શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
એવમુક્તશ્શુભં વાક્યં તાપસ્યા ધર્મસંહિતમ્ ।
ઉવાચ હનુમાન્વાક્યં તામનિન્દિતચેષ્ટિતામ્ ॥ 1 ॥
શરણં ત્વાં પ્રપન્ના સ્મ સર્વે વૈ ધર્મચારિણીમ્ ।
યઃ કૃતસ્સમયોઽસ્માકં સુગ્રીવેણ મહાત્મના ॥ 2 ॥
સ ચ કાલો હ્યતિક્રાન્તો બિલે ચ પરિવર્તતામ્ ।
સા ત્વમસ્માદ્બિલાદ્ઘોરાદુત્તારયિતુમર્હસિ ॥ 3 ॥
તસ્માત્સુગ્રીવવચનાદતિક્રાન્તાન્ગતાયુષઃ ।
ત્રાતુમર્હસિ નસ્સર્વાન્સુગ્રીવભયકર્શિતાન્ ॥ 4 ॥
મહચ્ચકાર્યમસ્માભિઃ કર્તવ્યં ધર્મચારિણિ ।
તચ્ચાપિ ન કૃતં કાર્યમસ્માભિરિહ વાસિભિઃ ॥ 5 ॥
એવમુક્તા હનુમતા તાપસી વાક્યમબ્રવીત્ ।
જીવતા દુષ્કરં મન્યે પ્રવિષ્ટેન નિવર્તિતુમ્ ॥ 6 ॥
તપસસ્તુ પ્રભાવેન નિયમોપાર્જિતેન ચ ।
સર્વાનેવ બિલાદસ્માદુદ્ધરિષ્યામિ વાનરાન્ ॥ 7 ॥
નિમીલયત ચક્ષૂંષિ સર્વે વાનરપુઙ્ગવાઃ ।
ન હિ નિષ્ક્રમિતું શક્યમનિમીલિતલોચનૈઃ ॥ 8 ॥
તતસ્સમ્મીલિતાસ્સર્વે સુકુમારાઙ્ગુલૈઃ કરૈઃ ।
સહસાઽપિદધુર્દૃષ્ટિં હૃષ્ટા ગમનકાઙ્ક્ષયા ॥ 9 ॥
વાનરાસ્તુ મહાત્માનો હસ્તરુદ્ધમુખાસ્તદા ।
નિમેષાન્તરમાત્રેણ બિલાદુત્તારિતાસ્તયા ॥ 10 ॥
તતસ્તાન્વાનરાન્સર્વાંસ્તાપસી ધર્મચારિણી ।
નિસ્સૃતાન્વિષમાત્તસ્માત્સમાશ્વાસ્યેદમબ્રવીત્ ॥ 11 ॥
એષ વિન્ધ્યો ગિરિશ્શ્રીમાન્નાનાદ્રુમલતાકુલઃ ।
એષ પ્રસ્રવણશ્શૈલસ્સાગરોઽયં મહોદધિઃ ॥ 12 ॥
સ્વસ્તિ વોઽસ્તુ ગમિષ્યામિ ભવનં વાનરર્ષભાઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા તદ્બિલં શ્રીમત્પ્રવિવેશ સ્વયમ્પ્રભા ॥ 13 ॥
તતસ્તે દદૃશુર્ઘોરં સાગરં વરુણાલયમ્ ।
અપારમભિગર્જન્તં ઘોરૈરૂર્મિભિરાવૃતમ્ ॥ 14 ॥
મયસ્ય માયાવિહિતં ગિરિદુર્ગં વિચિન્વતામ્ ।
તેષાં માસો વ્યતિક્રાન્તો યો રાજ્ઞા સમયઃ કૃતઃ ॥ 15 ॥
વિન્ધ્યસ્ય તુ ગિરેઃ પાદે સમ્પ્રપુષ્પિતપાદપે ।
ઉપવિશ્ય મહાભાગાશ્ચિન્તામાપેદિરે તદા ॥ 16 ॥
તતઃ પુષ્પાતિભારાગ્રાન્ લતાશતસમાવૃતાન્ ।
દ્રુમાન્વાસન્તિકાન્દૃષ્ટવા બભૂવુર્ભયશઙ્કિતાઃ ॥ 17 ॥
તે વસન્તમનુપ્રાપ્તં પ્રતિબુદ્ધ્વા પરસ્પરમ્ ।
નષ્ટસન્દેશકાલાર્થા નિપેતુર્ધરણીતલે ॥ 18 ॥
તતસ્તાન્કપિવૃદ્ધાંસ્તુ શિષ્ટાંશ્ચૈવ વનૌકસઃ ।
વાચા મધુરયાઽભાષ્ય યથાવદનુમાન્ય ચ ॥ 19 ॥
સ તુ સિંહવૃષસ્કન્ધઃ પીનાયતભુજઃ કપિઃ ।
યુવરાજો મહાપ્રાજ્ઞઃ અઙ્ગદો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 20 ॥
શાસનાત્કપિરાજસ્ય વયં સર્વે વિનિર્ગતાઃ ।
માસઃ પૂર્ણો બિલસ્થાનાં હરયઃ કિં ન બુદ્ધ્યતે ॥ 21 ॥
વયમાશ્વયુજે માસિ કાલસઙ્ખ્યાવ્યવસ્થિતાઃ ।
પ્રસ્થિતાસ્સોઽપિ ચાતીતઃ કિમતઃ કાર્યમુત્તરમ્ ॥ 22 ॥
ભવન્તઃ પ્રત્યયં પ્રાપ્તાઃ નીતિમાર્ગવિશારદાઃ ।
હિતેષ્વભિરતા ભર્તુર્નિસૃષ્ટાસ્સર્વકર્મસુ ॥ 23 ॥
કર્મસ્વપ્રતિમાસ્સર્વે દિક્ષુ વિશ્રુતપૌરુષાઃ ।
માં પુરસ્કૃત્ય નિર્યાતાઃ પિઙ્ગાક્ષપ્રતિચોદિતાઃ ॥ 24 ॥
ઇદાનીમકૃતાર્થાનાં મર્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ ।
હરિરાજસ્ય સન્દેશમકૃત્વા કસ્સુખી ભવેત્ ॥ 25 ॥
તસ્મિન્નતીતે કાલે તુ સુગ્રીવેણ કૃતે સ્વયમ્ ।
પ્રાયોપવેશનં યુક્તં સર્વેષાં ચ વનૌકસામ્ ॥ 26 ॥
તીક્ષ્ણઃ પ્રકૃત્યા સુગ્રીવસ્સ્વામિભાવે વ્યવસ્થિતઃ ।
ન ક્ષમિષ્યતિ નસ્સર્વાનપરાધકૃતો ગતાન્ ॥ 27 ॥
અપ્રવૃત્તૌ ચ સીતાયાઃ પાપમેવ કરિષ્યતિ ।
તસ્માત્ ક્ષમમિહાદ્યૈવ ગન્તું પ્રાયોપવેશનં હિ નઃ ॥ 28 ॥
ત્યક્ત્વા પુત્રાંશ્ચ દારાંશ્ચ ધનાનિ ચ ગૃહાણિ ચ ।
ધૃવં નો હિંસિતા રાજા સર્વાન્પ્રતિગતાનિતઃ ॥ 29 ॥
વધેનાપ્રતિરૂપેણ શ્રેયાન્મૃત્યુરિહૈવ નઃ ।
ન ચાહં યૌવરાજ્યેન સુગ્રીવેણાભિષેચિતઃ ॥ 30 ॥
નરેન્દ્રેણાભિષિક્તોઽસ્મિ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।
સ પૂર્વં બદ્ધવૈરો માં રાજા દૃષ્ટ્વા વ્યતિક્રમમ્ ॥ 31 ॥
ઘાતયિષ્યતિ દણ્ડેન તીક્ષ્ણેન કૃતનિશ્ચયઃ ।
કિં મે સુહૃદભિર્વ્યસનં પશ્યદ્ભિર્જીવિતાન્તરે ॥ 32 ॥
ઇહૈવ પ્રાયમાસિષ્યે પુણ્યે સાગરરોધસિ ।
એતચ્છ્રુત્વા કુમારેણ યુવરાજેન ભાષિતમ્ ॥ 33 ॥
સર્વે તે વાનરશ્રેષ્ઠાઃ કરુણં વાક્યમબ્રુવન્ ।
તીક્ષ્ણઃ પ્રકૃત્યા સુગ્રીવઃ પ્રિયાસક્તશ્ચ રાઘવઃ ॥ 34 ॥
અદૃષ્ટાયાં તુ વૈદેહ્યાં દૃષ્ટ્વાઽસ્માંશ્ત સમાગતાન્ ।
રાઘવપ્રિયકામાર્થં ઘાતયિષ્યત્યસંશયમ્ ॥ 35 ॥
ન ક્ષમં ચાપરાદ્ધાનાં ગમનં સ્વામિપાર્શ્વતઃ ।
ઇહૈવ સીતામન્વિષ્ય પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય વા ॥ 36 ॥
નો ચેદ્ગચ્છામ તં વીરં ગમિષ્યામો યમક્ષયમ્ ।
પ્લવઙ્ગમાનાં તુ ભયાર્દિતાનાં શ્રુત્વા વચસ્તાર ઇદં બભાષે ।
અલં વિષાદેન બિલં પ્રવિશ્ય વસામ સર્વે યદિ રોચતે વઃ ॥ 37 ॥
ઇદં હિ માયાવિહિતં સુદુર્ગમં પ્રભૂતવૃક્ષોદકભોજ્યપેયકમ્ ।
ઇહાસ્તિ નો નૈવ ભયં પુરન્દરા ન્ન રાઘવાદ્વાનરરાજતોઽપિ વા ॥ 38 ॥
શ્રુત્વાઽઙ્ગદસ્યાપિ વચોઽનુકૂલ મૂચુશ્ચ સર્વે હરયઃ પ્રતીતાઃ ।
યથા ન હિંસ્યેમ તથા વિધાન મસક્તમદ્યૈવ વિધીયતાં નઃ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktaśśubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |
uvāca hanumānvākyaṃ tāmaninditaceṣṭitām || 1 ||
śaraṇaṃ tvāṃ prapannā sma sarve vai dharmacāriṇīm |
yaḥ kṛtassamayo'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā || 2 ||
sa ca kālo hyatikrānto bile ca parivartatām |
sā tvamasmādbilādghorāduttārayitumarhasi || 3 ||
tasmātsugrīvavacanādatikrāntāngatāyuṣaḥ |
trātumarhasi nassarvānsugrīvabhayakarśitān || 4 ||
mahaccakāryamasmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |
taccāpi na kṛtaṃ kāryamasmābhiriha vāsibhiḥ || 5 ||
evamuktā hanumatā tāpasī vākyamabravīt |
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum || 6 ||
tapasastu prabhāvena niyamopārjitena ca |
sarvāneva bilādasmāduddhariṣyāmi vānarān || 7 ||
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṅgavāḥ |
na hi niṣkramituṃ śakyamanimīlitalocanaiḥ || 8 ||
tatassammīlitāssarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |
sahasā'pidadhurdṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣayā || 9 ||
vānarāstu mahātmāno hastaruddhamukhāstadā |
nimeṣāntaramātreṇa bilāduttāritāstayā || 10 ||
tatastānvānarānsarvāṃstāpasī dharmacāriṇī |
nissṛtānviṣamāttasmātsamāśvāsyedamabravīt || 11 ||
eṣa vindhyo giriśśrīmānnānādrumalatākulaḥ |
eṣa prasravaṇaśśailassāgaro'yaṃ mahodadhiḥ || 12 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ śrīmatpraviveśa svayamprabhā || 13 ||
tataste dadṛśurghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |
apāramabhigarjantaṃ ghorairūrmibhirāvṛtam || 14 ||
mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |
teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ || 15 ||
vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |
upaviśya mahābhāgāścintāmāpedire tadā || 16 ||
tataḥ puṣpātibhārāgrān latāśatasamāvṛtān |
drumānvāsantikāndṛṣṭavā babhūvurbhayaśaṅkitāḥ || 17 ||
te vasantamanuprāptaṃ pratibuddhvā parasparam |
naṣṭasandeśakālārthā nipeturdharaṇītale || 18 ||
tatastānkapivṛddhāṃstu śiṣṭāṃścaiva vanaukasaḥ |
vācā madhurayā'bhāṣya yathāvadanumānya ca || 19 ||
sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |
yuvarājo mahāprājñaḥ aṅgado vākyamabravīt || 20 ||
śāsanātkapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |
māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na buddhyate || 21 ||
vayamāśvayuje māsi kālasaṅkhyāvyavasthitāḥ |
prasthitāsso'pi cātītaḥ kimataḥ kāryamuttaram || 22 ||
bhavantaḥ pratyayaṃ prāptāḥ nītimārgaviśāradāḥ |
hiteṣvabhiratā bharturnisṛṣṭāssarvakarmasu || 23 ||
karmasvapratimāssarve dikṣu viśrutapauruṣāḥ |
māṃ puraskṛtya niryātāḥ piṅgākṣapraticoditāḥ || 24 ||
idānīmakṛtārthānāṃ martavyaṃ nātra saṃśayaḥ |
harirājasya sandeśamakṛtvā kassukhī bhavet || 25 ||
tasminnatīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |
prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām || 26 ||
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvassvāmibhāve vyavasthitaḥ |
na kṣamiṣyati nassarvānaparādhakṛto gatān || 27 ||
apravṛttau ca sītāyāḥ pāpameva kariṣyati |
tasmāt kṣamamihādyaiva gantuṃ prāyopaveśanaṃ hi naḥ || 28 ||
tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca dhanāni ca gṛhāṇi ca |
dhṛvaṃ no hiṃsitā rājā sarvānpratigatānitaḥ || 29 ||
vadhenāpratirūpeṇa śreyānmṛtyurihaiva naḥ |
na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ || 30 ||
narendreṇābhiṣikto'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam || 31 ||
ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ |
kiṃ me suhṛdabhirvyasanaṃ paśyadbhirjīvitāntare || 32 ||
ihaiva prāyamāsiṣye puṇye sāgararodhasi |
etacchrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam || 33 ||
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyamabruvan |
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaśca rāghavaḥ || 34 ||
adṛṣṭāyāṃ tu vaidehyāṃ dṛṣṭvā'smāṃśta samāgatān |
rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyatyasaṃśayam || 35 ||
na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ |
ihaiva sītāmanviṣya pravṛttimupalabhya vā || 36 ||
no cedgacchāma taṃ vīraṃ gamiṣyāmo yamakṣayam |
plavaṅgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacastāra idaṃ babhāṣe |
alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ || 37 ||
idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyakam |
ihāsti no naiva bhayaṃ purandarā nna rāghavādvānararājato'pi vā || 38 ||
śrutvā'ṅgadasyāpi vaco'nukūla mūcuśca sarve harayaḥ pratītāḥ |
yathā na hiṃsyema tathā vidhāna masaktamadyaiva vidhīyatāṃ naḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ त्रिपञ्चाशस्सर्गः ।
एवमुक्तश्शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम् ।
उवाच हनुमान्वाक्यं तामनिन्दितचेष्टिताम् ॥ 1 ॥
शरणं त्वां प्रपन्ना स्म सर्वे वै धर्मचारिणीम् ।
यः कृतस्समयोऽस्माकं सुग्रीवेण महात्मना ॥ 2 ॥
स च कालो ह्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम् ।
सा त्वमस्माद्बिलाद्घोरादुत्तारयितुमर्हसि ॥ 3 ॥
तस्मात्सुग्रीववचनादतिक्रान्तान्गतायुषः ।
त्रातुमर्हसि नस्सर्वान्सुग्रीवभयकर्शितान् ॥ 4 ॥
महच्चकार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि ।
तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः ॥ 5 ॥
एवमुक्ता हनुमता तापसी वाक्यमब्रवीत् ।
जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम् ॥ 6 ॥
तपसस्तु प्रभावेन नियमोपार्जितेन च ।
सर्वानेव बिलादस्मादुद्धरिष्यामि वानरान् ॥ 7 ॥
निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुङ्गवाः ।
न हि निष्क्रमितुं शक्यमनिमीलितलोचनैः ॥ 8 ॥
ततस्सम्मीलितास्सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः ।
सहसाऽपिदधुर्दृष्टिं हृष्टा गमनकाङ्क्षया ॥ 9 ॥
वानरास्तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास्तदा ।
निमेषान्तरमात्रेण बिलादुत्तारितास्तया ॥ 10 ॥
ततस्तान्वानरान्सर्वांस्तापसी धर्मचारिणी ।
निस्सृतान्विषमात्तस्मात्समाश्वास्येदमब्रवीत् ॥ 11 ॥
एष विन्ध्यो गिरिश्श्रीमान्नानाद्रुमलताकुलः ।
एष प्रस्रवणश्शैलस्सागरोऽयं महोदधिः ॥ 12 ॥
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः ।
इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयम्प्रभा ॥ 13 ॥
ततस्ते ददृशुर्घोरं सागरं वरुणालयम् ।
अपारमभिगर्जन्तं घोरैरूर्मिभिरावृतम् ॥ 14 ॥
मयस्य मायाविहितं गिरिदुर्गं विचिन्वताम् ।
तेषां मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः ॥ 15 ॥
विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे सम्प्रपुष्पितपादपे ।
उपविश्य महाभागाश्चिन्तामापेदिरे तदा ॥ 16 ॥
ततः पुष्पातिभाराग्रान् लताशतसमावृतान् ।
द्रुमान्वासन्तिकान्दृष्टवा बभूवुर्भयशङ्किताः ॥ 17 ॥
ते वसन्तमनुप्राप्तं प्रतिबुद्ध्वा परस्परम् ।
नष्टसन्देशकालार्था निपेतुर्धरणीतले ॥ 18 ॥
ततस्तान्कपिवृद्धांस्तु शिष्टांश्चैव वनौकसः ।
वाचा मधुरयाऽभाष्य यथावदनुमान्य च ॥ 19 ॥
स तु सिंहवृषस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः ।
युवराजो महाप्राज्ञः अङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ 20 ॥
शासनात्कपिराजस्य वयं सर्वे विनिर्गताः ।
मासः पूर्णो बिलस्थानां हरयः किं न बुद्ध्यते ॥ 21 ॥
वयमाश्वयुजे मासि कालसङ्ख्याव्यवस्थिताः ।
प्रस्थितास्सोऽपि चातीतः किमतः कार्यमुत्तरम् ॥ 22 ॥
भवन्तः प्रत्ययं प्राप्ताः नीतिमार्गविशारदाः ।
हितेष्वभिरता भर्तुर्निसृष्टास्सर्वकर्मसु ॥ 23 ॥
कर्मस्वप्रतिमास्सर्वे दिक्षु विश्रुतपौरुषाः ।
मां पुरस्कृत्य निर्याताः पिङ्गाक्षप्रतिचोदिताः ॥ 24 ॥
इदानीमकृतार्थानां मर्तव्यं नात्र संशयः ।
हरिराजस्य सन्देशमकृत्वा कस्सुखी भवेत् ॥ 25 ॥
तस्मिन्नतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम् ।
प्रायोपवेशनं युक्तं सर्वेषां च वनौकसाम् ॥ 26 ॥
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवस्स्वामिभावे व्यवस्थितः ।
न क्षमिष्यति नस्सर्वानपराधकृतो गतान् ॥ 27 ॥
अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापमेव करिष्यति ।
तस्मात् क्षममिहाद्यैव गन्तुं प्रायोपवेशनं हि नः ॥ 28 ॥
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च धनानि च गृहाणि च ।
धृवं नो हिंसिता राजा सर्वान्प्रतिगतानितः ॥ 29 ॥
वधेनाप्रतिरूपेण श्रेयान्मृत्युरिहैव नः ।
न चाहं यौवराज्येन सुग्रीवेणाभिषेचितः ॥ 30 ॥
नरेन्द्रेणाभिषिक्तोऽस्मि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
स पूर्वं बद्धवैरो मां राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम् ॥ 31 ॥
घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृतनिश्चयः ।
किं मे सुहृदभिर्व्यसनं पश्यद्भिर्जीवितान्तरे ॥ 32 ॥
इहैव प्रायमासिष्ये पुण्ये सागररोधसि ।
एतच्छ्रुत्वा कुमारेण युवराजेन भाषितम् ॥ 33 ॥
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः करुणं वाक्यमब्रुवन् ।
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियासक्तश्च राघवः ॥ 34 ॥
अदृष्टायां तु वैदेह्यां दृष्ट्वाऽस्मांश्त समागतान् ।
राघवप्रियकामार्थं घातयिष्यत्यसंशयम् ॥ 35 ॥
न क्षमं चापराद्धानां गमनं स्वामिपार्श्वतः ।
इहैव सीतामन्विष्य प्रवृत्तिमुपलभ्य वा ॥ 36 ॥
नो चेद्गच्छाम तं वीरं गमिष्यामो यमक्षयम् ।
प्लवङ्गमानां तु भयार्दितानां श्रुत्वा वचस्तार इदं बभाषे ।
अलं विषादेन बिलं प्रविश्य वसाम सर्वे यदि रोचते वः ॥ 37 ॥
इदं हि मायाविहितं सुदुर्गमं प्रभूतवृक्षोदकभोज्यपेयकम् ।
इहास्ति नो नैव भयं पुरन्दरा न्न राघवाद्वानरराजतोऽपि वा ॥ 38 ॥
श्रुत्वाऽङ्गदस्यापि वचोऽनुकूल मूचुश्च सर्वे हरयः प्रतीताः ।
यथा न हिंस्येम तथा विधान मसक्तमद्यैव विधीयतां नः ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktaśśubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |
uvāca hanumānvākyaṃ tāmaninditaceṣṭitām || 1 ||
śaraṇaṃ tvāṃ prapannā sma sarve vai dharmacāriṇīm |
yaḥ kṛtassamayo'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā || 2 ||
sa ca kālo hyatikrānto bile ca parivartatām |
sā tvamasmādbilādghorāduttārayitumarhasi || 3 ||
tasmātsugrīvavacanādatikrāntāngatāyuṣaḥ |
trātumarhasi nassarvānsugrīvabhayakarśitān || 4 ||
mahaccakāryamasmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |
taccāpi na kṛtaṃ kāryamasmābhiriha vāsibhiḥ || 5 ||
evamuktā hanumatā tāpasī vākyamabravīt |
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum || 6 ||
tapasastu prabhāvena niyamopārjitena ca |
sarvāneva bilādasmāduddhariṣyāmi vānarān || 7 ||
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṅgavāḥ |
na hi niṣkramituṃ śakyamanimīlitalocanaiḥ || 8 ||
tatassammīlitāssarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |
sahasā'pidadhurdṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣayā || 9 ||
vānarāstu mahātmāno hastaruddhamukhāstadā |
nimeṣāntaramātreṇa bilāduttāritāstayā || 10 ||
tatastānvānarānsarvāṃstāpasī dharmacāriṇī |
nissṛtānviṣamāttasmātsamāśvāsyedamabravīt || 11 ||
eṣa vindhyo giriśśrīmānnānādrumalatākulaḥ |
eṣa prasravaṇaśśailassāgaro'yaṃ mahodadhiḥ || 12 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ śrīmatpraviveśa svayamprabhā || 13 ||
tataste dadṛśurghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |
apāramabhigarjantaṃ ghorairūrmibhirāvṛtam || 14 ||
mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |
teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ || 15 ||
vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |
upaviśya mahābhāgāścintāmāpedire tadā || 16 ||
tataḥ puṣpātibhārāgrān latāśatasamāvṛtān |
drumānvāsantikāndṛṣṭavā babhūvurbhayaśaṅkitāḥ || 17 ||
te vasantamanuprāptaṃ pratibuddhvā parasparam |
naṣṭasandeśakālārthā nipeturdharaṇītale || 18 ||
tatastānkapivṛddhāṃstu śiṣṭāṃścaiva vanaukasaḥ |
vācā madhurayā'bhāṣya yathāvadanumānya ca || 19 ||
sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |
yuvarājo mahāprājñaḥ aṅgado vākyamabravīt || 20 ||
śāsanātkapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |
māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na buddhyate || 21 ||
vayamāśvayuje māsi kālasaṅkhyāvyavasthitāḥ |
prasthitāsso'pi cātītaḥ kimataḥ kāryamuttaram || 22 ||
bhavantaḥ pratyayaṃ prāptāḥ nītimārgaviśāradāḥ |
hiteṣvabhiratā bharturnisṛṣṭāssarvakarmasu || 23 ||
karmasvapratimāssarve dikṣu viśrutapauruṣāḥ |
māṃ puraskṛtya niryātāḥ piṅgākṣapraticoditāḥ || 24 ||
idānīmakṛtārthānāṃ martavyaṃ nātra saṃśayaḥ |
harirājasya sandeśamakṛtvā kassukhī bhavet || 25 ||
tasminnatīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |
prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām || 26 ||
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvassvāmibhāve vyavasthitaḥ |
na kṣamiṣyati nassarvānaparādhakṛto gatān || 27 ||
apravṛttau ca sītāyāḥ pāpameva kariṣyati |
tasmāt kṣamamihādyaiva gantuṃ prāyopaveśanaṃ hi naḥ || 28 ||
tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca dhanāni ca gṛhāṇi ca |
dhṛvaṃ no hiṃsitā rājā sarvānpratigatānitaḥ || 29 ||
vadhenāpratirūpeṇa śreyānmṛtyurihaiva naḥ |
na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ || 30 ||
narendreṇābhiṣikto'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam || 31 ||
ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ |
kiṃ me suhṛdabhirvyasanaṃ paśyadbhirjīvitāntare || 32 ||
ihaiva prāyamāsiṣye puṇye sāgararodhasi |
etacchrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam || 33 ||
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyamabruvan |
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaśca rāghavaḥ || 34 ||
adṛṣṭāyāṃ tu vaidehyāṃ dṛṣṭvā'smāṃśta samāgatān |
rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyatyasaṃśayam || 35 ||
na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ |
ihaiva sītāmanviṣya pravṛttimupalabhya vā || 36 ||
no cedgacchāma taṃ vīraṃ gamiṣyāmo yamakṣayam |
plavaṅgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacastāra idaṃ babhāṣe |
alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ || 37 ||
idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyakam |
ihāsti no naiva bhayaṃ purandarā nna rāghavādvānararājato'pi vā || 38 ||
śrutvā'ṅgadasyāpi vaco'nukūla mūcuśca sarve harayaḥ pratītāḥ |
yathā na hiṃsyema tathā vidhāna masaktamadyaiva vidhīyatāṃ naḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.