శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ చతురధికశతతమస్సర్గః ।
తస్యక్రుద్ధస్యవదనన్దృష్టవారామస్యధీమతః ॥ 1 ॥
సర్వభూతానివిత్రేసుఃప్రాకమ్పత చ మేదినీ ।
సింహశార్దూలాన్శైలస్సఞ్చచాలచలద్ద్రుమః ।
బభూవచాపిక్షుభితఃసముద్రఃసరితామ్పతిః ॥ 2 ॥
ఖరాశ్చఖరనిర్ఘోషాగగనేపరుషాఘనాః ।
ఔత్పాతికానినర్దన్తస్సమన్తాత్పరిచక్రముః ॥ 3 ॥
రామన్దృష్టవాసుసఙ్క్రుద్ధముత్పాతాంశ్చైవసుదారుణాన్ ।
విత్రేసుస్సర్వభూతానిరావణస్యాభవద్భయమ్ ॥ 4 ॥
విమానస్థాస్తదాదేవాగన్ధర్వాశ్చమహోరగాః ।
ఋషిదావనదైత్యాశ్చగరుత్మన్తశ్చఖేచరాః ॥ 5 ॥
దదృశుస్తేతదాయుద్ధంలోకసమ్వర్తసంస్థితమ్ ।
నానాప్రహరణైర్భీమైశ్శూరయోస్సమ్ప్రయుధ్యతోః ॥ 6 ॥
ఊచుస్సురాసురాస్సర్వేతదావిగ్రహమాగతాః ।
ప్రేక్షమాణామహర్యుద్ధంవాక్యమ్భక్త్యాప్రహృష్టవత్ ॥ 7 ॥
దశగ్రీవఞ్జయేత్యాహురసురాఃసమవస్థితాః ।
దేవారామమవోచంస్తేత్వఞ్జయేతిపునఃపునః ॥ 8 ॥
ఏతస్మిన్నన్తరేక్రోధాద్రాఘవస్య స రావణః ।
ప్రహర్తుకామోదుష్టాత్మాస్పృశన్ ప్రహరణమ్మహత్ ॥ 9 ॥
వజ్రసారమ్మహానాదంసర్వశత్రునిబర్హణమ్ ।
శైలశృఙ్గనిభైఃకూటైశ్చిత్తదృష్టిభయావహమ్ ॥ 10 ॥
సధూమమివతీక్ష్ణాగ్రంయుగాన్తాగ్నిచమోపమమ్ ।
అతిరౌద్రమనాసాద్యఙ్కాలేనాపిదురాసదమ్ ॥ 11 ॥
త్రాసనంసర్వభూతానాన్దారణమ్భేదనన్తథా ।
ప్రదీప్తమివరోషేణశూలఞ్జగ్రాహరావణః ॥ 12 ॥
తచ్ఛూలమ్పరమక్రుద్ధోమధ్యేజగ్రాహవీర్యవాన్ ।
అనేకైఃసమరేశ్శూరైరాక్షసైఃపరివారితః ॥ 13 ॥
సముద్యమ్యమహాకాయోననాదయుధిభైరవమ్ ।
సంరక్తనయనోరోషాత్స్వసైన్యమభిహర్షయన్ ॥ 14 ॥
పృథివీఞ్చాన్తరిక్షం చ దిశశ్చప్రదిశస్తథా ।
ప్రాకమ్పయత్తదాశబ్దోరాక్షసేన్ద్రస్యదారుణః ॥ 15 ॥
అతినాదస్య్యదానేనతేనతస్యదురాత్మనః ।
సర్వభూతానివిత్రేసుస్సాగరశ్చప్రచుక్షుభే ॥ 16 ॥
స గృహీత్వామహావీర్యశ్శూలన్తద్రావణోమహత్ ।
వినద్యసుమహానాదంరామమ్పరుషమబ్రవీత్ ॥ 17 ॥
శూలోఽయంవజ్రసారస్తేరామరోషాన్మయోద్యతః ।
తవభ్రాతృసహాయస్యసమ్యక్ ప్రాణాన్ హరిష్యతి ॥ 18 ॥
రక్షసామద్యశూరాణాన్నిహతానాఞ్చమూముఖే ।
త్వాన్నిహత్యరణశ్లాఘీకరోమితరసాసమమ్ ॥ 19 ॥
తిష్ఠేదానీన్నిహమనిత్వామేషశూలేనరాఘవ ।
ఏవముక్త్వా స చిక్షేపతచ్ఛూలంరాక్షసాధిపః ॥ 20 ॥
తద్రావణకరాన్ముక్తంవిద్యున్మాలాసమావృతమ్ ।
అష్టఘణ్టమ్మహానాదంవియద్గతమశోభత ॥ 21 ॥
తచ్ఛూలంరాఘవోదృష్టవాజ్వలన్తఙ్ఘోరదర్శనమ్ ।
ససర్జవిశిఖాన్రామశ్చాపమాయమ్యవీర్యవాన్ ॥ 22 ॥
ఆపతన్తంశరౌఘేణవారయామాసరాఘవః ।
ఉత్పతన్తంయుగాన్తానగిఞ్జలౌఘైరివవాసవః ॥ 23 ॥
నిర్దదాహ స తాన్బాణాన్రామకార్ముకనిఃసృతాన్ ।
రావణస్యమహాన్ శూలఃపతఙ్గానివపావకః ॥ 24 ॥
తాన్దృష్టవాభస్మసాద్భూతాన్శూలసమ్స్పర్శచూర్ణితాన్ ।
సాయకానన్తరిక్షస్థాన్ రాఘవఃక్రోధమాహరత్ ॥ 25 ॥
స తామ్మాతలినానీతాంశక్తింవాసవసమ్మతామ్ ।
జగ్రాహపరమక్రుద్ధోరాఘవోరఘునన్దనః ॥ 26 ॥
సాతోలితాబలవతాశక్తిర్ఘణ్టాకృతస్వనా ।
నభఃప్రజ్వాలయామాసయుగాన్తోల్కేవసప్రభా ॥ 27 ॥
సాక్షిప్తారాక్షసేన్ద్రస్యతస్మిన్కూలేపపాత హ ।
భిన్నఃశక్త్యామహాన్ శూలోనిపపాతహతద్యుతిః ॥ 28 ॥
నిర్భిభేదతతోబాణైర్హయానస్యమహాజవాన్ ।
రామస్త్రీక్ష్ణైర్మహావేగైర్భాణవద్భిరజిహ్మగైః ॥ 29 ॥
నిర్బిభేదోరపితదారావణన్నిశితైశ్శరైః ।
రాఘవఃపరమాయత్తోలలాటేపత్రతిభిస్త్రిభిః ॥ 30 ॥
స శరైర్భిన్నసర్వాఙ్గోగాత్రప్రసృతశోణితః ।
రాక్షసేన్ద్రస్సమూహస్థఃఫుల్లాశోకైవాబభౌ ॥ 31 ॥
స రామబాణైరతివిద్ధగాత్రోనిశాచరేన్ద్రఃక్షతజార్ద్రగాత్రః ।
జగామఖేదం చ సమాజమధ్యేక్రోధం చ చక్రేసుభృశన్తదానీమ్ ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే చతురధికశతతమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturadhikaśatatamassargaḥ |
tasyakruddhasyavadanandṛṣṭavārāmasyadhīmataḥ || 1 ||
sarvabhūtānivitresuḥprākampata ca medinī |
siṃhaśārdūlānśailassañcacālacaladdrumaḥ |
babhūvacāpikṣubhitaḥsamudraḥsaritāmpatiḥ || 2 ||
kharāścakharanirghoṣāgaganeparuṣāghanāḥ |
autpātikāninardantassamantātparicakramuḥ || 3 ||
rāmandṛṣṭavāsusaṅkruddhamutpātāṃścaivasudāruṇān |
vitresussarvabhūtānirāvaṇasyābhavadbhayam || 4 ||
vimānasthāstadādevāgandharvāścamahoragāḥ |
ṛṣidāvanadaityāścagarutmantaścakhecarāḥ || 5 ||
dadṛśustetadāyuddhaṃlokasamvartasaṃsthitam |
nānāpraharaṇairbhīmaiśśūrayossamprayudhyatoḥ || 6 ||
ūcussurāsurāssarvetadāvigrahamāgatāḥ |
prekṣamāṇāmaharyuddhaṃvākyambhaktyāprahṛṣṭavat || 7 ||
daśagrīvañjayetyāhurasurāḥsamavasthitāḥ |
devārāmamavocaṃstetvañjayetipunaḥpunaḥ || 8 ||
etasminnantarekrodhādrāghavasya sa rāvaṇaḥ |
prahartukāmoduṣṭātmāspṛśan praharaṇammahat || 9 ||
vajrasārammahānādaṃsarvaśatrunibarhaṇam |
śailaśṛṅganibhaiḥkūṭaiścittadṛṣṭibhayāvaham || 10 ||
sadhūmamivatīkṣṇāgraṃyugāntāgnicamopamam |
atiraudramanāsādyaṅkālenāpidurāsadam || 11 ||
trāsanaṃsarvabhūtānāndāraṇambhedanantathā |
pradīptamivaroṣeṇaśūlañjagrāharāvaṇaḥ || 12 ||
tacchūlamparamakruddhomadhyejagrāhavīryavān |
anekaiḥsamareśśūrairākṣasaiḥparivāritaḥ || 13 ||
samudyamyamahākāyonanādayudhibhairavam |
saṃraktanayanoroṣātsvasainyamabhiharṣayan || 14 ||
pṛthivīñcāntarikṣaṃ ca diśaścapradiśastathā |
prākampayattadāśabdorākṣasendrasyadāruṇaḥ || 15 ||
atinādasyyadānenatenatasyadurātmanaḥ |
sarvabhūtānivitresussāgaraścapracukṣubhe || 16 ||
sa gṛhītvāmahāvīryaśśūlantadrāvaṇomahat |
vinadyasumahānādaṃrāmamparuṣamabravīt || 17 ||
śūlo'yaṃvajrasārasterāmaroṣānmayodyataḥ |
tavabhrātṛsahāyasyasamyak prāṇān hariṣyati || 18 ||
rakṣasāmadyaśūrāṇānnihatānāñcamūmukhe |
tvānnihatyaraṇaślāghīkaromitarasāsamam || 19 ||
tiṣṭhedānīnnihamanitvāmeṣaśūlenarāghava |
evamuktvā sa cikṣepatacchūlaṃrākṣasādhipaḥ || 20 ||
tadrāvaṇakarānmuktaṃvidyunmālāsamāvṛtam |
aṣṭaghaṇṭammahānādaṃviyadgatamaśobhata || 21 ||
tacchūlaṃrāghavodṛṣṭavājvalantaṅghoradarśanam |
sasarjaviśikhānrāmaścāpamāyamyavīryavān || 22 ||
āpatantaṃśaraugheṇavārayāmāsarāghavaḥ |
utpatantaṃyugāntānagiñjalaughairivavāsavaḥ || 23 ||
nirdadāha sa tānbāṇānrāmakārmukaniḥsṛtān |
rāvaṇasyamahān śūlaḥpataṅgānivapāvakaḥ || 24 ||
tāndṛṣṭavābhasmasādbhūtānśūlasamsparśacūrṇitān |
sāyakānantarikṣasthān rāghavaḥkrodhamāharat || 25 ||
sa tāmmātalinānītāṃśaktiṃvāsavasammatām |
jagrāhaparamakruddhorāghavoraghunandanaḥ || 26 ||
sātolitābalavatāśaktirghaṇṭākṛtasvanā |
nabhaḥprajvālayāmāsayugāntolkevasaprabhā || 27 ||
sākṣiptārākṣasendrasyatasminkūlepapāta ha |
bhinnaḥśaktyāmahān śūlonipapātahatadyutiḥ || 28 ||
nirbhibhedatatobāṇairhayānasyamahājavān |
rāmastrīkṣṇairmahāvegairbhāṇavadbhirajihmagaiḥ || 29 ||
nirbibhedorapitadārāvaṇanniśitaiśśaraiḥ |
rāghavaḥparamāyattolalāṭepatratibhistribhiḥ || 30 ||
sa śarairbhinnasarvāṅgogātraprasṛtaśoṇitaḥ |
rākṣasendrassamūhasthaḥphullāśokaivābabhau || 31 ||
sa rāmabāṇairatividdhagātroniśācarendraḥkṣatajārdragātraḥ |
jagāmakhedaṃ ca samājamadhyekrodhaṃ ca cakresubhṛśantadānīm || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturadhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ चतुरधिकशततमस्सर्गः ।
तस्यक्रुद्धस्यवदनन्दृष्टवारामस्यधीमतः ॥ 1 ॥
सर्वभूतानिवित्रेसुःप्राकम्पत च मेदिनी ।
सिंहशार्दूलान्शैलस्सञ्चचालचलद्द्रुमः ।
बभूवचापिक्षुभितःसमुद्रःसरिताम्पतिः ॥ 2 ॥
खराश्चखरनिर्घोषागगनेपरुषाघनाः ।
औत्पातिकानिनर्दन्तस्समन्तात्परिचक्रमुः ॥ 3 ॥
रामन्दृष्टवासुसङ्क्रुद्धमुत्पातांश्चैवसुदारुणान् ।
वित्रेसुस्सर्वभूतानिरावणस्याभवद्भयम् ॥ 4 ॥
विमानस्थास्तदादेवागन्धर्वाश्चमहोरगाः ।
ऋषिदावनदैत्याश्चगरुत्मन्तश्चखेचराः ॥ 5 ॥
ददृशुस्तेतदायुद्धंलोकसम्वर्तसंस्थितम् ।
नानाप्रहरणैर्भीमैश्शूरयोस्सम्प्रयुध्यतोः ॥ 6 ॥
ऊचुस्सुरासुरास्सर्वेतदाविग्रहमागताः ।
प्रेक्षमाणामहर्युद्धंवाक्यम्भक्त्याप्रहृष्टवत् ॥ 7 ॥
दशग्रीवञ्जयेत्याहुरसुराःसमवस्थिताः ।
देवाराममवोचंस्तेत्वञ्जयेतिपुनःपुनः ॥ 8 ॥
एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।
प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन् प्रहरणम्महत् ॥ 9 ॥
वज्रसारम्महानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम् ।
शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ॥ 10 ॥
सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचमोपमम् ।
अतिरौद्रमनासाद्यङ्कालेनापिदुरासदम् ॥ 11 ॥
त्रासनंसर्वभूतानान्दारणम्भेदनन्तथा ।
प्रदीप्तमिवरोषेणशूलञ्जग्राहरावणः ॥ 12 ॥
तच्छूलम्परमक्रुद्धोमध्येजग्राहवीर्यवान् ।
अनेकैःसमरेश्शूरैराक्षसैःपरिवारितः ॥ 13 ॥
समुद्यम्यमहाकायोननादयुधिभैरवम् ।
संरक्तनयनोरोषात्स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ 14 ॥
पृथिवीञ्चान्तरिक्षं च दिशश्चप्रदिशस्तथा ।
प्राकम्पयत्तदाशब्दोराक्षसेन्द्रस्यदारुणः ॥ 15 ॥
अतिनादस्य्यदानेनतेनतस्यदुरात्मनः ।
सर्वभूतानिवित्रेसुस्सागरश्चप्रचुक्षुभे ॥ 16 ॥
स गृहीत्वामहावीर्यश्शूलन्तद्रावणोमहत् ।
विनद्यसुमहानादंरामम्परुषमब्रवीत् ॥ 17 ॥
शूलोऽयंवज्रसारस्तेरामरोषान्मयोद्यतः ।
तवभ्रातृसहायस्यसम्यक् प्राणान् हरिष्यति ॥ 18 ॥
रक्षसामद्यशूराणान्निहतानाञ्चमूमुखे ।
त्वान्निहत्यरणश्लाघीकरोमितरसासमम् ॥ 19 ॥
तिष्ठेदानीन्निहमनित्वामेषशूलेनराघव ।
एवमुक्त्वा स चिक्षेपतच्छूलंराक्षसाधिपः ॥ 20 ॥
तद्रावणकरान्मुक्तंविद्युन्मालासमावृतम् ।
अष्टघण्टम्महानादंवियद्गतमशोभत ॥ 21 ॥
तच्छूलंराघवोदृष्टवाज्वलन्तङ्घोरदर्शनम् ।
ससर्जविशिखान्रामश्चापमायम्यवीर्यवान् ॥ 22 ॥
आपतन्तंशरौघेणवारयामासराघवः ।
उत्पतन्तंयुगान्तानगिञ्जलौघैरिववासवः ॥ 23 ॥
निर्ददाह स तान्बाणान्रामकार्मुकनिःसृतान् ।
रावणस्यमहान् शूलःपतङ्गानिवपावकः ॥ 24 ॥
तान्दृष्टवाभस्मसाद्भूतान्शूलसम्स्पर्शचूर्णितान् ।
सायकानन्तरिक्षस्थान् राघवःक्रोधमाहरत् ॥ 25 ॥
स ताम्मातलिनानीतांशक्तिंवासवसम्मताम् ।
जग्राहपरमक्रुद्धोराघवोरघुनन्दनः ॥ 26 ॥
सातोलिताबलवताशक्तिर्घण्टाकृतस्वना ।
नभःप्रज्वालयामासयुगान्तोल्केवसप्रभा ॥ 27 ॥
साक्षिप्ताराक्षसेन्द्रस्यतस्मिन्कूलेपपात ह ।
भिन्नःशक्त्यामहान् शूलोनिपपातहतद्युतिः ॥ 28 ॥
निर्भिभेदततोबाणैर्हयानस्यमहाजवान् ।
रामस्त्रीक्ष्णैर्महावेगैर्भाणवद्भिरजिह्मगैः ॥ 29 ॥
निर्बिभेदोरपितदारावणन्निशितैश्शरैः ।
राघवःपरमायत्तोललाटेपत्रतिभिस्त्रिभिः ॥ 30 ॥
स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गोगात्रप्रसृतशोणितः ।
राक्षसेन्द्रस्समूहस्थःफुल्लाशोकैवाबभौ ॥ 31 ॥
स रामबाणैरतिविद्धगात्रोनिशाचरेन्द्रःक्षतजार्द्रगात्रः ।
जगामखेदं च समाजमध्येक्रोधं च चक्रेसुभृशन्तदानीम् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुरधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha caturadhikaśatatamassargaḥ |
tasyakruddhasyavadanandṛṣṭavārāmasyadhīmataḥ || 1 ||
sarvabhūtānivitresuḥprākampata ca medinī |
siṃhaśārdūlānśailassañcacālacaladdrumaḥ |
babhūvacāpikṣubhitaḥsamudraḥsaritāmpatiḥ || 2 ||
kharāścakharanirghoṣāgaganeparuṣāghanāḥ |
autpātikāninardantassamantātparicakramuḥ || 3 ||
rāmandṛṣṭavāsusaṅkruddhamutpātāṃścaivasudāruṇān |
vitresussarvabhūtānirāvaṇasyābhavadbhayam || 4 ||
vimānasthāstadādevāgandharvāścamahoragāḥ |
ṛṣidāvanadaityāścagarutmantaścakhecarāḥ || 5 ||
dadṛśustetadāyuddhaṃlokasamvartasaṃsthitam |
nānāpraharaṇairbhīmaiśśūrayossamprayudhyatoḥ || 6 ||
ūcussurāsurāssarvetadāvigrahamāgatāḥ |
prekṣamāṇāmaharyuddhaṃvākyambhaktyāprahṛṣṭavat || 7 ||
daśagrīvañjayetyāhurasurāḥsamavasthitāḥ |
devārāmamavocaṃstetvañjayetipunaḥpunaḥ || 8 ||
etasminnantarekrodhādrāghavasya sa rāvaṇaḥ |
prahartukāmoduṣṭātmāspṛśan praharaṇammahat || 9 ||
vajrasārammahānādaṃsarvaśatrunibarhaṇam |
śailaśṛṅganibhaiḥkūṭaiścittadṛṣṭibhayāvaham || 10 ||
sadhūmamivatīkṣṇāgraṃyugāntāgnicamopamam |
atiraudramanāsādyaṅkālenāpidurāsadam || 11 ||
trāsanaṃsarvabhūtānāndāraṇambhedanantathā |
pradīptamivaroṣeṇaśūlañjagrāharāvaṇaḥ || 12 ||
tacchūlamparamakruddhomadhyejagrāhavīryavān |
anekaiḥsamareśśūrairākṣasaiḥparivāritaḥ || 13 ||
samudyamyamahākāyonanādayudhibhairavam |
saṃraktanayanoroṣātsvasainyamabhiharṣayan || 14 ||
pṛthivīñcāntarikṣaṃ ca diśaścapradiśastathā |
prākampayattadāśabdorākṣasendrasyadāruṇaḥ || 15 ||
atinādasyyadānenatenatasyadurātmanaḥ |
sarvabhūtānivitresussāgaraścapracukṣubhe || 16 ||
sa gṛhītvāmahāvīryaśśūlantadrāvaṇomahat |
vinadyasumahānādaṃrāmamparuṣamabravīt || 17 ||
śūlo'yaṃvajrasārasterāmaroṣānmayodyataḥ |
tavabhrātṛsahāyasyasamyak prāṇān hariṣyati || 18 ||
rakṣasāmadyaśūrāṇānnihatānāñcamūmukhe |
tvānnihatyaraṇaślāghīkaromitarasāsamam || 19 ||
tiṣṭhedānīnnihamanitvāmeṣaśūlenarāghava |
evamuktvā sa cikṣepatacchūlaṃrākṣasādhipaḥ || 20 ||
tadrāvaṇakarānmuktaṃvidyunmālāsamāvṛtam |
aṣṭaghaṇṭammahānādaṃviyadgatamaśobhata || 21 ||
tacchūlaṃrāghavodṛṣṭavājvalantaṅghoradarśanam |
sasarjaviśikhānrāmaścāpamāyamyavīryavān || 22 ||
āpatantaṃśaraugheṇavārayāmāsarāghavaḥ |
utpatantaṃyugāntānagiñjalaughairivavāsavaḥ || 23 ||
nirdadāha sa tānbāṇānrāmakārmukaniḥsṛtān |
rāvaṇasyamahān śūlaḥpataṅgānivapāvakaḥ || 24 ||
tāndṛṣṭavābhasmasādbhūtānśūlasamsparśacūrṇitān |
sāyakānantarikṣasthān rāghavaḥkrodhamāharat || 25 ||
sa tāmmātalinānītāṃśaktiṃvāsavasammatām |
jagrāhaparamakruddhorāghavoraghunandanaḥ || 26 ||
sātolitābalavatāśaktirghaṇṭākṛtasvanā |
nabhaḥprajvālayāmāsayugāntolkevasaprabhā || 27 ||
sākṣiptārākṣasendrasyatasminkūlepapāta ha |
bhinnaḥśaktyāmahān śūlonipapātahatadyutiḥ || 28 ||
nirbhibhedatatobāṇairhayānasyamahājavān |
rāmastrīkṣṇairmahāvegairbhāṇavadbhirajihmagaiḥ || 29 ||
nirbibhedorapitadārāvaṇanniśitaiśśaraiḥ |
rāghavaḥparamāyattolalāṭepatratibhistribhiḥ || 30 ||
sa śarairbhinnasarvāṅgogātraprasṛtaśoṇitaḥ |
rākṣasendrassamūhasthaḥphullāśokaivābabhau || 31 ||
sa rāmabāṇairatividdhagātroniśācarendraḥkṣatajārdragātraḥ |
jagāmakhedaṃ ca samājamadhyekrodhaṃ ca cakresubhṛśantadānīm || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturadhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.