શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ ત્રિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
એતૈરન્યૈશ્ચ બહુભિર્વાક્યૈર્વાક્યવિશારદઃ ।
માં પ્રશસ્યાભ્યનુજ્ઞાપ્ય પ્રવિષ્ટસ્સ સ્વમાલયમ્ ॥ 1 ॥
કન્દરાત્તુ વિસર્પિત્વા પર્વતસ્ય શનૈશ્શનૈઃ ।
અહં વિન્ધ્યં સમારુહ્ય ભવતઃ પ્રતિપાલયે ॥ 2 ॥
અદ્ય ત્વેતસ્ય કાલસ્ય સાગ્રં વર્ષશતં ગતમ્ ।
દેશકાલપ્રતીક્ષોઽસ્મિ હૃદિ કૃત્વા મુનેર્વચઃ ॥ 3 ॥
મહાપ્રસ્થાનમાસાદ્ય સ્વર્ગતે તુ નિશાકરે ।
માં નિર્દહતિ સન્તાપો વિતર્કૈર્બહુભિર્વૃતમ્ ॥ 4 ॥
ઉત્થિતાં મરણે બુદ્ધિં મુનિવાક્યૈર્નિવર્તયે ।
બુદ્ધિર્યા તેન મે દત્તા પ્રાણાનાં રક્ષણાય તુ ॥ 5 ॥
સા મેઽપનયતે દુઃખં દીપ્તેવાગ્નિશિખા તમઃ ।
બુદ્ધ્યતા ચ મયા વીર્યં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ॥ 6 ॥
પુત્રસ્સન્તર્જિતો વાગ્ભિર્ન ત્રાતા મૈથિલી કથમ્ ।
તસ્યા વિલપિતં શ્રુત્વા તૌ ચ સીતાવિનાકૃતૌ ॥ 7 ॥
ન મે દશરથસ્નેહાત્પુત્રેણોત્પાદિતં પ્રિયમ્ ।
તસ્ય ત્વેવં બ્રુવાણસ્ય સમ્પાતેર્વાનરૈસ્સહ ॥ 8 ॥
ઉત્પેતતુસ્તદા પક્ષૌ સમક્ષં વનચારિણામ્ ।
સ દૃષ્ટ્વા સ્વાં તનું પક્ષૈરુદ્ગતૈરરુણચ્છદૈઃ ॥ 9 ॥
પ્રહર્ષમતુલં લેભે વાનરાંશ્ચેદમબ્રવીત્ ।
ઋષેર્નિશાકરસ્યૈવ પ્રભાવાદમિતાત્મનઃ ॥ 10 ॥
આદિત્યરશ્મિનિર્દગ્ધૌ પક્ષૌ મે પુનરુપસ્થિતૌ ।
યૌવને વર્તમાનસ્ય મમાસીદ્યઃ પરાક્રમઃ ॥ 11 ॥
તમેવાદ્યાવગચ્છામિ બલં પૌરુષમેવ ચ ।
સર્વથા ક્રિયતાં યત્ન સ્સીતામધિગમિષ્યથ ॥ 12 ॥
પક્ષલાભો મમાયં વસ્સિદ્ધિપ્રત્યયકારકઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ તાન્હરીન્ સર્વાન્સમ્પાતિઃ પતગોત્તમઃ ॥ 13 ॥
ઉત્પપાત ગિરેશ્શૃઙ્ગાજ્જિજ્ઞાસુઃ ખગમો ગતિમ્ ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતિસંહૃષ્ટમાનસાઃ ॥ 14 ॥
બભૂવુર્હરિશાર્દૂલા વિક્રમાભ્યુદયોન્મુખાઃ ।
અથ પવનસમાનવિક્રમાઃ પ્લવગવરાઃ પ્રતિલબ્ધપૌરુષાઃ ।
અભિજિદભિમુખા દિશં યયુ ર્જનકસુતાપરિમાર્ગણોન્મુખાઃ ॥ 15 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam || 1 ||
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye || 2 ||
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ || 3 ||
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam || 4 ||
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu || 5 ||
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ |
buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 6 ||
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham |
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau || 7 ||
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam |
tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha || 8 ||
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām |
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ || 9 ||
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt |
ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ || 10 ||
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau |
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ || 11 ||
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca |
sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha || 12 ||
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ |
ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ || 13 ||
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim |
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ || 14 ||
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ |
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।
एतैरन्यैश्च बहुभिर्वाक्यैर्वाक्यविशारदः ।
मां प्रशस्याभ्यनुज्ञाप्य प्रविष्टस्स स्वमालयम् ॥ 1 ॥
कन्दरात्तु विसर्पित्वा पर्वतस्य शनैश्शनैः ।
अहं विन्ध्यं समारुह्य भवतः प्रतिपालये ॥ 2 ॥
अद्य त्वेतस्य कालस्य साग्रं वर्षशतं गतम् ।
देशकालप्रतीक्षोऽस्मि हृदि कृत्वा मुनेर्वचः ॥ 3 ॥
महाप्रस्थानमासाद्य स्वर्गते तु निशाकरे ।
मां निर्दहति सन्तापो वितर्कैर्बहुभिर्वृतम् ॥ 4 ॥
उत्थितां मरणे बुद्धिं मुनिवाक्यैर्निवर्तये ।
बुद्धिर्या तेन मे दत्ता प्राणानां रक्षणाय तु ॥ 5 ॥
सा मेऽपनयते दुःखं दीप्तेवाग्निशिखा तमः ।
बुद्ध्यता च मया वीर्यं रावणस्य दुरात्मनः ॥ 6 ॥
पुत्रस्सन्तर्जितो वाग्भिर्न त्राता मैथिली कथम् ।
तस्या विलपितं श्रुत्वा तौ च सीताविनाकृतौ ॥ 7 ॥
न मे दशरथस्नेहात्पुत्रेणोत्पादितं प्रियम् ।
तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य सम्पातेर्वानरैस्सह ॥ 8 ॥
उत्पेततुस्तदा पक्षौ समक्षं वनचारिणाम् ।
स दृष्ट्वा स्वां तनुं पक्षैरुद्गतैररुणच्छदैः ॥ 9 ॥
प्रहर्षमतुलं लेभे वानरांश्चेदमब्रवीत् ।
ऋषेर्निशाकरस्यैव प्रभावादमितात्मनः ॥ 10 ॥
आदित्यरश्मिनिर्दग्धौ पक्षौ मे पुनरुपस्थितौ ।
यौवने वर्तमानस्य ममासीद्यः पराक्रमः ॥ 11 ॥
तमेवाद्यावगच्छामि बलं पौरुषमेव च ।
सर्वथा क्रियतां यत्न स्सीतामधिगमिष्यथ ॥ 12 ॥
पक्षलाभो ममायं वस्सिद्धिप्रत्ययकारकः ।
इत्युक्त्वा स तान्हरीन् सर्वान्सम्पातिः पतगोत्तमः ॥ 13 ॥
उत्पपात गिरेश्शृङ्गाज्जिज्ञासुः खगमो गतिम् ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिसंहृष्टमानसाः ॥ 14 ॥
बभूवुर्हरिशार्दूला विक्रमाभ्युदयोन्मुखाः ।
अथ पवनसमानविक्रमाः प्लवगवराः प्रतिलब्धपौरुषाः ।
अभिजिदभिमुखा दिशं ययु र्जनकसुतापरिमार्गणोन्मुखाः ॥ 15 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam || 1 ||
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye || 2 ||
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ || 3 ||
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam || 4 ||
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu || 5 ||
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ |
buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 6 ||
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham |
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau || 7 ||
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam |
tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha || 8 ||
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām |
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ || 9 ||
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt |
ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ || 10 ||
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau |
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ || 11 ||
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca |
sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha || 12 ||
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ |
ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ || 13 ||
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim |
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ || 14 ||
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ |
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.