શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
સમીક્ષ્ય વિમલં વ્યોમ ગતવિદ્યુદ્વલાહકમ્ ।
સારસાકુલસઙ્ઘુષ્ટં રમ્યજ્યોત્સ્નાનુલેપનમ્ ॥ 1 ॥
સમૃદ્ધાર્થં ચ સુગ્રીવં મન્દધર્માર્થસઙ્ગ્રહમ્ ।
અત્યર્થમસતાં માર્ગમેકાન્તગતમાનસમ્ ॥ 2 ॥
નિર્વૃત્તકાર્યં સિદ્ધાર્થં પ્રમદાભિરતં સદા ।
પ્રાપ્તવન્તમભિપ્રેતાન્સર્વાનેવ મનોરથાન્ ॥ 3 ॥
સ્વાં ચ પત્નીમભિપ્રેતાં તારાં ચાપિ સમીપ્સિતામ્ ।
વિહરન્તમહોરાત્રં કૃતાર્થં વિગતજ્વરમ્ ॥ 4 ॥
ક્રીડન્તમિવ દેવેશં નન્દનેઽપ્સરસાં ગણૈઃ ।
મન્ત્રિષુ ન્યસ્તકાર્યં ચ મન્ત્રિણામનવેક્ષકમ્ ॥ 5 ॥
ઉત્સન્નરાજ્યસન્દેશં કામવૃત્તમવસ્થિતમ્ ।
નિશ્ચિતાર્થોઽર્થતત્ત્વજ્ઞઃ કાલધર્મવિશેષવિત્ ॥ 6 ॥
પ્રસાદ્ય વાક્યૈર્મધુરૈર્હેતુમદ્ભિર્મનોરમૈઃ ।
વાક્યવિદ્વાક્ય તત્ત્વજ્ઞં હરીશં મારુતાત્મજઃ ॥ 7 ॥
હિતં તત્ત્વં ચ પથ્યં ચ સામધર્માર્થનીતિમત્ ।
પ્રણયપ્રીતિસંયુક્તં વિશ્વાસકૃતનિશ્ચયમ્ ।
હરીશ્વરમુપાગમ્ય હનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
રાજ્યં પ્રાપ્તં યશશ્ચૈવ કૌલી શ્રીરભિવર્ધિતા ।
મિત્રાણાં સઙ્ગ્રહશ્શેષસ્તં ભવાન્કર્તુમર્હતિ ॥ 9 ॥
યો હિ મિત્રેષુ કાલજ્ઞસ્સતતં સાધુ વર્તતે ॥ 10 ॥
તસ્ય રાજ્યં ચ કીર્તિશ્ચ પ્રતાપશ્ચાભિ વર્ધતે ।
યસ્ય કોશશ્ચ દણ્ડશ્ચ મિત્રાણ્યાત્મા ચ ભૂમિપ ॥ 11 ॥
સમવેતાનિ સર્વાણિ સ રાજ્યં મહદશ્નુતે ।
તદ્ભવાન્વૃત્તસમ્પન્નઃ સ્થિતઃ પથિ નિરત્યયે ॥ 12 ॥
મિત્રાર્થમભિનીતાર્થં યથાવત્કર્તુમર્હતિ ।
સન્ત્યજ્ય સર્વકર્માણિ મિત્રાર્થે યોઽનુવર્તતે ॥ 13 ॥
સમ્ભ્રમાદ્ધિ કૃતોત્સાહસ્સોઽનર્થૈર્નાવરુધ્યતે ।
યસ્તુ કાલવ્યતીતેષુ મિત્રકાર્યેષુ વર્તતે ॥ 14 ॥
સ કૃત્વા મહતોઽપ્યર્થાન્ન મિત્રાર્થેન યુજ્યતે ।
યદિદં મિત્રકાર્યં વીર નોમિત્રકાર્યમરિન્દમ ॥ 15 ॥
ક્રિયતાં રાઘવસ્યૈતદ્વૈદેહ્યાઃ પરિમાર્ગણમ્ ।
તદિદં વીર કાર્યં તે કાલાતીતમરિન્દમ ॥ 16 ॥
ન ચ કાલમતીતં તે નિવેદયતિ કાલવિત્ ।
ત્વરમાણોઽપિ સન્પ્રાજ્ઞસ્તવ રાજન્વશાનુગઃ ॥ 17 ॥
કુલસ્ય હેતુઃ સ્ફીતસ્ય દીર્ઘબન્ધુશ્ચ રાઘવઃ ।
અપ્રમેયપ્રભાવશ્ચ સ્વયં ચાપ્રતિમો ગુણૈઃ ॥ 18 ॥
તસ્ય ત્વં કુરુ વૈ કાર્યં પૂર્વં તેન કૃતં તવ ।
હરીશ્વર કપિશ્રેષ્ઠાનાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ ॥ 19 ॥
ન હિ તાવદ્ભવેત્કાલો વ્યતીતશ્ચોદનાદૃતે ।
ચોદિતસ્ય હિ કાર્યસ્ય ભવેત્કાલવ્યતિક્રમઃ ॥ 20 ॥
અકર્તુરપિ કાર્યસ્ય ભવાન્કર્તા હરીશ્વર કિં પુનઃ પ્રતિકર્તુસ્તે રાજ્યેન ચ ધનેન ચ ॥ 21 ॥
શક્તિમાનપિવિક્રાન્તો વાનરર્ક્ષગણેશ્વર ।
કર્તું દાશરથેઃ પ્રીતિમાજ્ઞાયાં કિન્ન સજ્જસે ॥ 22 ॥
કામં ખલુ શરૈશ્શક્તસ્સુરાસુરમહોરગાન્ ।
વશે દાશરથિઃ કર્તું ત્વત્પ્રતિજ્ઞાં હિ કાઙ્ક્ષતે ॥ 23 ॥
પ્રાણત્યાગાવિશઙ્કેન કૃતં તેન તવપ્રિયમ્ ।
તસ્ય માર્ગામ વૈદેહીં પૃથિવ્યામપિ ચામ્બરે ॥ 24 ॥
દેવદાનવ ગન્ધર્વા નસુરાસ્સમરુદ્ગણાઃ ।
ન ચ યક્ષા ભયં તસ્ય કુર્યુઃ કિમુત રાક્ષસાઃ ॥ 25 ॥
તદેવં શક્તિયુક્તસ્ય પૂર્વં પ્રિયકૃતસ્તવ ।
રામસ્યાર્હસિ પિઙ્ગેશ કર્તું સર્વાત્મના પ્રિયમ્ ॥ 26 ॥
નાધસ્તાદવનૌ નાપ્સુ ગતિર્નોપરિ ચામ્બરે ।
કસ્યચિત્સજ્જતેઽસ્માકં કપીશ્વર તવાજ્ઞયા ॥ 27 ॥
તદાજ્ઞાપય કઃ કિં તે કુતો વાપિ વ્યવસ્યતુ ।
હરયોઽહ્યપ્રધૃષ્યાસ્તે સન્તિ કોટ્યગ્રતોઽનઘ ॥ 28 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કાલે સાધુ નિવેદનમ્ ।
સુગ્રીવસ્સત્ત્વસમ્પન્નશ્ચકાર મતિમુત્તમામ્ ॥ 29 ॥
સ સન્દિદેશાભિમતં નીલં નિત્યકૃતોદ્યમમ્ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વેષાં સૈન્યાનામુપસઙ્ગ્રહે ॥ 30 ॥
યથા સેના સમગ્રા મે યૂથપાલાશ્ચ સર્વશઃ ।
સમાગચ્છન્ત્યસઙ્ગેન સેનાગ્રાણિ તથા કુરુ ॥ 31 ॥
યે ત્વન્તપાલાઃ પ્લવગાશ્શીઘ્રગા વ્યવસાયિનઃ ।
સમાનયન્તુ તે સૈન્યં ત્વરિતાશ્શાસનાન્મમ ॥ 32 ॥
સ્વયં ચાનન્તરં સૈન્યં ભવાનેવાનુપશ્યતુ ।
ત્રિપઞ્ચરાત્રાદૂર્ધ્વં યઃ પ્રાપ્નુયાન્નેહ વાનરઃ ।
તસ્ય પ્રાણાન્તિકો દણ્ડો નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ 33 ॥
હરીંશ્ચ વૃદ્ધાનુપયાતુ સાઙ્ગદો ભવાન્મમાજ્ઞામધિકૃત્ય નિશ્ચિતામ્ ।
ઇતિ વ્યવસ્થાં હરિપુઙ્ગવેશ્વરો વિધાય વેશ્મ પ્રવિવેશ વીર્યવાન્ ॥ 34 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam || 1 ||
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham |
atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam || 2 ||
nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā |
prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān || 3 ||
svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām |
viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram || 4 ||
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ |
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam || 5 ||
utsannarājyasandeśaṃ kāmavṛttamavasthitam |
niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit || 6 ||
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ |
vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ || 7 ||
hitaṃ tattvaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat |
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam |
harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt || 8 ||
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā |
mitrāṇāṃ saṅgrahaśśeṣastaṃ bhavānkartumarhati || 9 ||
yo hi mitreṣu kālajñassatataṃ sādhu vartate || 10 ||
tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhi vardhate |
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa || 11 ||
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute |
tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye || 12 ||
mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati |
santyajya sarvakarmāṇi mitrārthe yo'nuvartate || 13 ||
sambhramāddhi kṛtotsāhasso'narthairnāvarudhyate |
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate || 14 ||
sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate |
yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nomitrakāryamarindama || 15 ||
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam |
tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamarindama || 16 ||
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit |
tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ || 17 ||
kulasya hetuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ |
aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ || 18 ||
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava |
harīśvara kapiśreṣṭhānājñāpayitumarhasi || 19 ||
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte |
coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ || 20 ||
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca || 21 ||
śaktimānapivikrānto vānararkṣagaṇeśvara |
kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjase || 22 ||
kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahoragān |
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣate || 23 ||
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tavapriyam |
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare || 24 ||
devadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ |
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ || 25 ||
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava |
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam || 26 ||
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare |
kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā || 27 ||
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kuto vāpi vyavasyatu |
harayo'hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha || 28 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhu nivedanam |
sugrīvassattvasampannaścakāra matimuttamām || 29 ||
sa sandideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam |
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahe || 30 ||
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ |
samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru || 31 ||
ye tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ |
samānayantu te sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama || 32 ||
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu |
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ |
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā || 33 ||
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām |
iti vyavasthāṃ haripuṅgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम् ।
सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम् ॥ 1 ॥
समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम् ।
अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम् ॥ 2 ॥
निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा ।
प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान् ॥ 3 ॥
स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम् ।
विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम् ॥ 4 ॥
क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः ।
मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥ 5 ॥
उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम् ।
निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित् ॥ 6 ॥
प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः ।
वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः ॥ 7 ॥
हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत् ।
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् ।
हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 8 ॥
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता ।
मित्राणां सङ्ग्रहश्शेषस्तं भवान्कर्तुमर्हति ॥ 9 ॥
यो हि मित्रेषु कालज्ञस्सततं साधु वर्तते ॥ 10 ॥
तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभि वर्धते ।
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप ॥ 11 ॥
समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ।
तद्भवान्वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये ॥ 12 ॥
मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति ।
सन्त्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे योऽनुवर्तते ॥ 13 ॥
सम्भ्रमाद्धि कृतोत्साहस्सोऽनर्थैर्नावरुध्यते ।
यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते ॥ 14 ॥
स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते ।
यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम ॥ 15 ॥
क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम् ।
तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम ॥ 16 ॥
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित् ।
त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः ॥ 17 ॥
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः ।
अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ॥ 18 ॥
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव ।
हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ॥ 19 ॥
न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते ।
चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः ॥ 20 ॥
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च ॥ 21 ॥
शक्तिमानपिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर ।
कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किन्न सज्जसे ॥ 22 ॥
कामं खलु शरैश्शक्तस्सुरासुरमहोरगान् ।
वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां हि काङ्क्षते ॥ 23 ॥
प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तवप्रियम् ।
तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ॥ 24 ॥
देवदानव गन्धर्वा नसुरास्समरुद्गणाः ।
न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः ॥ 25 ॥
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तव ।
रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ॥ 26 ॥
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे ।
कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया ॥ 27 ॥
तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु ।
हरयोऽह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ ॥ 28 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधु निवेदनम् ।
सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ॥ 29 ॥
स सन्दिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम् ।
दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसङ्ग्रहे ॥ 30 ॥
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः ।
समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु ॥ 31 ॥
ये त्वन्तपालाः प्लवगाश्शीघ्रगा व्यवसायिनः ।
समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताश्शासनान्मम ॥ 32 ॥
स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु ।
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः ।
तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥ 33 ॥
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो भवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम् ।
इति व्यवस्थां हरिपुङ्गवेश्वरो विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam || 1 ||
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham |
atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam || 2 ||
nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā |
prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān || 3 ||
svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām |
viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram || 4 ||
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ |
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam || 5 ||
utsannarājyasandeśaṃ kāmavṛttamavasthitam |
niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit || 6 ||
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ |
vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ || 7 ||
hitaṃ tattvaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat |
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam |
harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt || 8 ||
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā |
mitrāṇāṃ saṅgrahaśśeṣastaṃ bhavānkartumarhati || 9 ||
yo hi mitreṣu kālajñassatataṃ sādhu vartate || 10 ||
tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhi vardhate |
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa || 11 ||
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute |
tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye || 12 ||
mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati |
santyajya sarvakarmāṇi mitrārthe yo'nuvartate || 13 ||
sambhramāddhi kṛtotsāhasso'narthairnāvarudhyate |
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate || 14 ||
sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate |
yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nomitrakāryamarindama || 15 ||
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam |
tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamarindama || 16 ||
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit |
tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ || 17 ||
kulasya hetuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ |
aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ || 18 ||
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava |
harīśvara kapiśreṣṭhānājñāpayitumarhasi || 19 ||
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte |
coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ || 20 ||
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca || 21 ||
śaktimānapivikrānto vānararkṣagaṇeśvara |
kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjase || 22 ||
kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahoragān |
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣate || 23 ||
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tavapriyam |
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare || 24 ||
devadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ |
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ || 25 ||
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava |
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam || 26 ||
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare |
kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā || 27 ||
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kuto vāpi vyavasyatu |
harayo'hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha || 28 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhu nivedanam |
sugrīvassattvasampannaścakāra matimuttamām || 29 ||
sa sandideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam |
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahe || 30 ||
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ |
samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru || 31 ||
ye tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ |
samānayantu te sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama || 32 ||
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu |
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ |
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā || 33 ||
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām |
iti vyavasthāṃ haripuṅgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.