4.64 Kishkindhakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

4.64 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - ચતુઃષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

આખ્યાતા ગૃધ્રરાજેન સમુત્પ્લુત્ય પ્લવઙ્ગમાઃ ।

સઙ્ગતાઃ પ્રીતિસંયુક્તા વિનેદુર્ભીમવિક્રમાઃ ॥ 1 ॥

સમ્પાતેર્વચનં શ્રુત્વા હરયો રાવણક્ષયમ્ ।

હૃષ્ટાસ્સાગરમાજગ્મુસ્સીતાદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 2 ॥

અભિક્રમ્ય તુ તં દેશં દદૃશુર્ભીમવિક્રમાઃ ।

કૃત્સ્નં લોકસ્ય મહતઃ પ્રતિબિમ્બમિવ સ્થિતમ્ ॥ 3 ॥

દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય સમાસાદ્યોત્તરાં દિશમ્ ।

સન્નિવેશં તતશ્ચક્રુર્હરિવીરા મહાબલાઃ ॥ 4 ॥

સત્ત્વૈર્મહદ્ભિર્વિકૃતૈઃ ક્રીડદ્ભિર્વિવિધૈર્જલે ।

વ્યાત્તાસ્યૈસ્સુમહાકાયૈરૂર્મિભિશ્ચ સમાકુલમ્ ॥ 5 ॥

પ્રસુપ્તમિવ ચાન્યત્ર ક્રીડન્તમિવ ચાન્યતઃ ।

ક્વચિત્પર્વતમાત્રૈશ્ચ જલરાશિભિરાવૃતમ્ ॥ 6 ॥

સઙ્કુલં દાનવેન્દ્રૈશ્ચ પાતાલતલવાસિભિઃ ।

રોમહર્ષકરં દૃષ્ટ્વા વિષેદુઃ કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 7 ॥

આકાશમિવ દુષ્પારં સાગરં પ્રેક્ષય વાનરાઃ ।

વિષેદુ સ્સહસાસર્વે કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્ ॥ 8 ॥

વિષણ્ણાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા સાગરસ્ય નિરીક્ષણાત્ ।

આશ્વાસયામાસ હરીન્ભયાર્તાન્ હરિસત્તમઃ ॥ 9 ॥

તાન્વિષાદેન મહતા વિષણ્ણાન્વાનરર્ષભાન્ ।

ઉવાચ મતિમાન્કાલે વાલિસૂનુર્મહાબલઃ ॥ 10 ॥

ન વિષાદે મનઃ કાર્યં વિષાદો દોષવત્તમઃ ।

વિષાદો હન્તિ પુરુષં બાલં ક્રુદ્ધ ઇવોરગઃ ॥ 11 ॥

યો વિષાદં પ્રસહતે વિક્રમે પર્યુપસ્થિતે ।

તેજસા તસ્ય હીનસ્ય પુરુષાર્થો ન સિધ્યતિ ॥ 12 ॥

તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામઙ્ગદો વાનરૈસ્સહ ।

હરિવૃદ્ધૈસ્સમાગમ્ય પુનર્મન્ત્રમમન્ત્રયત્ ॥ 13 ॥

સા વાનરાણાં ધ્વજિની પરિવાર્યાઙ્ગદં બભૌ ।

વાસવં પરિવાર્યેવ મરુતાં વાહિની સ્થિતા ॥ 14 ॥

કોઽન્યસ્તાં વાનરીં સેનાં શક્તઃસ્તમ્ભયિતું ભવેત્ ।

અન્યત્ર વાલિતનયાદન્યત્ર ચ હનૂમતઃ ॥ 15 ॥

તતસ્તાન્હરિવૃદ્ધાંશ્ચ તચ્ચ સૈન્યમરિન્દમઃ ।

અનુમાન્યાઙ્ગદશ્શ્રીમાન્વાક્યમર્થવદબ્રવીત્ ॥ 16 ॥

ક ઇદાનીં મહાતેજા લઙ્ઘયિષ્યતિ સાગરમ્ ।

કઃ કરિષ્યતિ સુગ્રીવં સત્યસન્ધમરિન્દમમ્ ॥ 17 ॥

કો વીરો યોજનશતં લઙ્ઘયેત પ્લવઙ્ગમાઃ ।

ઇમાંશ્ચ યૂથપાન્ સર્વાન્મોક્ષયેત્કો મહાભયાત્ ॥ 18 ॥

કસ્ય પ્રભાવાદ્ધારાંશ્ચ પુત્રાંશ્ચૈવ ગૃહાણિ ચ ।

ઇતો નિવૃત્તાઃ પશ્યેમ સિદ્ધાર્થાસ્સુખિનો વયમ્ ॥ 19 ॥

કસ્ય પ્રસાદાદ્રામં ચ લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ।

અભિગચ્છેમ સંહૃષ્ટાસ્સુગ્રીવં ચ વનૌકસમ્ ॥ 20 ॥

યદિ કશ્ચિત્સમર્થો વસ્સાગરપ્લવને હરિઃ ।

સ દદા ત્વિહ ન શશીઘ્રં પુણ્યામભયદક્ષિણામ્ ॥ 21 ॥

અઙ્ગદસ્ય વચ શ્શૃત્વા ન કશ્ચિત્ કિઞ્ચિદબ્રવીત્ ।

સ્તિમિતે વા ભવત્સર્વા સા તત્ર હરિવાહિની ॥ 22 ॥

પુનરેવાઙ્ગદઃ પ્રાહ તાન્હરીન્હરિસત્તમઃ ।

સર્વે બલવતાં શ્રેષ્ઠા ભવન્તો દૃઢવિક્રમાઃ ॥ 23 ॥

વ્યપદેશ્ય કુલે જાતાઃ પૂજિતાશ્ચાપ્યભીક્ષ્ણશઃ ।

ન હિ વો ગમને સઙ્ગઃ કદાચિત્કસ્યચિત્ક્વચિત્ ।

બ્રુવધ્વં યસ્ય યા શક્તિઃ પ્લવને પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 24 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

ākhyātā gṛdhrarājena samutplutya plavaṅgamāḥ |

saṅgatāḥ prītisaṃyuktā vinedurbhīmavikramāḥ || 1 ||

sampātervacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam |

hṛṣṭāssāgaramājagmussītādarśanakāṅkṣiṇaḥ || 2 ||

abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśurbhīmavikramāḥ |

kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbamiva sthitam || 3 ||

dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam |

sanniveśaṃ tataścakrurharivīrā mahābalāḥ || 4 ||

sattvairmahadbhirvikṛtaiḥ krīḍadbhirvividhairjale |

vyāttāsyaissumahākāyairūrmibhiśca samākulam || 5 ||

prasuptamiva cānyatra krīḍantamiva cānyataḥ |

kvacitparvatamātraiśca jalarāśibhirāvṛtam || 6 ||

saṅkulaṃ dānavendraiśca pātālatalavāsibhiḥ |

romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ || 7 ||

ākāśamiva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣaya vānarāḥ |

viṣedu ssahasāsarve kathaṃ kāryamiti bruvan || 8 ||

viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt |

āśvāsayāmāsa harīnbhayārtān harisattamaḥ || 9 ||

tānviṣādena mahatā viṣaṇṇānvānararṣabhān |

uvāca matimānkāle vālisūnurmahābalaḥ || 10 ||

na viṣāde manaḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattamaḥ |

viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ || 11 ||

yo viṣādaṃ prasahate vikrame paryupasthite |

tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati || 12 ||

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmaṅgado vānaraissaha |

harivṛddhaissamāgamya punarmantramamantrayat || 13 ||

sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau |

vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā || 14 ||

ko'nyastāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥstambhayituṃ bhavet |

anyatra vālitanayādanyatra ca hanūmataḥ || 15 ||

tatastānharivṛddhāṃśca tacca sainyamarindamaḥ |

anumānyāṅgadaśśrīmānvākyamarthavadabravīt || 16 ||

ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram |

kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasandhamarindamam || 17 ||

ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṅgamāḥ |

imāṃśca yūthapān sarvānmokṣayetko mahābhayāt || 18 ||

kasya prabhāvāddhārāṃśca putrāṃścaiva gṛhāṇi ca |

ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāssukhino vayam || 19 ||

kasya prasādādrāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |

abhigacchema saṃhṛṣṭāssugrīvaṃ ca vanaukasam || 20 ||

yadi kaścitsamartho vassāgaraplavane hariḥ |

sa dadā tviha na śaśīghraṃ puṇyāmabhayadakṣiṇām || 21 ||

aṅgadasya vaca śśṛtvā na kaścit kiñcidabravīt |

stimite vā bhavatsarvā sā tatra harivāhinī || 22 ||

punarevāṅgadaḥ prāha tānharīnharisattamaḥ |

sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ || 23 ||

vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāścāpyabhīkṣṇaśaḥ |

na hi vo gamane saṅgaḥ kadācitkasyacitkvacit |

bruvadhvaṃ yasya yā śaktiḥ plavane plavagarṣabhāḥ || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||