శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చషష్టితమస్సర్గః ।
స తథోక్తస్తునిర్భర్త్స్యకుమ్భకర్ణోమహోదరమ్ ।
అబ్రవీద్రాక్షసశ్రేష్ఠమ్భ్రాతరంరావణన్తతః ॥ 1 ॥
సోఽహన్తవభయఙ్ఘోరంవధాత్తస్యదురాత్మనః ।
రామస్యాద్యప్రమార్జామినిర్వైరోహిసుఖీభవ ॥ 2 ॥
గర్జన్తి న వృథాశూరానిర్జలాఇవతోయదాః ।
పశ్యసమ్పద్యమానన్తుగర్జితంయుధికర్మణా ॥ 3 ॥
న మర్షయన్తిచాత్మానంసమ్భావయతినాత్మనా ।
అదర్శయిత్వాశూరాస్తుకర్మకుర్వన్తిదుష్కరమ్ ॥ 4 ॥
విక్లబానామబుద్ధీనాంరాజ్ఞాపణ్డితమానినామ్ ।
శ్రృణ్వతాసదితమిదన్త్వాద్విధానామ్మహోదర ॥ 5 ॥
యుద్ధేకాపురుషైర్నిత్యమ్భవద్భిఃప్రియవాదిభిః ।
రాజానమనుగచ్ఛద్భిఃసర్వఙ్కృత్యమోద్ధిసాదితమ్ ॥ 6 ॥
రాజశేషాకృతాలఙ్కాక్షీణఃకోశోబలంహతమ్ ।
రాజానమిమమాసాద్యసుహృచచిహ్నమమిత్రకమ్ ॥ 7 ॥
ఏషనిర్యామ్యహంయుద్ధముద్యతశ్శత్రునిర్జయే ।
దుర్నయమ్భవతామద్యసమీకర్తుమ్మిహాహవే ॥ 8 ॥
ఏవముక్తవతోవాక్యఙ్కుమ్భకర్ణస్యధీమతః ।
ప్రత్యువాచతతోవాక్యమ్ప్రహసన్రాక్షసాధిపః ॥ 9 ॥
మహోదరోఽయంరామాత్తుపరిత్రస్తో న సంశయః ।
న హిరోచయతేతాత యుద్ధంయుద్ధవిశారద ॥ 10 ॥
కశ్చిన్మేత్వత్సమోనాస్తిసౌహృదేనబలేన చ ।
గచ్ఛశత్రువధాయత్వఙ్కుమ్భకర్ణజయాయ చ ॥ 11 ॥
తస్మాత్తుశత్రునాశార్థమ్భవాన్సమ్బోధితోమయా ।
అయంహికాలస్సుహృదాంరాక్షసానామరిన్దమ ॥ 12 ॥
తద్గచ్ఛ శూలమాదాయ పాశహస్త ఇవాన్తకః ।
వానరాన్ రాజపుత్రౌ చ భక్షయాదిత్యతేజసౌ ॥ 13 ॥
సమాలోక్యతుతేరూపంవిద్రవిష్యన్తివానరాః ।
రామలక్ష్మణయోశ్చాపిహృదయేప్రస్ఫుటిష్యతః ॥ 14 ॥
ఏవముక్త్వామహాతేజాఃకుమ్భకర్ణమ్మహాబలమ్ ।
పునర్జాతమివాత్మానమ్మేనేరాక్షసపుఙ్గవః ॥ 15 ॥
కుమ్భకర్ణబలాభిజ్ఞో జానంస్తస్య పరాక్రమమ్ ।
బభూవ ముదితో రాజా శశాఙ్క ఇవ నిర్మలః ॥ 16 ॥
ఇత్యేవముక్తఃసమ్హృష్టోనిర్జగామమహాబలః ।
రాజ్ఞస్తువచనంశ్రుత్వాకుమ్భకర్ణస్సముద్యతః ॥ 17 ॥
ఆదదేనిశితంశూలంవేగాచ్ఛత్రునిబర్హణమ్ ।
సర్వకాలాయసన్దీప్తన్తప్తకాఞ్చనభూషణమ్ ॥ 18 ॥
ఇన్ద్రాశనిసమమ్భీమంవజ్రప్రతిమగౌరవమ్ ।
దేవదానవగన్ధర్వయక్షపన్నగసూదనమ్ ॥ 19 ॥
రక్తమాల్యమ్మహాధామంస్వతశ్చోద్గతపావకమ్ ।
ఆదాయనిశితంశూలంశత్రుశోణితరఞ్జితమ్ ॥ 20 ॥
కుమ్భకర్ణోమహాతేజారావణంవాక్యమబ్రవీత్ ।
గమిష్యామ్యహమేకాకీతిష్ఠత్విహబలమ్మమ ॥ 21 ॥
అద్యతాన్ క్షుభితాన్ క్రుద్ధోభక్షయిష్యామివానరాన్ ।
కుమ్భకర్ణవచశ్శ్రుత్వారావణోవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 22 ॥
సైన్యైఃపరివృతోగచ్ఛశూలముద్గతపాణిభిః ।
వానరాహిమహాత్మానశ్శీఘ్రాస్సవ్యవసాయినః ॥ 23 ॥
ఏకాకినమ్ప్రమత్తంవానయేయుద్ధశనైఃక్ష్యమ్ ।
తస్మాత్పరమదుర్ధర్షైః సైన్యైఃపరివృతోవ్రజ ॥ 24 ॥
రక్షసామహితంసర్వంశత్రుపక్షన్నిషూదయ ।
అథాసనాత్సముత్పత్యస్రజం మణికృతాన్తరామ్ ॥ 25 ॥
ఆబబన్ధమహాతేజాఃకుమ్భకర్ణస్యరావణః ।
అఙ్గదాన్యఙ్గులీవేష్టాన్వరాణ్యాభరణాని చ ॥ 26 ॥
హారం చ శ్శిసఙ్కాశమాబబన్దమహాత్మనః ।
దివ్యాని చ సుగన్ధీనిమాల్యదామానిరావణః ॥ 27 ॥
శ్రోత్రిచాసఞ్జయామాసశ్రీమతీచాస్యకుణ్డలే ।
కాఞ్చనాఙ్గదకేయూరోనిష్కాభరణభూషితః ॥ 28 ॥
కుమ్భకర్ణోబృహత్కర్ణస్సుహుతోఽగ్నిరివాబభౌ ।
శ్రోణీసూత్రేణమహతామేచకేనవ్యరాజత ॥ 29 ॥
అమృతోత్పాదనేనద్ధోభుజఙ్గేనేవమన్దరః ।
స కాఞ్చనమ్భారసహన్నివాతంవిద్యుత్ప్రభన్దీప్తమివాత్మభాసా ।
ఆబధ్యమానఃకవచంరరాజసన్ధ్యాభ్రసమ్వీతరాజః ॥ 30 ॥
సర్వాభరణనద్ధాఙ్గః శూలపాణిః స రాక్షసః ।
త్రివిక్రమకృతోత్సాహో నారాయణ ఇవాబభౌ ॥ 31 ॥
భ్రాతరంసమ్పరిష్వజ్యకృత్వాచాపిప్రదక్షిణమ్ ।
ప్రణమ్యశిరసాతస్మైసమ్ప్రతస్థేమహాబలః ॥ 32 ॥
నిష్పతన్తమ్మహాకాయమ్మహానాదమ్మహాబలమ్ ।
తమాశీర్భిఃప్రశస్తాభిఃప్రేషయామాసరావణః ॥ 33 ॥
శఙ్ఖదున్దుభినిర్ఘోషైస్సైన్యైశ్చాపివరాయుథైః ।
తఙ్గజైశ్చతురఙ్గైశ్చస్యన్దనైశ్చామ్బుదస్వనైః ॥ 34 ॥
అనుజగ్ముర్మహాత్మానం రథినో రథినాం వరమ్ ।
సర్పైరుష్ట్రైఃఖరైరశ్వైస్సిమ్హద్విపమృగద్విజైః ।
అనుజగ్ముశ్చతఙ్ఘోరఙ్కుమ్భకర్ణమ్మహాబలమ్ ॥ 35 ॥
స పుష్పవర్షైరవకీర్యమాణోధృతాతపత్రఃశితశూలపాణిః ।
మదోత్కటఃశోణితగన్ధమత్తోవినిర్యయౌదావనదేవశత్రుః ॥ 36 ॥
పదాతయశ్చబహవోమహానాదామహాబలాః ।
అన్వయూరాక్షసాభీమాభీమాక్షాశ్శస్త్రపాణయః ॥ 37 ॥
రక్తాక్షాస్సుమహాకాయానీలాఞ్చనచయోపమాః ।
శూలానుద్యమ్యఖడగాంశ్చనిశితాంశ్చపరశ్వధాన్ ॥ 38 ॥
బహువ్యామాంశ్చపరిఘాన్గదాశ్చముసలాని చ ।
తాలస్కన్ధాంశ్చవిపులాన్క్షేపణీయాన్దురాసదాన్ ॥ 39 ॥
అథాన్యద్వపురాదాయదారుణంరోమహర్షణమ్ ।
నిష్పపాతమహాతేజాఃకుమ్భకర్ణోమహాబలః ॥ 40 ॥
ధనుఃశతపరీణాహః స షట్ఛత్రసముచ్ఛ్రితః ।
రౌద్రఃశకటచక్రాక్షోమహాపర్వతసన్నిభః ॥ 41 ॥
సన్నిపత్య చ రక్షాంసిదగ్ధశైలోపమామహాన్ ।
కుమ్భకర్ణోమహావక్త్రఃప్రహసన్నిదమబ్రవీత్ ॥ 42 ॥
అద్యవానరముఖ్యానాన్తానియూథానిభాగశ ।
నిర్దహిష్యామిసఙ్ఖ్రుద్ధశ్శలాభానివపావకః ॥ 43 ॥
నాపరాధ్యన్తిమేకామంవానరాః వనచారిణః ।
జాతిరస్మద్విధానాంసాపురోద్యానవిభూషణమ్ ॥ 44 ॥
పురరోధస్యమూలన్తురాఘవస్సహలక్ష్మణః ।
హతేతస్మిన్ హతంసర్వన్తంవధిష్యామిసంయుగే ॥ 45 ॥
ఏవం తస్య బ్రువాణస్య కుమ్భకర్ణస్య రాక్షసాః ।
నాదం చక్రుర్మహాఘోరం కమ్పయన్త ఇవార్ణవమ్ ॥ 46 ॥
తస్యనిష్పతతస్తూర్ణఙ్కుమ్భకర్ణస్యధీమతః ।
బభూవుర్ఘోరరూపాణినిమిత్తానిసమన్తతః ॥ 47 ॥
ఉల్కాశనియుతామేఘాబభూవుర్గర్ధభారుణాః ।
ససాగరవనాచైవవసుధాసమకమ్పత ॥ 48 ॥
ఘోరరూపాశ్శివానేదుస్సజ్వాలకబలైర్ముఖైః ।
మణ్డలాన్యపసవ్యానిబబన్ధుశ్చవిహఙ్గమాః ॥ 49 ॥
నిష్పపాత చ గృధ్రోమాలేవాఽస్యపథిగచ్ఛతః ।
ప్రాస్ఫురన్నయనఞ్చాస్యసవ్యోబాహుశ్చకమ్పత ॥ 50 ॥
నిష్పపాతతదాచోల్కాజ్వలన్తీభీమనిశ్శ్వనా ।
ఆదిత్యోనిష్ప్రభశ్చాసీన్నప్రవాతి చ ఽనిలః ॥ 51 ॥
అచిన్తయన్మహోత్పాతానుదితాన్రోమహర్షణాన్ ।
నిర్యయౌకుమ్భకర్ణస్తుకృతాన్తబలచోదితః ॥ 52 ॥
న లఙ్ఘయిత్వాప్రాకారమ్పద్భ్యామ్పర్వతసన్నిభః ।
దదర్శాభ్రఘనప్రఖ్యంవానరానీకమద్భుతమ్ ॥ 53 ॥
తేదృష్టవారాక్షసశ్రేష్ఠంవానరాఃపర్వతోపమమ్ ।
వాయునున్నాఇవఘనాయయుస్సర్వాదిశస్తదా ॥ 54 ॥
తద్వానరానీకమతిప్రచణ్డన్దిశోద్రవద్భిన్నమవాభ్రజాలమ్ ।
స కుమ్భకర్ణస్సమవేక్ష్యహర్షాన్ననాదభూయోఘనవద్ఘనాభః ॥ 55 ॥
తేతస్యఘోరన్నినదన్నిశమ్యయథానినాదన్దివివారిదస్య ।
పేతుర్ధరణ్యామ్బహవఃప్లవఙ్గానికృత్తమూలాఇవశాలవృక్షాః ॥ 56 ॥
విపులపరిఘవాన్ స కుమ్భకర్ణోరిపునిధనాయవినిస్పృతోత్మా ।
కపిషణభయమాదదత్సుభీమమ్ప్రభురివదణ్డవాన్యుగాన్తే ॥ 57 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చషష్టితమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।
स तथोक्तस्तुनिर्भर्त्स्यकुम्भकर्णोमहोदरम् ।
अब्रवीद्राक्षसश्रेष्ठम्भ्रातरंरावणन्ततः ॥ 1 ॥
सोऽहन्तवभयङ्घोरंवधात्तस्यदुरात्मनः ।
रामस्याद्यप्रमार्जामिनिर्वैरोहिसुखीभव ॥ 2 ॥
गर्जन्ति न वृथाशूरानिर्जलाइवतोयदाः ।
पश्यसम्पद्यमानन्तुगर्जितंयुधिकर्मणा ॥ 3 ॥
न मर्षयन्तिचात्मानंसम्भावयतिनात्मना ।
अदर्शयित्वाशूरास्तुकर्मकुर्वन्तिदुष्करम् ॥ 4 ॥
विक्लबानामबुद्धीनांराज्ञापण्डितमानिनाम् ।
श्रृण्वतासदितमिदन्त्वाद्विधानाम्महोदर ॥ 5 ॥
युद्धेकापुरुषैर्नित्यम्भवद्भिःप्रियवादिभिः ।
राजानमनुगच्छद्भिःसर्वङ्कृत्यमोद्धिसादितम् ॥ 6 ॥
राजशेषाकृतालङ्काक्षीणःकोशोबलंहतम् ।
राजानमिममासाद्यसुहृचचिह्नममित्रकम् ॥ 7 ॥
एषनिर्याम्यहंयुद्धमुद्यतश्शत्रुनिर्जये ।
दुर्नयम्भवतामद्यसमीकर्तुम्मिहाहवे ॥ 8 ॥
एवमुक्तवतोवाक्यङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।
प्रत्युवाचततोवाक्यम्प्रहसन्राक्षसाधिपः ॥ 9 ॥
महोदरोऽयंरामात्तुपरित्रस्तो न संशयः ।
न हिरोचयतेतात युद्धंयुद्धविशारद ॥ 10 ॥
कश्चिन्मेत्वत्समोनास्तिसौहृदेनबलेन च ।
गच्छशत्रुवधायत्वङ्कुम्भकर्णजयाय च ॥ 11 ॥
तस्मात्तुशत्रुनाशार्थम्भवान्सम्बोधितोमया ।
अयंहिकालस्सुहृदांराक्षसानामरिन्दम ॥ 12 ॥
तद्गच्छ शूलमादाय पाशहस्त इवान्तकः ।
वानरान् राजपुत्रौ च भक्षयादित्यतेजसौ ॥ 13 ॥
समालोक्यतुतेरूपंविद्रविष्यन्तिवानराः ।
रामलक्ष्मणयोश्चापिहृदयेप्रस्फुटिष्यतः ॥ 14 ॥
एवमुक्त्वामहातेजाःकुम्भकर्णम्महाबलम् ।
पुनर्जातमिवात्मानम्मेनेराक्षसपुङ्गवः ॥ 15 ॥
कुम्भकर्णबलाभिज्ञो जानंस्तस्य पराक्रमम् ।
बभूव मुदितो राजा शशाङ्क इव निर्मलः ॥ 16 ॥
इत्येवमुक्तःसम्हृष्टोनिर्जगाममहाबलः ।
राज्ञस्तुवचनंश्रुत्वाकुम्भकर्णस्समुद्यतः ॥ 17 ॥
आददेनिशितंशूलंवेगाच्छत्रुनिबर्हणम् ।
सर्वकालायसन्दीप्तन्तप्तकाञ्चनभूषणम् ॥ 18 ॥
इन्द्राशनिसमम्भीमंवज्रप्रतिमगौरवम् ।
देवदानवगन्धर्वयक्षपन्नगसूदनम् ॥ 19 ॥
रक्तमाल्यम्महाधामंस्वतश्चोद्गतपावकम् ।
आदायनिशितंशूलंशत्रुशोणितरञ्जितम् ॥ 20 ॥
कुम्भकर्णोमहातेजारावणंवाक्यमब्रवीत् ।
गमिष्याम्यहमेकाकीतिष्ठत्विहबलम्मम ॥ 21 ॥
अद्यतान् क्षुभितान् क्रुद्धोभक्षयिष्यामिवानरान् ।
कुम्भकर्णवचश्श्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सैन्यैःपरिवृतोगच्छशूलमुद्गतपाणिभिः ।
वानराहिमहात्मानश्शीघ्रास्सव्यवसायिनः ॥ 23 ॥
एकाकिनम्प्रमत्तंवानयेयुद्धशनैःक्ष्यम् ।
तस्मात्परमदुर्धर्षैः सैन्यैःपरिवृतोव्रज ॥ 24 ॥
रक्षसामहितंसर्वंशत्रुपक्षन्निषूदय ।
अथासनात्समुत्पत्यस्रजं मणिकृतान्तराम् ॥ 25 ॥
आबबन्धमहातेजाःकुम्भकर्णस्यरावणः ।
अङ्गदान्यङ्गुलीवेष्टान्वराण्याभरणानि च ॥ 26 ॥
हारं च श्शिसङ्काशमाबबन्दमहात्मनः ।
दिव्यानि च सुगन्धीनिमाल्यदामानिरावणः ॥ 27 ॥
श्रोत्रिचासञ्जयामासश्रीमतीचास्यकुण्डले ।
काञ्चनाङ्गदकेयूरोनिष्काभरणभूषितः ॥ 28 ॥
कुम्भकर्णोबृहत्कर्णस्सुहुतोऽग्निरिवाबभौ ।
श्रोणीसूत्रेणमहतामेचकेनव्यराजत ॥ 29 ॥
अमृतोत्पादनेनद्धोभुजङ्गेनेवमन्दरः ।
स काञ्चनम्भारसहन्निवातंविद्युत्प्रभन्दीप्तमिवात्मभासा ।
आबध्यमानःकवचंरराजसन्ध्याभ्रसम्वीतराजः ॥ 30 ॥
सर्वाभरणनद्धाङ्गः शूलपाणिः स राक्षसः ।
त्रिविक्रमकृतोत्साहो नारायण इवाबभौ ॥ 31 ॥
भ्रातरंसम्परिष्वज्यकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।
प्रणम्यशिरसातस्मैसम्प्रतस्थेमहाबलः ॥ 32 ॥
निष्पतन्तम्महाकायम्महानादम्महाबलम् ।
तमाशीर्भिःप्रशस्ताभिःप्रेषयामासरावणः ॥ 33 ॥
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैस्सैन्यैश्चापिवरायुथैः ।
तङ्गजैश्चतुरङ्गैश्चस्यन्दनैश्चाम्बुदस्वनैः ॥ 34 ॥
अनुजग्मुर्महात्मानं रथिनो रथिनां वरम् ।
सर्पैरुष्ट्रैःखरैरश्वैस्सिम्हद्विपमृगद्विजैः ।
अनुजग्मुश्चतङ्घोरङ्कुम्भकर्णम्महाबलम् ॥ 35 ॥
स पुष्पवर्षैरवकीर्यमाणोधृतातपत्रःशितशूलपाणिः ।
मदोत्कटःशोणितगन्धमत्तोविनिर्ययौदावनदेवशत्रुः ॥ 36 ॥
पदातयश्चबहवोमहानादामहाबलाः ।
अन्वयूराक्षसाभीमाभीमाक्षाश्शस्त्रपाणयः ॥ 37 ॥
रक्ताक्षास्सुमहाकायानीलाञ्चनचयोपमाः ।
शूलानुद्यम्यखडगांश्चनिशितांश्चपरश्वधान् ॥ 38 ॥
बहुव्यामांश्चपरिघान्गदाश्चमुसलानि च ।
तालस्कन्धांश्चविपुलान्क्षेपणीयान्दुरासदान् ॥ 39 ॥
अथान्यद्वपुरादायदारुणंरोमहर्षणम् ।
निष्पपातमहातेजाःकुम्भकर्णोमहाबलः ॥ 40 ॥
धनुःशतपरीणाहः स षट्छत्रसमुच्छ्रितः ।
रौद्रःशकटचक्राक्षोमहापर्वतसन्निभः ॥ 41 ॥
सन्निपत्य च रक्षांसिदग्धशैलोपमामहान् ।
कुम्भकर्णोमहावक्त्रःप्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ 42 ॥
अद्यवानरमुख्यानान्तानियूथानिभागश ।
निर्दहिष्यामिसङ्ख्रुद्धश्शलाभानिवपावकः ॥ 43 ॥
नापराध्यन्तिमेकामंवानराः वनचारिणः ।
जातिरस्मद्विधानांसापुरोद्यानविभूषणम् ॥ 44 ॥
पुररोधस्यमूलन्तुराघवस्सहलक्ष्मणः ।
हतेतस्मिन् हतंसर्वन्तंवधिष्यामिसंयुगे ॥ 45 ॥
एवं तस्य ब्रुवाणस्य कुम्भकर्णस्य राक्षसाः ।
नादं चक्रुर्महाघोरं कम्पयन्त इवार्णवम् ॥ 46 ॥
तस्यनिष्पततस्तूर्णङ्कुम्भकर्णस्यधीमतः ।
बभूवुर्घोररूपाणिनिमित्तानिसमन्ततः ॥ 47 ॥
उल्काशनियुतामेघाबभूवुर्गर्धभारुणाः ।
ससागरवनाचैववसुधासमकम्पत ॥ 48 ॥
घोररूपाश्शिवानेदुस्सज्वालकबलैर्मुखैः ।
मण्डलान्यपसव्यानिबबन्धुश्चविहङ्गमाः ॥ 49 ॥
निष्पपात च गृध्रोमालेवाऽस्यपथिगच्छतः ।
प्रास्फुरन्नयनञ्चास्यसव्योबाहुश्चकम्पत ॥ 50 ॥
निष्पपाततदाचोल्काज्वलन्तीभीमनिश्श्वना ।
आदित्योनिष्प्रभश्चासीन्नप्रवाति च ऽनिलः ॥ 51 ॥
अचिन्तयन्महोत्पातानुदितान्रोमहर्षणान् ।
निर्ययौकुम्भकर्णस्तुकृतान्तबलचोदितः ॥ 52 ॥
न लङ्घयित्वाप्राकारम्पद्भ्याम्पर्वतसन्निभः ।
ददर्शाभ्रघनप्रख्यंवानरानीकमद्भुतम् ॥ 53 ॥
तेदृष्टवाराक्षसश्रेष्ठंवानराःपर्वतोपमम् ।
वायुनुन्नाइवघनाययुस्सर्वादिशस्तदा ॥ 54 ॥
तद्वानरानीकमतिप्रचण्डन्दिशोद्रवद्भिन्नमवाभ्रजालम् ।
स कुम्भकर्णस्समवेक्ष्यहर्षान्ननादभूयोघनवद्घनाभः ॥ 55 ॥
तेतस्यघोरन्निनदन्निशम्ययथानिनादन्दिविवारिदस्य ।
पेतुर्धरण्याम्बहवःप्लवङ्गानिकृत्तमूलाइवशालवृक्षाः ॥ 56 ॥
विपुलपरिघवान् स कुम्भकर्णोरिपुनिधनायविनिस्पृतोत्मा ।
कपिषणभयमाददत्सुभीमम्प्रभुरिवदण्डवान्युगान्ते ॥ 57 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
sa tathoktastunirbhartsyakumbhakarṇomahodaram |
abravīdrākṣasaśreṣṭhambhrātaraṃrāvaṇantataḥ || 1 ||
so'hantavabhayaṅghoraṃvadhāttasyadurātmanaḥ |
rāmasyādyapramārjāminirvairohisukhībhava || 2 ||
garjanti na vṛthāśūrānirjalāivatoyadāḥ |
paśyasampadyamānantugarjitaṃyudhikarmaṇā || 3 ||
na marṣayanticātmānaṃsambhāvayatinātmanā |
adarśayitvāśūrāstukarmakurvantiduṣkaram || 4 ||
viklabānāmabuddhīnāṃrājñāpaṇḍitamāninām |
śrṛṇvatāsaditamidantvādvidhānāmmahodara || 5 ||
yuddhekāpuruṣairnityambhavadbhiḥpriyavādibhiḥ |
rājānamanugacchadbhiḥsarvaṅkṛtyamoddhisāditam || 6 ||
rājaśeṣākṛtālaṅkākṣīṇaḥkośobalaṃhatam |
rājānamimamāsādyasuhṛcacihnamamitrakam || 7 ||
eṣaniryāmyahaṃyuddhamudyataśśatrunirjaye |
durnayambhavatāmadyasamīkartummihāhave || 8 ||
evamuktavatovākyaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
pratyuvācatatovākyamprahasanrākṣasādhipaḥ || 9 ||
mahodaro'yaṃrāmāttuparitrasto na saṃśayaḥ |
na hirocayatetāta yuddhaṃyuddhaviśārada || 10 ||
kaścinmetvatsamonāstisauhṛdenabalena ca |
gacchaśatruvadhāyatvaṅkumbhakarṇajayāya ca || 11 ||
tasmāttuśatrunāśārthambhavānsambodhitomayā |
ayaṃhikālassuhṛdāṃrākṣasānāmarindama || 12 ||
tadgaccha śūlamādāya pāśahasta ivāntakaḥ |
vānarān rājaputrau ca bhakṣayādityatejasau || 13 ||
samālokyatuterūpaṃvidraviṣyantivānarāḥ |
rāmalakṣmaṇayoścāpihṛdayeprasphuṭiṣyataḥ || 14 ||
evamuktvāmahātejāḥkumbhakarṇammahābalam |
punarjātamivātmānammenerākṣasapuṅgavaḥ || 15 ||
kumbhakarṇabalābhijño jānaṃstasya parākramam |
babhūva mudito rājā śaśāṅka iva nirmalaḥ || 16 ||
ityevamuktaḥsamhṛṣṭonirjagāmamahābalaḥ |
rājñastuvacanaṃśrutvākumbhakarṇassamudyataḥ || 17 ||
ādadeniśitaṃśūlaṃvegācchatrunibarhaṇam |
sarvakālāyasandīptantaptakāñcanabhūṣaṇam || 18 ||
indrāśanisamambhīmaṃvajrapratimagauravam |
devadānavagandharvayakṣapannagasūdanam || 19 ||
raktamālyammahādhāmaṃsvataścodgatapāvakam |
ādāyaniśitaṃśūlaṃśatruśoṇitarañjitam || 20 ||
kumbhakarṇomahātejārāvaṇaṃvākyamabravīt |
gamiṣyāmyahamekākītiṣṭhatvihabalammama || 21 ||
adyatān kṣubhitān kruddhobhakṣayiṣyāmivānarān |
kumbhakarṇavacaśśrutvārāvaṇovākyamabravīt || 22 ||
sainyaiḥparivṛtogacchaśūlamudgatapāṇibhiḥ |
vānarāhimahātmānaśśīghrāssavyavasāyinaḥ || 23 ||
ekākinampramattaṃvānayeyuddhaśanaiḥkṣyam |
tasmātparamadurdharṣaiḥ sainyaiḥparivṛtovraja || 24 ||
rakṣasāmahitaṃsarvaṃśatrupakṣanniṣūdaya |
athāsanātsamutpatyasrajaṃ maṇikṛtāntarām || 25 ||
ābabandhamahātejāḥkumbhakarṇasyarāvaṇaḥ |
aṅgadānyaṅgulīveṣṭānvarāṇyābharaṇāni ca || 26 ||
hāraṃ ca śśisaṅkāśamābabandamahātmanaḥ |
divyāni ca sugandhīnimālyadāmānirāvaṇaḥ || 27 ||
śrotricāsañjayāmāsaśrīmatīcāsyakuṇḍale |
kāñcanāṅgadakeyūroniṣkābharaṇabhūṣitaḥ || 28 ||
kumbhakarṇobṛhatkarṇassuhuto'gnirivābabhau |
śroṇīsūtreṇamahatāmecakenavyarājata || 29 ||
amṛtotpādanenaddhobhujaṅgenevamandaraḥ |
sa kāñcanambhārasahannivātaṃvidyutprabhandīptamivātmabhāsā |
ābadhyamānaḥkavacaṃrarājasandhyābhrasamvītarājaḥ || 30 ||
sarvābharaṇanaddhāṅgaḥ śūlapāṇiḥ sa rākṣasaḥ |
trivikramakṛtotsāho nārāyaṇa ivābabhau || 31 ||
bhrātaraṃsampariṣvajyakṛtvācāpipradakṣiṇam |
praṇamyaśirasātasmaisampratasthemahābalaḥ || 32 ||
niṣpatantammahākāyammahānādammahābalam |
tamāśīrbhiḥpraśastābhiḥpreṣayāmāsarāvaṇaḥ || 33 ||
śaṅkhadundubhinirghoṣaissainyaiścāpivarāyuthaiḥ |
taṅgajaiścaturaṅgaiścasyandanaiścāmbudasvanaiḥ || 34 ||
anujagmurmahātmānaṃ rathino rathināṃ varam |
sarpairuṣṭraiḥkharairaśvaissimhadvipamṛgadvijaiḥ |
anujagmuścataṅghoraṅkumbhakarṇammahābalam || 35 ||
sa puṣpavarṣairavakīryamāṇodhṛtātapatraḥśitaśūlapāṇiḥ |
madotkaṭaḥśoṇitagandhamattoviniryayaudāvanadevaśatruḥ || 36 ||
padātayaścabahavomahānādāmahābalāḥ |
anvayūrākṣasābhīmābhīmākṣāśśastrapāṇayaḥ || 37 ||
raktākṣāssumahākāyānīlāñcanacayopamāḥ |
śūlānudyamyakhaḍagāṃścaniśitāṃścaparaśvadhān || 38 ||
bahuvyāmāṃścaparighāngadāścamusalāni ca |
tālaskandhāṃścavipulānkṣepaṇīyāndurāsadān || 39 ||
athānyadvapurādāyadāruṇaṃromaharṣaṇam |
niṣpapātamahātejāḥkumbhakarṇomahābalaḥ || 40 ||
dhanuḥśataparīṇāhaḥ sa ṣaṭchatrasamucchritaḥ |
raudraḥśakaṭacakrākṣomahāparvatasannibhaḥ || 41 ||
sannipatya ca rakṣāṃsidagdhaśailopamāmahān |
kumbhakarṇomahāvaktraḥprahasannidamabravīt || 42 ||
adyavānaramukhyānāntāniyūthānibhāgaśa |
nirdahiṣyāmisaṅkhruddhaśśalābhānivapāvakaḥ || 43 ||
nāparādhyantimekāmaṃvānarāḥ vanacāriṇaḥ |
jātirasmadvidhānāṃsāpurodyānavibhūṣaṇam || 44 ||
purarodhasyamūlanturāghavassahalakṣmaṇaḥ |
hatetasmin hataṃsarvantaṃvadhiṣyāmisaṃyuge || 45 ||
evaṃ tasya bruvāṇasya kumbhakarṇasya rākṣasāḥ |
nādaṃ cakrurmahāghoraṃ kampayanta ivārṇavam || 46 ||
tasyaniṣpatatastūrṇaṅkumbhakarṇasyadhīmataḥ |
babhūvurghorarūpāṇinimittānisamantataḥ || 47 ||
ulkāśaniyutāmeghābabhūvurgardhabhāruṇāḥ |
sasāgaravanācaivavasudhāsamakampata || 48 ||
ghorarūpāśśivānedussajvālakabalairmukhaiḥ |
maṇḍalānyapasavyānibabandhuścavihaṅgamāḥ || 49 ||
niṣpapāta ca gṛdhromālevā'syapathigacchataḥ |
prāsphurannayanañcāsyasavyobāhuścakampata || 50 ||
niṣpapātatadācolkājvalantībhīmaniśśvanā |
ādityoniṣprabhaścāsīnnapravāti ca 'nilaḥ || 51 ||
acintayanmahotpātānuditānromaharṣaṇān |
niryayaukumbhakarṇastukṛtāntabalacoditaḥ || 52 ||
na laṅghayitvāprākārampadbhyāmparvatasannibhaḥ |
dadarśābhraghanaprakhyaṃvānarānīkamadbhutam || 53 ||
tedṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhaṃvānarāḥparvatopamam |
vāyununnāivaghanāyayussarvādiśastadā || 54 ||
tadvānarānīkamatipracaṇḍandiśodravadbhinnamavābhrajālam |
sa kumbhakarṇassamavekṣyaharṣānnanādabhūyoghanavadghanābhaḥ || 55 ||
tetasyaghoranninadanniśamyayathāninādandivivāridasya |
peturdharaṇyāmbahavaḥplavaṅgānikṛttamūlāivaśālavṛkṣāḥ || 56 ||
vipulaparighavān sa kumbhakarṇoripunidhanāyavinispṛtotmā |
kapiṣaṇabhayamādadatsubhīmamprabhurivadaṇḍavānyugānte || 57 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.