Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 66 — Telugu Script

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।

అథ షట్షష్టితమస్సర్గః ।

Shloka 1

స లఙ్ఘయిత్వాప్రాకారఙ్గిరికూటోపమోమహాన్ ।
నిర్యయౌనగరాత్తూర్ణఙ్కుమ్భకర్ణోమహాబలః ॥ 1 ॥

sa laṅghayitvāprākāraṅgirikūṭopamomahān |
niryayaunagarāttūrṇaṅkumbhakarṇomahābalaḥ || 1 ||

Shloka 2

ననాద చ మహానాదంసముద్రమభినాదయన్ ।
విజయన్నివనిర్ఘాతన్విధమన్నివపర్వతాన్ ॥ 2 ॥

nanāda ca mahānādaṃsamudramabhinādayan |
vijayannivanirghātanvidhamannivaparvatān || 2 ||

Shloka 3

తమవధ్యమ్మఘవతాయమేనవరుణేనవా ।
ప్రేక్ష్యభీమాక్షమాయాన్తంవానరావిప్రదుద్రువుః ॥ 3 ॥

tamavadhyammaghavatāyamenavaruṇenavā |
prekṣyabhīmākṣamāyāntaṃvānarāvipradudruvuḥ || 3 ||

Shloka 4

తాంస్తువిప్రద్రుతాన్ దృష్టవారాజపుత్రోఽఙ్గదోఽబ్రవీత్ ।
నలన్నీలఙ్గవాక్షం చ కుముదం చ మహాబలమ్ ॥ 4 ॥

tāṃstuvipradrutān dṛṣṭavārājaputro'ṅgado'bravīt |
nalannīlaṅgavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam || 4 ||

Shloka 5

ఆత్మానమత్రవిస్మృత్యవీర్యాణ్యభిజనాని చ ।
క్వగచ్ఛతభయత్రస్తాఃప్రాకృతాహరయోయథా ॥ 5 ॥

ātmānamatravismṛtyavīryāṇyabhijanāni ca |
kvagacchatabhayatrastāḥprākṛtāharayoyathā || 5 ||

Shloka 6

సాధుసౌమ్యా నివర్తధ్వఙ్కిప్రాణాన్పరిరక్షథ ।
నాలంయుద్ధాయవైరక్షోమహతీయమ్బిభీషకా ॥ 6 ॥

sādhusaumyā nivartadhvaṅkiprāṇānparirakṣatha |
nālaṃyuddhāyavairakṣomahatīyambibhīṣakā || 6 ||

Shloka 7

మహతీముథతితామేనాంరాక్షసానామ్బిభీషికామ్ ।
విక్రమాద్విధమిష్యామోనివర్తధ్వమ్ప్లవఙ్గమాః ॥ 7 ॥

mahatīmuthatitāmenāṃrākṣasānāmbibhīṣikām |
vikramādvidhamiṣyāmonivartadhvamplavaṅgamāḥ || 7 ||

Shloka 8

కృచ్ఛ్రేణతుసమాశ్వస్యసఙ్గమ్య చ తతస్తతః ।
వృక్షాద్రిహస్తాహరయస్సమ్ప్రతస్థూరణాజిరమ్ ॥ 8 ॥

kṛcchreṇatusamāśvasyasaṅgamya ca tatastataḥ |
vṛkṣādrihastāharayassampratasthūraṇājiram || 8 ||

Shloka 9

తేనివృత్యతుసఙ్కృద్ధాఃకుమ్భకర్ణంవనౌకసః ।
నిర్జఘ్నుఃపరమక్రుద్ధాస్సమదాఇవకుఞ్జరాః ॥ 9 ॥

tenivṛtyatusaṅkṛddhāḥkumbhakarṇaṃvanaukasaḥ |
nirjaghnuḥparamakruddhāssamadāivakuñjarāḥ || 9 ||

Shloka 10

ప్రాంశుభిర్గిరిశృఙ్గైశ్చశిలాభిశ్చమహాబలః ।
పాదపైఃపుష్పితాగ్రైశ్చహన్యమానో న కమ్పతే ॥ 10 ॥

prāṃśubhirgiriśṛṅgaiścaśilābhiścamahābalaḥ |
pādapaiḥpuṣpitāgraiścahanyamāno na kampate || 10 ||

Shloka 11

తస్యగాత్రేషుపతితాభిద్యన్తేశతశశ్శిలాః ।
పాదపాఃపుష్పితాగ్రాశ్చభగ్నాఃపేతుర్మహీతలే ॥ 11 ॥

tasyagātreṣupatitābhidyanteśataśaśśilāḥ |
pādapāḥpuṣpitāgrāścabhagnāḥpeturmahītale || 11 ||

Shloka 12

సోఽపిసైన్యానిసఙ్క్రుద్ధోవానరాణామ్మహౌజసామ్ ।
మమన్థపరమాయత్తోవనాన్యగ్నిరివోత్థితః ॥ 12 ॥

so'pisainyānisaṅkruddhovānarāṇāmmahaujasām |
mamanthaparamāyattovanānyagnirivotthitaḥ || 12 ||

Shloka 13

లోహితార్ద్రాస్తుబహవశ్శేరతేవానరర్షభాః ।
నిరస్తామ్పతితాభూమౌతామ్రపుష్పాఇవద్రుమాః ॥ 13 ॥

lohitārdrāstubahavaśśeratevānararṣabhāḥ |
nirastāmpatitābhūmautāmrapuṣpāivadrumāḥ || 13 ||

Shloka 14

లఙ్ఘయన్తఃప్రధావన్తోవానరానావలోకయన్ ।
కేచిత్సముద్రేపతితాఃకేచిద్గగనమాస్థితాః ॥ 14 ॥

laṅghayantaḥpradhāvantovānarānāvalokayan |
kecitsamudrepatitāḥkecidgaganamāsthitāḥ || 14 ||

Shloka 15

వధ్యమానాస్తుతేవీరారాక్షసేన చ లీలయా ।
సాగరంయేనతేతీర్ణాఃపథాతేనదుద్రువుః ॥ 15 ॥

vadhyamānāstutevīrārākṣasena ca līlayā |
sāgaraṃyenatetīrṇāḥpathātenadudruvuḥ || 15 ||

Shloka 16

తేస్థలానితదానిమ్నంవివర్ణమానాభయాత్ ।
ఋక్షావృక్షాన్ సమారూఢాఃకేచిత్పర్వతమాశ్రితాః ॥ 16 ॥

testhalānitadānimnaṃvivarṇamānābhayāt |
ṛkṣāvṛkṣān samārūḍhāḥkecitparvatamāśritāḥ || 16 ||

Shloka 17

మమజ్జురర్ణవేకేచిద్గుహాఃకేచిత్సమాశ్రితాః ।
నిపేతుఃకేచిదపరేకేచిన్నైవావతస్థిరే ॥ 17 ॥

mamajjurarṇavekecidguhāḥkecitsamāśritāḥ |
nipetuḥkecidaparekecinnaivāvatasthire || 17 ||

Shloka 18

కేచిద్భూమౌనిపతితాఃకేచిత్సుప్తామృతాఇవ ।
తాన్సమీక్ష్యాఙ్గదోభగ్నాన్వానరానిదమబ్రవీత్ ॥ 18 ॥

kecidbhūmaunipatitāḥkecitsuptāmṛtāiva |
tānsamīkṣyāṅgadobhagnānvānarānidamabravīt || 18 ||

Shloka 19

అవతిష్ఠతయుధ్యామోనివర్తధ్వమ్ప్లవఙ్గమాః ।
భగ్నానాంవో న పశ్యామిపరిగమ్యమహీమిమామ్ ॥ 19 ॥

avatiṣṭhatayudhyāmonivartadhvamplavaṅgamāḥ |
bhagnānāṃvo na paśyāmiparigamyamahīmimām || 19 ||

Shloka 20

స్థానంసర్వేనివర్తధ్వఙ్కిమ్ప్రాణాన్ పరిరక్షథ ।
నిరాయుధానాన్ద్రవతామసఙ్గగతిపౌరుషాః ॥ 20 ॥

sthānaṃsarvenivartadhvaṅkimprāṇān parirakṣatha |
nirāyudhānāndravatāmasaṅgagatipauruṣāḥ || 20 ||

Shloka 21

దారాహ్యుపహసిష్యన్తి స వైఘాతస్తుజీవతామ్ ।
కులేషుజాతాస్సర్వేస్మవిస్తీర్ణేషుమహత్సు చ ॥ 21 ॥

dārāhyupahasiṣyanti sa vaighātastujīvatām |
kuleṣujātāssarvesmavistīrṇeṣumahatsu ca || 21 ||

Shloka 22

క్వగచ్ఛతభయత్రస్తాఃహరయఃప్రాకృతాయథా ।
అనార్యాఃఖలుయద్భీతాస్త్యక్త్వావీర్యమ్ప్రధావత ॥ 22 ॥

kvagacchatabhayatrastāḥharayaḥprākṛtāyathā |
anāryāḥkhaluyadbhītāstyaktvāvīryampradhāvata || 22 ||

Shloka 23

వికత్థనానివోయాని తదావైజనసంసది ।
తానివఃక్వనుయాతానిసోదగ్రాణిమ హితాని చ ॥ 23 ॥

vikatthanānivoyāni tadāvaijanasaṃsadi |
tānivaḥkvanuyātānisodagrāṇima hitāni ca || 23 ||

Shloka 24

భీరుప్రవాదాశ్శ్రూయన్తేయస్తుజీవతిధిక్కృతః ।
మార్గస్సత్పురుషైర్జష్టఃసేవ్యతాన్త్యజ్యతామ్భయమ్ ॥ 24 ॥

bhīrupravādāśśrūyanteyastujīvatidhikkṛtaḥ |
mārgassatpuruṣairjaṣṭaḥsevyatāntyajyatāmbhayam || 24 ||

Shloka 25

శయామహేఽనిహతాఃపృథివ్యామల్పజీవితాః ।
దుష్ప్రాపమ్బ్రహ్మలోకంవాప్రాప్నుయామోయుధిసూదితా ॥ 25 ॥

śayāmahe'nihatāḥpṛthivyāmalpajīvitāḥ |
duṣprāpambrahmalokaṃvāprāpnuyāmoyudhisūditā || 25 ||

Shloka 26

సమ్ప్రాప్నుయామఃకీర్తింవానిహత్వాశత్రుమాహవే ।
జీవితంవీరలోకస్యమోక్ష్యామోవసువానరాః ॥ 26 ॥

samprāpnuyāmaḥkīrtiṃvānihatvāśatrumāhave |
jīvitaṃvīralokasyamokṣyāmovasuvānarāḥ || 26 ||

Shloka 27

న కుమ్భకర్ణఃకాకుత్స్థన్దృష్టవాజీవన్ గమిష్యతి ।
దీప్యమానమివాసాద్యపతఙ్గోజ్వలనంయథా ॥ 27 ॥

na kumbhakarṇaḥkākutsthandṛṣṭavājīvan gamiṣyati |
dīpyamānamivāsādyapataṅgojvalanaṃyathā || 27 ||

Shloka 28

లాయనేనచోద్ధిష్టాఃప్రాణాన్ రక్షామహేవయమ్ ।
ఏకేనబహవోభగ్నాయశోనాశఙ్గమిష్యతి ॥ 28 ॥

lāyanenacoddhiṣṭāḥprāṇān rakṣāmahevayam |
ekenabahavobhagnāyaśonāśaṅgamiṣyati || 28 ||

Shloka 29

ఏవమ్బ్రువాణన్తంశూరమఙ్గదఙ్కనకాఙ్గదమ్ ।
ద్రవమాణాస్తతోవాక్యమూచుఃశూరువిగర్హితమ్ ॥ 29 ॥

evambruvāṇantaṃśūramaṅgadaṅkanakāṅgadam |
dravamāṇāstatovākyamūcuḥśūruvigarhitam || 29 ||

Shloka 30

కృతన్నఃకదనఙ్ఘోరఙ్కుమ్భకర్ణేనరక్షసా ।
న స్థానకాలోగచ్ఛామోదయితఞ్జీవితంహినః ॥ 30 ॥

kṛtannaḥkadanaṅghoraṅkumbhakarṇenarakṣasā |
na sthānakālogacchāmodayitañjīvitaṃhinaḥ || 30 ||

Shloka 31

ఏతావదుక్త్వావచనంసర్వేతేభేజిరేదిశః ।
భీమమ్భీమాక్షమాయాన్తన్దృష్టవావానరయూథపాః ॥ 31 ॥

etāvaduktvāvacanaṃsarvetebhejirediśaḥ |
bhīmambhīmākṣamāyāntandṛṣṭavāvānarayūthapāḥ || 31 ||

Shloka 32

ద్రవమాణస్తుతేవీరాఅఙ్గదేనవలీముఖాః ।
సాన్త్వైశ్చైహనుమానైశ్చతతస్సర్వేనివర్తితాః ॥ 32 ॥

dravamāṇastutevīrāaṅgadenavalīmukhāḥ |
sāntvaiścaihanumānaiścatatassarvenivartitāḥ || 32 ||

Shloka 33

ప్రహర్షముపనీతాశ్చవాలిపుత్రేణధీమతా ।
ఆజ్ఞాప్రతీక్షాస్తస్థుశ్చసర్వేవానరయూథపాః ॥ 33 ॥

praharṣamupanītāścavāliputreṇadhīmatā |
ājñāpratīkṣāstasthuścasarvevānarayūthapāḥ || 33 ||

Shloka 34

ఋషభశరభమైన్దధూమ్రనీలాఃకుముదసుషేణగవాక్షరమ్భతారాః ।
ద్వివిదపనసవాయుపుత్రముఖ్యాస్త్వరితతరాభిముఖంరణమ్ ॥ 34 ॥

ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥkumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ |
dvividapanasavāyuputramukhyāstvaritatarābhimukhaṃraṇam || 34 ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే షట్షష్టితమస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।

स लङ्घयित्वाप्राकारङ्गिरिकूटोपमोमहान् ।

निर्ययौनगरात्तूर्णङ्कुम्भकर्णोमहाबलः ॥ 1 ॥

ननाद च महानादंसमुद्रमभिनादयन् ।

विजयन्निवनिर्घातन्विधमन्निवपर्वतान् ॥ 2 ॥

तमवध्यम्मघवतायमेनवरुणेनवा ।

प्रेक्ष्यभीमाक्षमायान्तंवानराविप्रदुद्रुवुः ॥ 3 ॥

तांस्तुविप्रद्रुतान् दृष्टवाराजपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।

नलन्नीलङ्गवाक्षं च कुमुदं च महाबलम् ॥ 4 ॥

आत्मानमत्रविस्मृत्यवीर्याण्यभिजनानि च ।

क्वगच्छतभयत्रस्ताःप्राकृताहरयोयथा ॥ 5 ॥

साधुसौम्या निवर्तध्वङ्किप्राणान्परिरक्षथ ।

नालंयुद्धायवैरक्षोमहतीयम्बिभीषका ॥ 6 ॥

महतीमुथतितामेनांराक्षसानाम्बिभीषिकाम् ।

विक्रमाद्विधमिष्यामोनिवर्तध्वम्प्लवङ्गमाः ॥ 7 ॥

कृच्छ्रेणतुसमाश्वस्यसङ्गम्य च ततस्ततः ।

वृक्षाद्रिहस्ताहरयस्सम्प्रतस्थूरणाजिरम् ॥ 8 ॥

तेनिवृत्यतुसङ्कृद्धाःकुम्भकर्णंवनौकसः ।

निर्जघ्नुःपरमक्रुद्धास्समदाइवकुञ्जराः ॥ 9 ॥

प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्चशिलाभिश्चमहाबलः ।

पादपैःपुष्पिताग्रैश्चहन्यमानो न कम्पते ॥ 10 ॥

तस्यगात्रेषुपतिताभिद्यन्तेशतशश्शिलाः ।

पादपाःपुष्पिताग्राश्चभग्नाःपेतुर्महीतले ॥ 11 ॥

सोऽपिसैन्यानिसङ्क्रुद्धोवानराणाम्महौजसाम् ।

ममन्थपरमायत्तोवनान्यग्निरिवोत्थितः ॥ 12 ॥

लोहितार्द्रास्तुबहवश्शेरतेवानरर्षभाः ।

निरस्ताम्पतिताभूमौताम्रपुष्पाइवद्रुमाः ॥ 13 ॥

लङ्घयन्तःप्रधावन्तोवानरानावलोकयन् ।

केचित्समुद्रेपतिताःकेचिद्गगनमास्थिताः ॥ 14 ॥

वध्यमानास्तुतेवीराराक्षसेन च लीलया ।

सागरंयेनतेतीर्णाःपथातेनदुद्रुवुः ॥ 15 ॥

तेस्थलानितदानिम्नंविवर्णमानाभयात् ।

ऋक्षावृक्षान् समारूढाःकेचित्पर्वतमाश्रिताः ॥ 16 ॥

ममज्जुरर्णवेकेचिद्गुहाःकेचित्समाश्रिताः ।

निपेतुःकेचिदपरेकेचिन्नैवावतस्थिरे ॥ 17 ॥

केचिद्भूमौनिपतिताःकेचित्सुप्तामृताइव ।

तान्समीक्ष्याङ्गदोभग्नान्वानरानिदमब्रवीत् ॥ 18 ॥

अवतिष्ठतयुध्यामोनिवर्तध्वम्प्लवङ्गमाः ।

भग्नानांवो न पश्यामिपरिगम्यमहीमिमाम् ॥ 19 ॥

स्थानंसर्वेनिवर्तध्वङ्किम्प्राणान् परिरक्षथ ।

निरायुधानान्द्रवतामसङ्गगतिपौरुषाः ॥ 20 ॥

दाराह्युपहसिष्यन्ति स वैघातस्तुजीवताम् ।

कुलेषुजातास्सर्वेस्मविस्तीर्णेषुमहत्सु च ॥ 21 ॥

क्वगच्छतभयत्रस्ताःहरयःप्राकृतायथा ।

अनार्याःखलुयद्भीतास्त्यक्त्वावीर्यम्प्रधावत ॥ 22 ॥

विकत्थनानिवोयानि तदावैजनसंसदि ।

तानिवःक्वनुयातानिसोदग्राणिम हितानि च ॥ 23 ॥

भीरुप्रवादाश्श्रूयन्तेयस्तुजीवतिधिक्कृतः ।

मार्गस्सत्पुरुषैर्जष्टःसेव्यतान्त्यज्यताम्भयम् ॥ 24 ॥

शयामहेऽनिहताःपृथिव्यामल्पजीविताः ।

दुष्प्रापम्ब्रह्मलोकंवाप्राप्नुयामोयुधिसूदिता ॥ 25 ॥

सम्प्राप्नुयामःकीर्तिंवानिहत्वाशत्रुमाहवे ।

जीवितंवीरलोकस्यमोक्ष्यामोवसुवानराः ॥ 26 ॥

न कुम्भकर्णःकाकुत्स्थन्दृष्टवाजीवन् गमिष्यति ।

दीप्यमानमिवासाद्यपतङ्गोज्वलनंयथा ॥ 27 ॥

लायनेनचोद्धिष्टाःप्राणान् रक्षामहेवयम् ।

एकेनबहवोभग्नायशोनाशङ्गमिष्यति ॥ 28 ॥

एवम्ब्रुवाणन्तंशूरमङ्गदङ्कनकाङ्गदम् ।

द्रवमाणास्ततोवाक्यमूचुःशूरुविगर्हितम् ॥ 29 ॥

कृतन्नःकदनङ्घोरङ्कुम्भकर्णेनरक्षसा ।

न स्थानकालोगच्छामोदयितञ्जीवितंहिनः ॥ 30 ॥

एतावदुक्त्वावचनंसर्वेतेभेजिरेदिशः ।

भीमम्भीमाक्षमायान्तन्दृष्टवावानरयूथपाः ॥ 31 ॥

द्रवमाणस्तुतेवीराअङ्गदेनवलीमुखाः ।

सान्त्वैश्चैहनुमानैश्चततस्सर्वेनिवर्तिताः ॥ 32 ॥

प्रहर्षमुपनीताश्चवालिपुत्रेणधीमता ।

आज्ञाप्रतीक्षास्तस्थुश्चसर्वेवानरयूथपाः ॥ 33 ॥

ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाःकुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः ।

द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्यास्त्वरिततराभिमुखंरणम् ॥ 34 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.66 యుద్ధకాణ్డ - షట్షష్టితమ సర్గః