ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਸ੍ਤਦਮृਤਾਸ੍ਵਾਦਂ ਗृਧ੍ਰਰਾਜੇਨ ਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮੁਦਿਤਾ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਵਚਃ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਾਃ ॥ 1 ॥
ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ੍ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਸਹ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮੈਃ ।
ਭੂਤਲਾਤ੍ਸਹਸੋਤ੍ਥਾਯ ਗृਧ੍ਰਰਾਜਾਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥
ਕ੍ਵ ਸੀਤਾ ਕੇਨ ਵਾ ਦृष੍ਟਾ ਕੋ ਵਾ ਹਰਤਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।
ਤਦਾਖ੍ਯਾਤੁ ਭਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗਤਿਰ੍ਭਵ ਵਨੌਕਸਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਕੋ ਦਾਸ਼ਰਥਿ ਬਾਣਾਨਾਂ ਵਜ੍ਰਵੇਗਨਿਪਾਤਿਨਾਮ੍ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ ਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸ ਹਰੀਨ੍ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਸੀਤਾਸ਼੍ਰੁਤਿਸਮਾਹਿਤਾਨ੍ ।
ਪੁਨਰਾਸ਼੍ਵਸਯਨ੍ਪ੍ਰੀਤਃ ਇਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 5 ॥
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਯਥਾ ਮੇ ਹਰਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।
ਯੇਨ ਚਾਪਿ ਮਮਾऽਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਰ ਵਾਯਤਲੋਚਨਾ ॥ 6 ॥
ਅਹਮਸ੍ਮਿਨ੍ਗਿਰੌ ਦੁਰ੍ਗੇ ਬਹੁਯੋਜਨਮਾਯਤੇ ।
ਚਿਰਾਨ੍ਨਿਪਤਿਤੋ ਵृਦ੍ਧਃ ਕ੍षੀਣਪ੍ਰਾਣਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥ 7 ॥
ਤਂ ਮਾਮੇਵਂ ਗਤਂ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਨਾਮ ਨਾਮਤਃ ।
ਆਹਾਰੇਣ ਯਥਾਕਾਲਂ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਪਤਤਾਂ ਵਰਃ ॥ 8 ॥
ਤੀਕ੍ष੍ਣਕਾਮਾਸ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣਕੋਪਾ ਭੁਜਙ੍ਗਮਾਃ ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਤੁ ਭਯਂ ਤੀਕ੍ष੍ਣਂ ਤਤਸ੍ਤੀਕ੍ष੍ਣਕ੍षੁਧਾ ਵਯਮ੍ ॥ 9 ॥
ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕ੍षੁਧਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਮਮਾਹਾਰਾਭਿਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣਃ ।
ਗਤਸੂਰ੍ਯੇऽਹਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਹ੍ਯਨਾਮਿषਃ ॥ 10 ॥
ਸ ਮਾਮਾਹਾਰਸਂਰੋਧਾਤ੍ਪੀਡਿਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਅਨੁਮਾਨ੍ਯ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 11 ॥
ਅਹਂ ਤਾਤ ਯਥਾਕਾਲਮਾਮਿषਾਰ੍ਥੀ ਖਮਾਪ੍ਲੁਤਃ ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਗਿਰੇਰ੍ਦ੍ਵਾਰਮਾਵृਤ੍ਯ ਸੁਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 12 ॥
ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਰਚਾਰਿਣਾਮ੍ ।
ਪਨ੍ਥਾਨਮੇਕੋऽਧ੍ਯਵਸਂ ਸਨ੍ਨਿਰੋਦ੍ਧੁਮਵਾਙ੍ਮੁਖਃ ॥ 13 ॥
ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਯਾ ਦृष੍ਟ ਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਸਮਪ੍ਰਭਾਮ੍ ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛਨ੍ਵੈ ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਚਯਪ੍ਰਭਃ ॥ 14 ॥
ਸੋऽਹਮਭ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥੀ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕृਤਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।
ਤੇਨ ਸਾਮ੍ਨਾ ਵਿਨੀਤੇਨ ਪਨ੍ਥਾਨਮਭਿਯਾਚਿਤਃ ॥ 15 ॥
ਨ ਹਿ ਸਾਮੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਹਰ੍ਤਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।
ਨੀਚੇष੍ਵਪਿ ਜਨਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਿਮਙ੍ਗ ਬਤ ਮਦ੍ਵਿਧਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਯਾਤਸ੍ਤੇਜਸਾ ਵ੍ਯੋਮ ਸਙ੍ਕ੍षਿਪਨ੍ਨਿਵ ਵੇਗਤਃ ।
ਅਥਾऽਹਂ ਖੇਚਰੈਰ੍ਭੂਤੈਰਭਿਗਮ੍ਯ ਸਭਾਜਿਤਃ ॥ 17 ॥
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਜੀਵਤਿ ਸੀਤ ਇਤਿ ਹਿ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਮਾਂ ਮਹਰ੍षਯਃ ।
ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ ਕਲਤ੍ਰਃ ਅਸੌ ਗਤਃ ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਅਸਂਸ਼ਯਮ੍ ॥ 18 ॥
ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋऽਹਂ ਤੈਸ੍ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨੈਃ ।
ਸ ਚ ਮੇ ਰਾਵਣੋ ਰਾਜਾ ਰਕ੍षਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਵੇਦਿਤਃ ॥ 19 ॥
ਹਰਨ੍ਦਾਸ਼ਰਥੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਭ੍ਰष੍ਟਾਭਰਣਕੌਸ਼ੇਯਾਂ ਸ਼ੋਕਵੇਗਪਰਾਜਿਤਾਮ੍ ॥ 20 ॥
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਯੋਰ੍ਨਾਮ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਂ ਮੁਕ੍ਤਮੂਰ੍ਧਜਾਮ੍ ।
ਏष ਕਾਲਾਤ੍ਯਯਸ੍ਤਾਵਦਿਤਿ ਕਾਲਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ॥ 21 ॥
ਏਤਮਰ੍ਥਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਮੇ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ।
ਤਚ੍ਛृਤ੍ਵਾऽਪਿ ਹਿ ਮੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਸੀਤ੍ਕਾਚਿਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮੇ ॥ 22 ॥
ਅਪਕ੍षੋ ਹਿ ਕਥਂ ਪਕ੍षੀ ਕਰ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਕ੍ਰਮੇ ।
ਯਤ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵਾਗ੍ਬੁਦ੍ਧਿਗੁਣਵਰ੍ਤਿਨਾ ॥ 23 ॥
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਭਵਤਾਂ ਪੌਰੁषਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ।
ਵਾਙ੍ਮਤਿਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਿਯਂ ਹਿ ਵਃ ॥ 24 ॥
ਯਦ੍ਧਿ ਦਾਸ਼ਰਥੇਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਮ ਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਤੇ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ॥ 25 ॥
ਪ੍ਰੇषਿਤਾਃ ਕਪਿਰਾਜੇਨ ਦੇਵੈਰਪਿ ਦੁਰਾਸਦਾਃ ।
ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣਬਾਣਾਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼ਿਤਾਃ ਕਙ੍ਕਪਤ੍ਰਿਣਃ ॥ 26 ॥
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਨਿਗ੍ਰਹੇ ।
ਕਾਮਂ ਖਲੁ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਤੇਜੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 27 ॥
ਭਵਤਾਂ ਤੁ ਸਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਦੁष੍ਕਰਮ੍ ।
ਤਦਲਂ ਕਾਲਸਙ੍ਗੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥ 28 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨषष੍ਟਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||
jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||
ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||
sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||
śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||
ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||
taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||
tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||
sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||
sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||
ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||
tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||
so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||
sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||
eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||
harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||
rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||
etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||
śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||
yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||
preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||
trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।
ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् ।
निशम्य मुदिता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ 1 ॥
जाम्बवान् वानरश्रेष्ठस्सह सर्वैः प्लवङ्गमैः ।
भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ 2 ॥
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।
तदाख्यातु भवात्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ 3 ॥
को दाशरथि बाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् ।
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ 4 ॥
स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान् ।
पुनराश्वसयन्प्रीतः इदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥
श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् ।
येन चापि ममाऽख्यातं यत्र वायतलोचना ॥ 6 ॥
अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते ।
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ 7 ॥
तं मामेवं गतं पुत्रस्सुपार्श्वोनाम नामतः ।
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ 8 ॥
तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः ।
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ 9 ॥
स कदाचित्क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकाङ्क्षिणः ।
गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ 10 ॥
स मामाहारसंरोधात्पीडितं प्रीतिवर्धनः ।
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 11 ॥
अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः ।
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमास्थितः ॥ 12 ॥
तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् ।
पन्थानमेकोऽध्यवसं सन्निरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ 13 ॥
तत्र कश्चिन्मया दृष्ट स्सूर्योदयसमप्रभाम् ।
स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥ 14 ॥
सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः ।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः ॥ 15 ॥
न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् ।
नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः ॥ 16 ॥
स यातस्तेजसा व्योम सङ्क्षिपन्निव वेगतः ।
अथाऽहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ 17 ॥
दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् मां महर्षयः ।
कथञ्चित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥ 18 ॥
एव मुक्तस्ततोऽहं तैस्सिद्धैः परमशोभनैः ।
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ 19 ॥
हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् ।
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ 20 ॥
रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् ।
एष कालात्ययस्तावदिति कालविदां वरः ॥ 21 ॥
एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तच्छृत्वाऽपि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे ॥ 22 ॥
अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किञ्चिदुपक्रमे ।
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ 23 ॥
श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् ।
वाङ्मतिभ्यां तु सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ 24 ॥
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ।
ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ 25 ॥
प्रेषिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः ।
रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः ॥ 26 ॥
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ।
कामं खलु दशग्रीव स्तेजोबलसमन्वितः ॥ 27 ॥
भवतां तु समर्थानां न किञ्चिदपि दुष्करम् ।
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||
jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||
kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||
ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||
sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||
śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||
ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||
taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||
tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||
sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||
sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||
ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||
tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||
tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||
so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||
na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||
sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||
diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||
eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||
harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||
rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||
etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||
apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||
śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||
yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||
preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||
trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||
bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.