Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 59 — Devanagari Script

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।

Shloka 1

ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम् ।
निशम्य मुदिता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ 1 ॥

tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |
niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||

Shloka 2

जाम्बवान् वानरश्रेष्ठस्सह सर्वैः प्लवङ्गमैः ।
भूतलात्सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ 2 ॥

jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |
bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||

Shloka 3

क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम् ।
तदाख्यातु भवात्सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ 3 ॥

kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |
tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||

Shloka 4

को दाशरथि बाणानां वज्रवेगनिपातिनाम् ।
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ 4 ॥

ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |
svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||

Shloka 5

स हरीन्प्रीतिसंयुक्तान्सीताश्रुतिसमाहितान् ।
पुनराश्वसयन्प्रीतः इदं वचनमब्रवीत् ॥ 5 ॥

sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |
punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||

Shloka 6

श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम् ।
येन चापि ममाऽख्यातं यत्र वायतलोचना ॥ 6 ॥

śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |
yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||

Shloka 7

अहमस्मिन्गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते ।
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ 7 ॥

ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |
cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||

Shloka 8

तं मामेवं गतं पुत्रस्सुपार्श्वोनाम नामतः ।
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ 8 ॥

taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |
āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||

Shloka 9

तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः ।
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ 9 ॥

tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |
mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||

Shloka 10

स कदाचित्क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकाङ्क्षिणः ।
गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ 10 ॥

sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |
gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||

Shloka 11

स मामाहारसंरोधात्पीडितं प्रीतिवर्धनः ।
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 11 ॥

sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |
anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||

Shloka 12

अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः ।
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमास्थितः ॥ 12 ॥

ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |
mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||

Shloka 13

तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम् ।
पन्थानमेकोऽध्यवसं सन्निरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ 13 ॥

tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |
panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||

Shloka 14

तत्र कश्चिन्मया दृष्ट स्सूर्योदयसमप्रभाम् ।
स्त्रियमादाय गच्छन्वै भिन्नाञ्जनचयप्रभः ॥ 14 ॥

tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |
striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||

Shloka 15

सोऽहमभ्यवहारार्थी तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः ।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमभियाचितः ॥ 15 ॥

so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |
tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||

Shloka 16

न हि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते क्वचित् ।
नीचेष्वपि जनः कश्चित्किमङ्ग बत मद्विधः ॥ 16 ॥

na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |
nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||

Shloka 17

स यातस्तेजसा व्योम सङ्क्षिपन्निव वेगतः ।
अथाऽहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ 17 ॥

sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |
athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||

Shloka 18

दिष्ट्या जीवति सीत इति हि अब्रुवन् मां महर्षयः ।
कथञ्चित् स कलत्रः असौ गतः ते स्वस्ति असंशयम् ॥ 18 ॥

diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |
kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||

Shloka 19

एव मुक्तस्ततोऽहं तैस्सिद्धैः परमशोभनैः ।
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ 19 ॥

eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |
sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||

Shloka 20

हरन्दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम् ।
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ 20 ॥

harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |
bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||

Shloka 21

रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम् ।
एष कालात्ययस्तावदिति कालविदां वरः ॥ 21 ॥

rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |
eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||

Shloka 22

एतमर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तच्छृत्वाऽपि हि मे बुद्धिर्नासीत्काचित्पराक्रमे ॥ 22 ॥

etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |
tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||

Shloka 23

अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किञ्चिदुपक्रमे ।
यत्तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ 23 ॥

apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |
yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||

Shloka 24

श्रूयतां तत्प्रवक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम् ।
वाङ्मतिभ्यां तु सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ 24 ॥

śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |
vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||

Shloka 25

यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः ।
ते भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ 25 ॥

yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |
te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||

Shloka 26

प्रेषिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः ।
रामलक्ष्मणबाणाश्च निशिताः कङ्कपत्रिणः ॥ 26 ॥

preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |
rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||

Shloka 27

त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे ।
कामं खलु दशग्रीव स्तेजोबलसमन्वितः ॥ 27 ॥

trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |
kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||

Shloka 28

भवतां तु समर्थानां न किञ्चिदपि दुष्करम् ।
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः ॥ 28 ॥

bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |
tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥

4.59 किष्किन्धाकाण्ड - एकोनषष्टितम सर्गः