॥
न विषादे मनः कार्यं विषादो दोषवत्तमः ।
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥ 11 ॥
यो विषादं प्रसहते विक्रमे पर्युपस्थिते ।
तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिध्यति ॥ 12 ॥
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामङ्गदो वानरैस्सह ।
हरिवृद्धैस्समागम्य पुनर्मन्त्रममन्त्रयत् ॥ 13 ॥
सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ ।
वासवं परिवार्येव मरुतां वाहिनी स्थिता ॥ 14 ॥
कोऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्तःस्तम्भयितुं भवेत् ।
अन्यत्र वालितनयादन्यत्र च हनूमतः ॥ 15 ॥
ततस्तान्हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिन्दमः ।
अनुमान्याङ्गदश्श्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत् ॥ 16 ॥
क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम् ।
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसन्धमरिन्दमम् ॥ 17 ॥
को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवङ्गमाः ।
इमांश्च यूथपान् सर्वान्मोक्षयेत्को महाभयात् ॥ 18 ॥
कस्य प्रभावाद्धारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च ।
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थास्सुखिनो वयम् ॥ 19 ॥
कस्य प्रसादाद्रामं च लक्ष्मणं च महाबलम् ।
अभिगच्छेम संहृष्टास्सुग्रीवं च वनौकसम् ॥ 20 ॥
यदि कश्चित्समर्थो वस्सागरप्लवने हरिः ।
स ददा त्विह न शशीघ्रं पुण्यामभयदक्षिणाम् ॥ 21 ॥
अङ्गदस्य वच श्शृत्वा न कश्चित् किञ्चिदब्रवीत् ।
स्तिमिते वा भवत्सर्वा सा तत्र हरिवाहिनी ॥ 22 ॥
पुनरेवाङ्गदः प्राह तान्हरीन्हरिसत्तमः ।
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः ॥ 23 ॥
व्यपदेश्य कुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः ।
न हि वो गमने सङ्गः कदाचित्कस्यचित्क्वचित् ।
ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिः प्लवने प्लवगर्षभाः ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
ākhyātā gṛdhrarājena samutplutya plavaṅgamāḥ |
saṅgatāḥ prītisaṃyuktā vinedurbhīmavikramāḥ || 1 ||
sampātervacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam |
hṛṣṭāssāgaramājagmussītādarśanakāṅkṣiṇaḥ || 2 ||
abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśurbhīmavikramāḥ |
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbamiva sthitam || 3 ||
dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam |
sanniveśaṃ tataścakrurharivīrā mahābalāḥ || 4 ||
sattvairmahadbhirvikṛtaiḥ krīḍadbhirvividhairjale |
vyāttāsyaissumahākāyairūrmibhiśca samākulam || 5 ||
prasuptamiva cānyatra krīḍantamiva cānyataḥ |
kvacitparvatamātraiśca jalarāśibhirāvṛtam || 6 ||
saṅkulaṃ dānavendraiśca pātālatalavāsibhiḥ |
romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ || 7 ||
ākāśamiva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣaya vānarāḥ |
viṣedu ssahasāsarve kathaṃ kāryamiti bruvan || 8 ||
viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt |
āśvāsayāmāsa harīnbhayārtān harisattamaḥ || 9 ||
tānviṣādena mahatā viṣaṇṇānvānararṣabhān |
uvāca matimānkāle vālisūnurmahābalaḥ || 10 ||
na viṣāde manaḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattamaḥ |
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ || 11 ||
yo viṣādaṃ prasahate vikrame paryupasthite |
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati || 12 ||
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmaṅgado vānaraissaha |
harivṛddhaissamāgamya punarmantramamantrayat || 13 ||
sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau |
vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā || 14 ||
ko'nyastāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥstambhayituṃ bhavet |
anyatra vālitanayādanyatra ca hanūmataḥ || 15 ||
tatastānharivṛddhāṃśca tacca sainyamarindamaḥ |
anumānyāṅgadaśśrīmānvākyamarthavadabravīt || 16 ||
ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram |
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasandhamarindamam || 17 ||
ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṅgamāḥ |
imāṃśca yūthapān sarvānmokṣayetko mahābhayāt || 18 ||
kasya prabhāvāddhārāṃśca putrāṃścaiva gṛhāṇi ca |
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāssukhino vayam || 19 ||
kasya prasādādrāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abhigacchema saṃhṛṣṭāssugrīvaṃ ca vanaukasam || 20 ||
yadi kaścitsamartho vassāgaraplavane hariḥ |
sa dadā tviha na śaśīghraṃ puṇyāmabhayadakṣiṇām || 21 ||
aṅgadasya vaca śśṛtvā na kaścit kiñcidabravīt |
stimite vā bhavatsarvā sā tatra harivāhinī || 22 ||
punarevāṅgadaḥ prāha tānharīnharisattamaḥ |
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ || 23 ||
vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāścāpyabhīkṣṇaśaḥ |
na hi vo gamane saṅgaḥ kadācitkasyacitkvacit |
bruvadhvaṃ yasya yā śaktiḥ plavane plavagarṣabhāḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.