𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌤𑌤𑌃 𑌕𑍃𑌤𑍋𑌦𑌕𑌂 𑌸𑍍𑌨𑌾𑌤𑌂 𑌤𑌂 𑌗𑍃𑌧𑍍𑌰𑌂 𑌹𑌰𑌿𑌯𑍂𑌥𑌪𑌾𑌃 ।
𑌉𑌪𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌗𑌿𑌰𑍗 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌤𑌃 ॥ 1 ॥
𑌤𑌮𑌙𑍍𑌗𑌦𑌮𑍁𑌪𑌾𑌸𑍀𑌨𑌂 𑌤𑍈𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍈𑌰𑍍𑌹𑌰𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌜𑌨𑌿𑌤𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌯𑍋 𑌹𑌰𑍍𑌷𑌾𑌤𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑌾𑌤𑌿𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 2 ॥
𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨𑌿𑌶𑍍𑌶𑌬𑍍𑌦𑌮𑍇𑌕𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾 𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌣𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌹𑌰𑌯𑍋 𑌮𑌮 ।
𑌤𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌸𑌙𑍍𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌯𑌥𑌾 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌅𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌶𑌿𑌖𑌰𑍇 𑌪𑌤𑌿𑌤𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿 𑌪𑍁𑌰𑌾𑌵𑌨𑍇 ।
𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌤𑌪𑌪𑌰𑍀𑌤𑌾𑌙𑍍𑌗𑍋 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌦𑌗𑍍𑌧𑌸𑍍𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌰𑌶𑍍𑌮𑌿𑌭𑌿𑌃 ॥ 4 ॥
𑌲𑌬𑍍𑌧𑌸𑌞𑍍𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌷𑌡𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌵𑌶𑍋 𑌵𑌿𑌹𑍍𑌵𑌲𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 ।
𑌵𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑍋 𑌦𑌿𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾 𑌨𑌾𑌭𑌿𑌜𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌨 ॥ 5 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌾𑌨𑍍 𑌶𑍈𑌲𑌾𑌨𑍍𑌨𑌦𑍀𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌸𑌰𑌾𑌂𑌸𑌿 𑌚 ।
𑌵𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌦𑍇𑌶𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌨𑍀𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌮𑌤𑌿𑌰𑌾𑌗𑌤𑌾 ॥ 6 ॥
𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑌕𑍍𑌷𑌿𑌗𑌣𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌃 𑌕𑌨𑍍𑌦𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌕𑍂𑌟𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌸𑍍𑌯𑍋𑌦𑌧𑍇𑌸𑍍𑌤𑍀𑌰𑍇 𑌵𑌿𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑍋𑌽𑌯𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑌃 ॥ 7 ॥
𑌆𑌸𑍀𑌚𑍍𑌚𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌂 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍁𑌰𑍈𑌰𑌪𑌿 𑌸𑍁𑌪𑍂𑌜𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌋𑌷𑌿𑌰𑍍𑌨𑌿𑌶𑌾𑌕𑌰𑍋 𑌨𑌾𑌮 𑌯𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑍁𑌗𑍍𑌰𑌤𑌪𑌾𑌭𑌵𑌤𑍍 ॥ 8 ॥
𑌅𑌷𑍍𑌟𑍗 𑌵𑌰𑍍𑌷𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌤𑍇𑌨𑌾𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑍃𑌷𑌿𑌣𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌾 ।
𑌵𑌸𑌤𑍋 𑌮𑌮 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌤𑍇 𑌤𑍁 𑌨𑌿𑌶𑌾𑌕𑌰𑍇 ॥ 9 ॥
𑌅𑌵𑌤𑍀𑌰𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌵𑌿𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌕𑍃𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌷𑌮𑌾𑌚𑍍𑌛𑌨𑍈𑌃 ।
𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑌦𑌰𑍍𑌭𑌾𑌂 𑌵𑌸𑍁𑌮𑌤𑍀𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌗𑌤𑌃 ॥ 10 ॥
𑌤𑌮𑍃𑌷𑌿𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑍁𑌕𑌾𑌮𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌗𑌤𑍋 𑌭𑍃𑌶𑌮𑍍 ।
𑌜𑌟𑌾𑌯𑍁𑌷𑌾 𑌮𑌯𑌾 𑌚𑍈𑌵 𑌬𑌹𑍁𑌶𑍋𑌽𑌭𑌿𑌗𑌤𑍋 𑌹𑌿 𑌸𑌃 ॥ 11 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌪𑌦𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌶𑍇 𑌵𑌵𑍁𑌰𑍍𑌵𑌾𑌤𑌾𑌸𑍍𑌸𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌨𑌃 ।
𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑍋 𑌵𑌾𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑌃 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌿𑌦𑌫𑌲𑍋 𑌵𑌾 𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 12 ॥
𑌉𑌪𑍇𑌤𑍍𑌯 𑌚𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌂 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌮𑍂𑌲𑌮𑍁𑌪𑌾𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑌃 ।
𑌦𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑍁𑌕𑌾𑌮𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑍇𑌽𑌹𑌂 𑌭𑌗𑌵𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌨𑌿𑌶𑌾𑌕𑌰𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌅𑌥𑌾𑌪𑌶𑍍𑌯𑌮𑌦𑍂𑌰𑌸𑍍𑌥𑌮𑍃𑌷𑌿𑌂 𑌜𑍍𑌵𑌲𑌿𑌤𑌤𑍇𑌜𑌸𑌮𑍍 ।
𑌕𑍃𑌤𑌾𑌭𑌿𑌷𑍇𑌕𑌂 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌧𑌰𑍍𑌷𑌮𑍁𑌪𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌮𑍁𑌦𑌙𑍍𑌮𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌤𑌮𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌸𑍍𑌸𑍃𑌮𑌰𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑌾𑌸𑍍𑌸𑌿𑌂𑌹𑌾 𑌨𑌾𑌗𑌾𑌸𑍍𑌸𑌰𑍀𑌸𑍃𑌪𑌾𑌃 ।
𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑍋𑌪𑌗𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌧𑌾𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿𑌨𑍋 𑌯𑌥𑌾 ॥ 15 ॥
𑌤𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌮𑍃𑌷𑌿𑌂 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌨𑌿 𑌵𑍈 𑌯𑌯𑍁𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌨𑌿 𑌯𑌥𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌸𑌾𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌕𑌂 𑌬𑌲𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌋𑌷𑌿𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍀𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌶𑍍𑌚𑌾𑌶𑍍𑌰𑌮𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌃 ।
𑌮𑍁𑌹𑍂𑌰𑍍𑌤𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌨𑌿𑌷𑍍𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯 𑌤𑌤𑌃 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌮𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌤 ॥ 17 ॥
𑌸𑍗𑌮𑍍𑌯 𑌵𑍈𑌕𑌲𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌰𑍋𑌮𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌤𑍇 𑌨𑌾𑌵𑌗𑌮𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌅𑌗𑍍𑌨𑌿𑌦𑌗𑍍𑌧𑌾𑌵𑌿𑌮𑍗 𑌪𑌕𑍍𑌷𑍗 𑌵𑍍𑌰𑌣𑌾𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌶𑌰𑍀𑌰𑌕𑍇 ॥ 18 ॥
𑌗𑍃𑌧𑍍𑌰𑍗 𑌦𑍍𑌵𑍗 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑍗 𑌮𑍇 𑌮𑌾𑌤𑌰𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑌮𑍗 𑌜𑌵𑍇 ।
𑌗𑍃𑌧𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑍗 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑍗 𑌕𑌾𑌮𑌰𑍂𑌪𑌿𑌣𑍗 ॥ 19 ॥
𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑍋 𑌹𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌤𑍁 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌾𑌤𑍇 𑌜𑌟𑌾𑌯𑍁𑌰𑌨𑍁𑌜𑌸𑍍𑌤𑌵 ।
𑌮𑌾𑌨𑍁𑌷𑌂 𑌰𑍂𑌪𑌮𑌾𑌸𑍍𑌥𑌾𑌯 𑌗𑍃𑌹𑍍𑌣𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌚𑌰𑌣𑍗 𑌮𑌮 ॥ 20 ॥
𑌕𑌿𑌂 𑌤𑍇 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌧𑌿𑌸𑌮𑍁𑌤𑍍𑌥𑌾𑌨𑌂 𑌪𑌕𑍍𑌷𑌯𑍋𑌃 𑌪𑌤𑌨𑌂 𑌕𑌥𑌮𑍍 ।
𑌦𑌣𑍍𑌡𑍋𑌽𑌯𑌞𑍍𑌚 𑌕𑍃𑌤𑌃 𑌕𑍇𑌨 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌹𑌿 𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑌤𑌃 ॥ 21 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ |
upaviṣṭā girau ramye parivārya samantataḥ || 1 ||
tamaṅgadamupāsīnaṃ taissarvairharibhirvṛtam |
janitapratyayo harṣātsampātiḥ punarabravīt || 2 ||
kṛtvā niśśabdamekāgrā śśruṇvantu harayo mama |
tatvaṃ saṅkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm || 3 ||
asya vindhyasya śikhare patito'smi purāvane |
sūryatapaparītāṅgo nirdagdhassūryaraśmibhiḥ || 4 ||
labdhasañjñastu ṣaḍrātrādvivaśo vihvalanniva |
vīkṣamāṇo diśassarvā nābhijānāmi kiñcana || 5 ||
tatastu sāgarān śailānnadīssarvāssarāṃsi ca |
vanāni ca pradeśāṃśca nīrīkṣya matirāgatā || 6 ||
hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān |
dakṣiṇasyodadhestīre vindhyo'yamiti niścitaḥ || 7 ||
āsīccātrāśramaṃ puṇyaṃ surairapi supūjitam |
ṛṣirniśākaro nāma yasminnugratapābhavat || 8 ||
aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminnṛṣiṇā vinā |
vasato mama dharmajñā svargate tu niśākare || 9 ||
avatīrya tu vindhyāgrātkṛcchreṇa viṣamācchanaiḥ |
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punarāgataḥ || 10 ||
tamṛṣiṃ draṣṭukāmo'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam |
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo'bhigato hi saḥ || 11 ||
tasyāśramapadābhyāśe vavurvātāssugandhinaḥ |
vṛkṣo vāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vā na vidyate || 12 ||
upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlamupāśritaḥ |
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe'haṃ bhagavantaṃ niśākaram || 13 ||
athāpaśyamadūrasthamṛṣiṃ jvalitatejasam |
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣamupāvṛttamudaṅmukham || 14 ||
tamṛkṣāssṛmarā vyāghrāssiṃhā nāgāssarīsṛpāḥ |
parivāryopagacchanti dhātāraṃ prāṇino yathā || 15 ||
tataḥ prāptamṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ |
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam || 16 ||
ṛṣistu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaścāśramaṃ punaḥ |
muhūrtamātrānniṣkramya tataḥ kāryamapṛcchata || 17 ||
saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā romṇāṃ te nāvagamyate |
agnidagdhāvimau pakṣau vraṇāścāpi śarīrake || 18 ||
gṛdhrau dvau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave |
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau || 19 ||
jyeṣṭho hi tvaṃ tu sampāte jaṭāyuranujastava |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama || 20 ||
kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham |
daṇḍo'yañca kṛtaḥ kena sarvamākhyāhi pṛcchataḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षष्टितमस्सर्गः ।
ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः ।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥ 1 ॥
तमङ्गदमुपासीनं तैस्सर्वैर्हरिभिर्वृतम् ।
जनितप्रत्ययो हर्षात्सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥ 2 ॥
कृत्वा निश्शब्दमेकाग्रा श्श्रुण्वन्तु हरयो मम ।
तत्वं सङ्कीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥ 3 ॥
अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरावने ।
सूर्यतपपरीताङ्गो निर्दग्धस्सूर्यरश्मिभिः ॥ 4 ॥
लब्धसञ्ज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव ।
वीक्षमाणो दिशस्सर्वा नाभिजानामि किञ्चन ॥ 5 ॥
ततस्तु सागरान् शैलान्नदीस्सर्वास्सरांसि च ।
वनानि च प्रदेशांश्च नीरीक्ष्य मतिरागता ॥ 6 ॥
हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान् ।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥ 7 ॥
आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम् ।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत् ॥ 8 ॥
अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना ।
वसतो मम धर्मज्ञा स्वर्गते तु निशाकरे ॥ 9 ॥
अवतीर्य तु विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः ।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥ 10 ॥
तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम् ।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः ॥ 11 ॥
तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वातास्सुगन्धिनः ।
वृक्षो वापुष्पितः कश्चिदफलो वा न विद्यते ॥ 12 ॥
उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः ।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षेऽहं भगवन्तं निशाकरम् ॥ 13 ॥
अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम् ।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥ 14 ॥
तमृक्षास्सृमरा व्याघ्रास्सिंहा नागास्सरीसृपाः ।
परिवार्योपगच्छन्ति धातारं प्राणिनो यथा ॥ 15 ॥
ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः ।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥ 16 ॥
ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः ।
मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥ 17 ॥
सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते ।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ व्रणाश्चापि शरीरके ॥ 18 ॥
गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे ।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥ 19 ॥
ज्येष्ठो हि त्वं तु सम्पाते जटायुरनुजस्तव ।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥ 20 ॥
किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम् ।
दण्डोऽयञ्च कृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ |
upaviṣṭā girau ramye parivārya samantataḥ || 1 ||
tamaṅgadamupāsīnaṃ taissarvairharibhirvṛtam |
janitapratyayo harṣātsampātiḥ punarabravīt || 2 ||
kṛtvā niśśabdamekāgrā śśruṇvantu harayo mama |
tatvaṃ saṅkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm || 3 ||
asya vindhyasya śikhare patito'smi purāvane |
sūryatapaparītāṅgo nirdagdhassūryaraśmibhiḥ || 4 ||
labdhasañjñastu ṣaḍrātrādvivaśo vihvalanniva |
vīkṣamāṇo diśassarvā nābhijānāmi kiñcana || 5 ||
tatastu sāgarān śailānnadīssarvāssarāṃsi ca |
vanāni ca pradeśāṃśca nīrīkṣya matirāgatā || 6 ||
hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān |
dakṣiṇasyodadhestīre vindhyo'yamiti niścitaḥ || 7 ||
āsīccātrāśramaṃ puṇyaṃ surairapi supūjitam |
ṛṣirniśākaro nāma yasminnugratapābhavat || 8 ||
aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminnṛṣiṇā vinā |
vasato mama dharmajñā svargate tu niśākare || 9 ||
avatīrya tu vindhyāgrātkṛcchreṇa viṣamācchanaiḥ |
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punarāgataḥ || 10 ||
tamṛṣiṃ draṣṭukāmo'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam |
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo'bhigato hi saḥ || 11 ||
tasyāśramapadābhyāśe vavurvātāssugandhinaḥ |
vṛkṣo vāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vā na vidyate || 12 ||
upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlamupāśritaḥ |
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe'haṃ bhagavantaṃ niśākaram || 13 ||
athāpaśyamadūrasthamṛṣiṃ jvalitatejasam |
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣamupāvṛttamudaṅmukham || 14 ||
tamṛkṣāssṛmarā vyāghrāssiṃhā nāgāssarīsṛpāḥ |
parivāryopagacchanti dhātāraṃ prāṇino yathā || 15 ||
tataḥ prāptamṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ |
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam || 16 ||
ṛṣistu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaścāśramaṃ punaḥ |
muhūrtamātrānniṣkramya tataḥ kāryamapṛcchata || 17 ||
saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā romṇāṃ te nāvagamyate |
agnidagdhāvimau pakṣau vraṇāścāpi śarīrake || 18 ||
gṛdhrau dvau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave |
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau || 19 ||
jyeṣṭho hi tvaṃ tu sampāte jaṭāyuranujastava |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama || 20 ||
kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham |
daṇḍo'yañca kṛtaḥ kena sarvamākhyāhi pṛcchataḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.