ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ତଦମୃତାସ୍ଵାଦଂ ଗୃଧ୍ରରାଜେନ ଭାଷିତମ୍ ।
ନିଶମ୍ଯ ମୁଦିତା ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ଵଚଃ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭାଃ ॥ 1 ॥
ଜାମ୍ବଵାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ସହ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ ।
ଭୂତଲାତ୍ସହସୋତ୍ଥାଯ ଗୃଧ୍ରରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 2 ॥
କ୍ଵ ସୀତା କେନ ଵା ଦୃଷ୍ଟା କୋ ଵା ହରତି ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ତଦାଖ୍ଯାତୁ ଭଵାତ୍ସର୍ଵଂ ଗତିର୍ଭଵ ଵନୌକସାମ୍ ॥ 3 ॥
କୋ ଦାଶରଥି ବାଣାନାଂ ଵଜ୍ରଵେଗନିପାତିନାମ୍ ।
ସ୍ଵଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣମୁକ୍ତାନାଂ ନ ଚିନ୍ତଯତି ଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 4 ॥
ସ ହରୀନ୍ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତାନ୍ସୀତାଶ୍ରୁତିସମାହିତାନ୍ ।
ପୁନରାଶ୍ଵସଯନ୍ପ୍ରୀତଃ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥
ଶ୍ରୂଯତାମିହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଯଥା ମେ ହରଣଂ ଶ୍ରୁତମ୍ ।
ଯେନ ଚାପି ମମାଽଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ଵାଯତଲୋଚନା ॥ 6 ॥
ଅହମସ୍ମିନ୍ଗିରୌ ଦୁର୍ଗେ ବହୁଯୋଜନମାଯତେ ।
ଚିରାନ୍ନିପତିତୋ ଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ଷୀଣପ୍ରାଣପରାକ୍ରମଃ ॥ 7 ॥
ତଂ ମାମେଵଂ ଗତଂ ପୁତ୍ରସ୍ସୁପାର୍ଶ୍ଵୋନାମ ନାମତଃ ।
ଆହାରେଣ ଯଥାକାଲଂ ବିଭର୍ତି ପତତାଂ ଵରଃ ॥ 8 ॥
ତୀକ୍ଷ୍ଣକାମାସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣକୋପା ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ ।
ମୃଗାଣାଂ ତୁ ଭଯଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତତସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣକ୍ଷୁଧା ଵଯମ୍ ॥ 9 ॥
ସ କଦାଚିତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯ ମମାହାରାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ।
ଗତସୂର୍ଯେଽହନି ପ୍ରାପ୍ତୋ ମମ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯନାମିଷଃ ॥ 10 ॥
ସ ମାମାହାରସଂରୋଧାତ୍ପୀଡିତଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଃ ।
ଅନୁମାନ୍ଯ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 11 ॥
ଅହଂ ତାତ ଯଥାକାଲମାମିଷାର୍ଥୀ ଖମାପ୍ଲୁତଃ ।
ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରେର୍ଦ୍ଵାରମାଵୃତ୍ଯ ସୁସମାସ୍ଥିତଃ ॥ 12 ॥
ତତ୍ର ସତ୍ତ୍ଵସହସ୍ରାଣାଂ ସାଗରାନ୍ତରଚାରିଣାମ୍ ।
ପନ୍ଥାନମେକୋଽଧ୍ଯଵସଂ ସନ୍ନିରୋଦ୍ଧୁମଵାଙ୍ମୁଖଃ ॥ 13 ॥
ତତ୍ର କଶ୍ଚିନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟ ସ୍ସୂର୍ଯୋଦଯସମପ୍ରଭାମ୍ ।
ସ୍ତ୍ରିଯମାଦାଯ ଗଚ୍ଛନ୍ଵୈ ଭିନ୍ନାଞ୍ଜନଚଯପ୍ରଭଃ ॥ 14 ॥
ସୋଽହମଭ୍ଯଵହାରାର୍ଥୀ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତନିଶ୍ଚଯଃ ।
ତେନ ସାମ୍ନା ଵିନୀତେନ ପନ୍ଥାନମଭିଯାଚିତଃ ॥ 15 ॥
ନ ହି ସାମୋପପନ୍ନାନାଂ ପ୍ରହର୍ତା ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ନୀଚେଷ୍ଵପି ଜନଃ କଶ୍ଚିତ୍କିମଙ୍ଗ ବତ ମଦ୍ଵିଧଃ ॥ 16 ॥
ସ ଯାତସ୍ତେଜସା ଵ୍ଯୋମ ସଙ୍କ୍ଷିପନ୍ନିଵ ଵେଗତଃ ।
ଅଥାଽହଂ ଖେଚରୈର୍ଭୂତୈରଭିଗମ୍ଯ ସଭାଜିତଃ ॥ 17 ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵତି ସୀତ ଇତି ହି ଅବ୍ରୁଵନ୍ ମାଂ ମହର୍ଷଯଃ ।
କଥଞ୍ଚିତ୍ ସ କଲତ୍ରଃ ଅସୌ ଗତଃ ତେ ସ୍ଵସ୍ତି ଅସଂଶଯମ୍ ॥ 18 ॥
ଏଵ ମୁକ୍ତସ୍ତତୋଽହଂ ତୈସ୍ସିଦ୍ଧୈଃ ପରମଶୋଭନୈଃ ।
ସ ଚ ମେ ରାଵଣୋ ରାଜା ରକ୍ଷସାଂ ପ୍ରତିଵେଦିତଃ ॥ 19 ॥
ହରନ୍ଦାଶରଥେର୍ଭାର୍ଯାଂ ରାମସ୍ଯ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣକୌଶେଯାଂ ଶୋକଵେଗପରାଜିତାମ୍ ॥ 20 ॥
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋର୍ନାମ କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍ ।
ଏଷ କାଲାତ୍ଯଯସ୍ତାଵଦିତି କାଲଵିଦାଂ ଵରଃ ॥ 21 ॥
ଏତମର୍ଥଂ ସମଗ୍ରଂ ମେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।
ତଚ୍ଛୃତ୍ଵାଽପି ହି ମେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନାସୀତ୍କାଚିତ୍ପରାକ୍ରମେ ॥ 22 ॥
ଅପକ୍ଷୋ ହି କଥଂ ପକ୍ଷୀ କର୍ମ କିଞ୍ଚିଦୁପକ୍ରମେ ।
ଯତ୍ତୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଵାଗ୍ବୁଦ୍ଧିଗୁଣଵର୍ତିନା ॥ 23 ॥
ଶ୍ରୂଯତାଂ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ପୌରୁଷାଶ୍ରଯମ୍ ।
ଵାଙ୍ମତିଭ୍ଯାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ହି ଵଃ ॥ 24 ॥
ଯଦ୍ଧି ଦାଶରଥେଃ କାର୍ଯଂ ମମ ତନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।
ତେ ଭଵନ୍ତୋ ମତିଶ୍ରେଷ୍ଠା ବଲଵନ୍ତୋ ମନସ୍ଵିନଃ ॥ 25 ॥
ପ୍ରେଷିତାଃ କପିରାଜେନ ଦେଵୈରପି ଦୁରାସଦାଃ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣବାଣାଶ୍ଚ ନିଶିତାଃ କଙ୍କପତ୍ରିଣଃ ॥ 26 ॥
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ପର୍ଯାପ୍ତାସ୍ତ୍ରାଣନିଗ୍ରହେ ।
କାମଂ ଖଲୁ ଦଶଗ୍ରୀଵ ସ୍ତେଜୋବଲସମନ୍ଵିତଃ ॥ 27 ॥
ଭଵତାଂ ତୁ ସମର୍ଥାନାଂ ନ କିଞ୍ଚିଦପି ଦୁଷ୍କରମ୍ ।
ତଦଲଂ କାଲସଙ୍ଗେନ କ୍ରିଯତାଂ ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚଯଃ ॥ 28 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||
jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||
ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||
sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||
śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||
ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||
taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||
tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||
sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||
sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||
ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||
tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||
so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||
sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||
eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||
harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||
rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||
etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||
śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||
yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||
preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||
trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् ।
निशम्य मुदिता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ 1 ॥
जाम्बवान् वानरश्रेष्ठस्सह सर्वैः प्लवङ्गमैः ।
भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ 2 ॥
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।
तदाख्यातु भवात्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ 3 ॥
को दाशरथि बाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् ।
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ 4 ॥
स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान् ।
पुनराश्वसयन्प्रीतः इदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् ।
येन चापि ममाऽख्यातं यत्र वायतलोचना ॥ 6 ॥
अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते ।
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ 7 ॥
तं मामेवं गतं पुत्रस्सुपार्श्वोनाम नामतः ।
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ 8 ॥
तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः ।
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ 9 ॥
स कदाचित्क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकाङ्क्षिणः ।
गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ 10 ॥
स मामाहारसंरोधात्पीडितं प्रीतिवर्धनः ।
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 11 ॥
अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः ।
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमास्थितः ॥ 12 ॥
तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् ।
पन्थानमेकोऽध्यवसं सन्निरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ 13 ॥
तत्र कश्चिन्मया दृष्ट स्सूर्योदयसमप्रभाम् ।
स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥ 14 ॥
सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः ।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः ॥ 15 ॥
न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् ।
नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः ॥ 16 ॥
स यातस्तेजसा व्योम सङ्क्षिपन्निव वेगतः ।
अथाऽहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ 17 ॥
दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् मां महर्षयः ।
कथञ्चित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥ 18 ॥
एव मुक्तस्ततोऽहं तैस्सिद्धैः परमशोभनैः ।
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ 19 ॥
हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् ।
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ 20 ॥
रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् ।
एष कालात्ययस्तावदिति कालविदां वरः ॥ 21 ॥
एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तच्छृत्वाऽपि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे ॥ 22 ॥
अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किञ्चिदुपक्रमे ।
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ 23 ॥
श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् ।
वाङ्मतिभ्यां तु सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ 24 ॥
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ।
ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ 25 ॥
प्रेषिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः ।
रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः ॥ 26 ॥
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ।
कामं खलु दशग्रीव स्तेजोबलसमन्वितः ॥ 27 ॥
भवतां तु समर्थानां न किञ्चिदपि दुष्करम् ।
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||
jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||
ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||
sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||
śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||
ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||
taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||
tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||
sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||
sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||
ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||
tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||
so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||
sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||
eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||
harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||
rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||
etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||
śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||
yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||
preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||
trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.