ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಏತೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿರ್ವಾಕ್ಯೈರ್ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದಃ ।
ಮಾಂ ಪ್ರಶಸ್ಯಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಸ ಸ್ವಮಾಲಯಮ್ ॥ 1 ॥
ಕನ್ದರಾತ್ತು ವಿಸರ್ಪಿತ್ವಾ ಪರ್ವತಸ್ಯ ಶನೈಶ್ಶನೈಃ ।
ಅಹಂ ವಿನ್ಧ್ಯಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಭವತಃ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇ ॥ 2 ॥
ಅದ್ಯ ತ್ವೇತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ಯ ಸಾಗ್ರಂ ವರ್ಷಶತಂ ಗತಮ್ ।
ದೇಶಕಾಲಪ್ರತೀಕ್ಷೋಽಸ್ಮಿ ಹೃದಿ ಕೃತ್ವಾ ಮುನೇರ್ವಚಃ ॥ 3 ॥
ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಮಾಸಾದ್ಯ ಸ್ವರ್ಗತೇ ತು ನಿಶಾಕರೇ ।
ಮಾಂ ನಿರ್ದಹತಿ ಸನ್ತಾಪೋ ವಿತರ್ಕೈರ್ಬಹುಭಿರ್ವೃತಮ್ ॥ 4 ॥
ಉತ್ಥಿತಾಂ ಮರಣೇ ಬುದ್ಧಿಂ ಮುನಿವಾಕ್ಯೈರ್ನಿವರ್ತಯೇ ।
ಬುದ್ಧಿರ್ಯಾ ತೇನ ಮೇ ದತ್ತಾ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ರಕ್ಷಣಾಯ ತು ॥ 5 ॥
ಸಾ ಮೇಽಪನಯತೇ ದುಃಖಂ ದೀಪ್ತೇವಾಗ್ನಿಶಿಖಾ ತಮಃ ।
ಬುದ್ಧ್ಯತಾ ಚ ಮಯಾ ವೀರ್ಯಂ ರಾವಣಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ॥ 6 ॥
ಪುತ್ರಸ್ಸನ್ತರ್ಜಿತೋ ವಾಗ್ಭಿರ್ನ ತ್ರಾತಾ ಮೈಥಿಲೀ ಕಥಮ್ ।
ತಸ್ಯಾ ವಿಲಪಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತೌ ಚ ಸೀತಾವಿನಾಕೃತೌ ॥ 7 ॥
ನ ಮೇ ದಶರಥಸ್ನೇಹಾತ್ಪುತ್ರೇಣೋತ್ಪಾದಿತಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ।
ತಸ್ಯ ತ್ವೇವಂ ಬ್ರುವಾಣಸ್ಯ ಸಮ್ಪಾತೇರ್ವಾನರೈಸ್ಸಹ ॥ 8 ॥
ಉತ್ಪೇತತುಸ್ತದಾ ಪಕ್ಷೌ ಸಮಕ್ಷಂ ವನಚಾರಿಣಾಮ್ ।
ಸ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ವಾಂ ತನುಂ ಪಕ್ಷೈರುದ್ಗತೈರರುಣಚ್ಛದೈಃ ॥ 9 ॥
ಪ್ರಹರ್ಷಮತುಲಂ ಲೇಭೇ ವಾನರಾಂಶ್ಚೇದಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಋಷೇರ್ನಿಶಾಕರಸ್ಯೈವ ಪ್ರಭಾವಾದಮಿತಾತ್ಮನಃ ॥ 10 ॥
ಆದಿತ್ಯರಶ್ಮಿನಿರ್ದಗ್ಧೌ ಪಕ್ಷೌ ಮೇ ಪುನರುಪಸ್ಥಿತೌ ।
ಯೌವನೇ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಮಮಾಸೀದ್ಯಃ ಪರಾಕ್ರಮಃ ॥ 11 ॥
ತಮೇವಾದ್ಯಾವಗಚ್ಛಾಮಿ ಬಲಂ ಪೌರುಷಮೇವ ಚ ।
ಸರ್ವಥಾ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಯತ್ನ ಸ್ಸೀತಾಮಧಿಗಮಿಷ್ಯಥ ॥ 12 ॥
ಪಕ್ಷಲಾಭೋ ಮಮಾಯಂ ವಸ್ಸಿದ್ಧಿಪ್ರತ್ಯಯಕಾರಕಃ ।
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸ ತಾನ್ಹರೀನ್ ಸರ್ವಾನ್ಸಮ್ಪಾತಿಃ ಪತಗೋತ್ತಮಃ ॥ 13 ॥
ಉತ್ಪಪಾತ ಗಿರೇಶ್ಶೃಙ್ಗಾಜ್ಜಿಜ್ಞಾಸುಃ ಖಗಮೋ ಗತಿಮ್ ।
ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರತಿಸಂಹೃಷ್ಟಮಾನಸಾಃ ॥ 14 ॥
ಬಭೂವುರ್ಹರಿಶಾರ್ದೂಲಾ ವಿಕ್ರಮಾಭ್ಯುದಯೋನ್ಮುಖಾಃ ।
ಅಥ ಪವನಸಮಾನವಿಕ್ರಮಾಃ ಪ್ಲವಗವರಾಃ ಪ್ರತಿಲಬ್ಧಪೌರುಷಾಃ ।
ಅಭಿಜಿದಭಿಮುಖಾ ದಿಶಂ ಯಯು ರ್ಜನಕಸುತಾಪರಿಮಾರ್ಗಣೋನ್ಮುಖಾಃ ॥ 15 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam || 1 ||
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye || 2 ||
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ || 3 ||
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam || 4 ||
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu || 5 ||
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ |
buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 6 ||
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham |
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau || 7 ||
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam |
tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha || 8 ||
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām |
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ || 9 ||
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt |
ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ || 10 ||
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau |
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ || 11 ||
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca |
sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha || 12 ||
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ |
ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ || 13 ||
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim |
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ || 14 ||
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ |
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।
एतैरन्यैश्च बहुभिर्वाक्यैर्वाक्यविशारदः ।
मां प्रशस्याभ्यनुज्ञाप्य प्रविष्टस्स स्वमालयम् ॥ 1 ॥
कन्दरात्तु विसर्पित्वा पर्वतस्य शनैश्शनैः ।
अहं विन्ध्यं समारुह्य भवतः प्रतिपालये ॥ 2 ॥
अद्य त्वेतस्य कालस्य साग्रं वर्षशतं गतम् ।
देशकालप्रतीक्षोऽस्मि हृदि कृत्वा मुनेर्वचः ॥ 3 ॥
महाप्रस्थानमासाद्य स्वर्गते तु निशाकरे ।
मां निर्दहति सन्तापो वितर्कैर्बहुभिर्वृतम् ॥ 4 ॥
उत्थितां मरणे बुद्धिं मुनिवाक्यैर्निवर्तये ।
बुद्धिर्या तेन मे दत्ता प्राणानां रक्षणाय तु ॥ 5 ॥
सा मेऽपनयते दुःखं दीप्तेवाग्निशिखा तमः ।
बुद्ध्यता च मया वीर्यं रावणस्य दुरात्मनः ॥ 6 ॥
पुत्रस्सन्तर्जितो वाग्भिर्न त्राता मैथिली कथम् ।
तस्या विलपितं श्रुत्वा तौ च सीताविनाकृतौ ॥ 7 ॥
न मे दशरथस्नेहात्पुत्रेणोत्पादितं प्रियम् ।
तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य सम्पातेर्वानरैस्सह ॥ 8 ॥
उत्पेततुस्तदा पक्षौ समक्षं वनचारिणाम् ।
स दृष्ट्वा स्वां तनुं पक्षैरुद्गतैररुणच्छदैः ॥ 9 ॥
प्रहर्षमतुलं लेभे वानरांश्चेदमब्रवीत् ।
ऋषेर्निशाकरस्यैव प्रभावादमितात्मनः ॥ 10 ॥
आदित्यरश्मिनिर्दग्धौ पक्षौ मे पुनरुपस्थितौ ।
यौवने वर्तमानस्य ममासीद्यः पराक्रमः ॥ 11 ॥
तमेवाद्यावगच्छामि बलं पौरुषमेव च ।
सर्वथा क्रियतां यत्न स्सीतामधिगमिष्यथ ॥ 12 ॥
पक्षलाभो ममायं वस्सिद्धिप्रत्ययकारकः ।
इत्युक्त्वा स तान्हरीन् सर्वान्सम्पातिः पतगोत्तमः ॥ 13 ॥
उत्पपात गिरेश्शृङ्गाज्जिज्ञासुः खगमो गतिम् ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिसंहृष्टमानसाः ॥ 14 ॥
बभूवुर्हरिशार्दूला विक्रमाभ्युदयोन्मुखाः ।
अथ पवनसमानविक्रमाः प्लवगवराः प्रतिलब्धपौरुषाः ।
अभिजिदभिमुखा दिशं ययु र्जनकसुतापरिमार्गणोन्मुखाः ॥ 15 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam || 1 ||
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye || 2 ||
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ || 3 ||
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam || 4 ||
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu || 5 ||
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ |
buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 6 ||
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham |
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau || 7 ||
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam |
tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha || 8 ||
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām |
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ || 9 ||
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt |
ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ || 10 ||
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau |
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ || 11 ||
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca |
sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha || 12 ||
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ |
ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ || 13 ||
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim |
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ || 14 ||
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ |
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.