శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చపఞ్చాశస్సర్గః ।
వజ్రదంష్ట్రంహతంశ్రుత్వావాలిపుత్రేణరావణః ।
బలాధ్యక్షమువాచేదఙ్కృతాఞ్జలిముపస్థితమ్ ॥ 1 ॥
శీఘ్రన్నిర్యాన్తుదుర్ధర్షారాక్షసాభీమవిక్రమాః ।
అకమ్పనమ్పురస్కృత్యసర్వశస్త్రప్రకోవిదమ్ ॥ 2 ॥
ఏషశాస్తాచగోప్తాచనేతాచయుధిసత్తమః ।
భూతికామశ్చమేనిత్యన్నిత్యఞ్చసమరప్రియః ॥ 3 ॥
ఏషజేష్యతికాకత్స్థౌసుగ్రీవఞ్చమహాబలమ్ ।
వానరాంశ్చాపరాన్ ఘోరాన్ హనిష్యతిపరన్తపః ॥ 4 ॥
పరిగృహ్య స తామాజ్ఞాం రావణస్య మహాబలః ।
బలం సమ్ప్రేరయామాస తదా లఘుపరాక్రమః ॥ 5 ॥
తతోనానాప్రహరణాభీమాక్షాభీమదర్శనాః ।
నిష్పేతూరాక్షసాముఖ్యాబలాధ్యక్షప్రచోదితాః ॥ 6 ॥
రథమాస్థాయవిపులన్తప్తకాఞ్చనభూషణమ్ ।
మేఘాభోమేఘవర్ణశ్చమేఘస్వనమహాస్వనః ॥ 7 ॥
రాక్షసైఃసమ్వృతోఘోరైస్తదానిర్యాత్యకమ్పనః ।
నహికమ్పయితుంశక్యఃసురైరపిమహామృధే ॥ 8 ॥
అకమ్పనస్ తతస్ తేషాం ఆదిత్య;ఇవ తేజసా ।
తస్య నిధావమానస్య సమ్రబ్ధస్య యుయుత్సయా ॥ 9 ॥
అకస్మాద్దైన్యమాగచ్ఛద్ధయానాంరథవాహినామ్ ।
వ్యస్ఫురన్నయనఞ్చాస్యసవ్యంయుద్ధాభినదనినః ॥ 10 ॥
వివర్ణోముఖవర్ణశ్చగద్గదశ్చాభవత్స్వనః ।
అభవత్సుదినేకాలేదుర్దినంరూక్షమారుతమ్ ॥ 11 ॥
ఊచుఃఖగమృగాఃసర్వేవాచఃక్రూరాభయావహాః ।
ససింహాపచిత్కన్ధఃశార్దూలసమవిక్రమః ॥ 12 ॥
తానుత్పాతానచిన్స్సైవనిర్జగామరణాజిరమ్ ।
తథానిర్గచ్ఛతస్తస్యరక్షసస్సహరాక్షసైః ॥ 13 ॥
బభూవసుమహాన్నాదఃక్షోభయన్నివసాగరమ్ ।
తేనశబ్దేనవిత్రస్తావానరాణామ్మహాచమూః ॥ 14 ॥
ద్రుమశైలప్రహారాణాంయోద్ధుంసముపతిష్ఠతమ్ ।
తేషాంయుద్ధమ్మహారౌద్రంసఞ్జజ్ఞేకపిరక్షసామ్ ॥ 15 ॥
రామరావణయోరర్ధేసమభిత్యక్తజీవినామ్ ।
సర్వేహ్యతిబలాఃశూరాఃసర్వేపర్వతసన్నిభాః ॥ 16 ॥
హరయోరాక్షసాశ్చైవపరస్పరజిఘాంసవః ।
తేషాంవివర్ధతాంశబ్దఃసంయుగేఽతితరస్వినామ్ ॥ 17 ॥
శుశ్రువేసుమహాన్ కోపాదన్యోన్యమభిగర్జతామ్ ।
రజశ్చారుణవర్ణాభంసుభీమమభవద్ భృశమ్ ॥ 18 ॥
ఉద్ధతంహరిరక్షోభిఃసంరురోధదిశోదశ ।
అన్యోన్యంరజసాతేనకౌశేయోద్ధూతపాణ్డునా ॥ 19 ॥
సమ్వృతానిచభూతానిదదృశుర్నరణాజిరే ।
నధ్వజోనపతాకావాచర్మవాతురగోఽపివా ॥ 20 ॥
ఆయుధంస్యన్దనోవాపిదదృశేతేనరేణునా ।
శబ్దశ్చసుమహాంస్తేషాన్నర్దతామభిధావతామ్ ॥ 21 ॥
శ్రూయతేతుములోయుద్ధేనరూపాణిచకాశిరే ।
హరీనేవసుసంరుష్టాహరయోజఘ్నురాహవే ॥ 22 ॥
రాక్షసారాక్షసాంశ్చాపినిజఘ్నుస్తిమిరేతదా ।
తేపరాంశ్చవినిఘ్నన్తఃస్వాంశ్చవానరరాక్షసాః ॥ 23 ॥
రుధిరార్ద్రాన్తదాచక్రుర్మహీమ్పఙ్కానులేపనామ్ ।
తతస్తురుధిరౌఘేణసిక్తంహ్యపగతంరజః ॥ 24 ॥
శరీరశవసఙ్కీర్ణాబభూవచవసున్ధరా ।
ద్రుమశక్తిగదాప్రాసైశ్శిలాపరిఘతోమరైః ॥ 25 ॥
హరయోరాక్షసాశ్చైవస్తూర్ణఞ్జఘ్నురన్యోన్యమోజసా ।
బాహుభిఃపరిఘాకారైర్యుధ్యన్తఃపర్వతోపమాః ॥ 26 ॥
హరయోభీమకర్మాణోరాక్షసాన్ఝఘ్నురాహవే ।
రాక్షసాస్త్వభిసఙ్క్రుద్ధాఃప్రాసతోమరపాణయః ॥ 27 ॥
కపీన్నిజఘ్నిరేతత్రశస్త్రఃపరమదారుణైః ।
అకమ్పనస్సుసఙ్క్రుద్ధోరాక్షసానాఞ్చమూపతిః ॥ 28 ॥
సమ్హర్షయతితాన్సర్వాన్రాక్షసాభనిమవిక్రమాన్ ।
హరయస్త్వపిరక్షాంసిమహాద్రుమమహాశ్మభిః ॥ 29 ॥
విదారయన్త్యభిక్రమ్యశస్త్రాణ్యాచ్ఛిద్యవీర్యతః ।
ఏతస్మిన్నన్తరేవీరాహరయఃకుముదోనలః ॥ 30 ॥
మైన్దశ్చపరమక్రుద్ధాశ్చక్రుర్వేగమనుత్తమమ్ ।
తేతువృక్షైర్మహావీరారాక్షసానాఞ్చమూముఖే ॥ 31 ॥
కదనంసుమహచ్చక్రుర్లీలయాహరిపుఙ్గవాః ।
మమన్థూరాక్షసాన్ సర్వేవానరాగణశోభృశమ్ ॥ 32 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చపఞ్చాశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
vajradaṃṣṭraṃhataṃśrutvāvāliputreṇarāvaṇaḥ |
balādhyakṣamuvācedaṅkṛtāñjalimupasthitam || 1 ||
śīghranniryāntudurdharṣārākṣasābhīmavikramāḥ |
akampanampuraskṛtyasarvaśastraprakovidam || 2 ||
eṣaśāstācagoptācanetācayudhisattamaḥ |
bhūtikāmaścamenityannityañcasamarapriyaḥ || 3 ||
eṣajeṣyatikākatsthausugrīvañcamahābalam |
vānarāṃścāparān ghorān haniṣyatiparantapaḥ || 4 ||
parigṛhya sa tāmājñāṃ rāvaṇasya mahābalaḥ |
balaṃ samprerayāmāsa tadā laghuparākramaḥ || 5 ||
tatonānāpraharaṇābhīmākṣābhīmadarśanāḥ |
niṣpetūrākṣasāmukhyābalādhyakṣapracoditāḥ || 6 ||
rathamāsthāyavipulantaptakāñcanabhūṣaṇam |
meghābhomeghavarṇaścameghasvanamahāsvanaḥ || 7 ||
rākṣasaiḥsamvṛtoghoraistadāniryātyakampanaḥ |
nahikampayituṃśakyaḥsurairapimahāmṛdhe || 8 ||
akampanas tatas teṣāṃ āditya;iva tejasā |
tasya nidhāvamānasya samrabdhasya yuyutsayā || 9 ||
akasmāddainyamāgacchaddhayānāṃrathavāhinām |
vyasphurannayanañcāsyasavyaṃyuddhābhinadaninaḥ || 10 ||
vivarṇomukhavarṇaścagadgadaścābhavatsvanaḥ |
abhavatsudinekāledurdinaṃrūkṣamārutam || 11 ||
ūcuḥkhagamṛgāḥsarvevācaḥkrūrābhayāvahāḥ |
sasiṃhāpacitkandhaḥśārdūlasamavikramaḥ || 12 ||
tānutpātānacinssaivanirjagāmaraṇājiram |
tathānirgacchatastasyarakṣasassaharākṣasaiḥ || 13 ||
babhūvasumahānnādaḥkṣobhayannivasāgaram |
tenaśabdenavitrastāvānarāṇāmmahācamūḥ || 14 ||
drumaśailaprahārāṇāṃyoddhuṃsamupatiṣṭhatam |
teṣāṃyuddhammahāraudraṃsañjajñekapirakṣasām || 15 ||
rāmarāvaṇayorardhesamabhityaktajīvinām |
sarvehyatibalāḥśūrāḥsarveparvatasannibhāḥ || 16 ||
harayorākṣasāścaivaparasparajighāṃsavaḥ |
teṣāṃvivardhatāṃśabdaḥsaṃyuge'titarasvinām || 17 ||
śuśruvesumahān kopādanyonyamabhigarjatām |
rajaścāruṇavarṇābhaṃsubhīmamabhavad bhṛśam || 18 ||
uddhataṃharirakṣobhiḥsaṃrurodhadiśodaśa |
anyonyaṃrajasātenakauśeyoddhūtapāṇḍunā || 19 ||
samvṛtānicabhūtānidadṛśurnaraṇājire |
nadhvajonapatākāvācarmavāturago'pivā || 20 ||
āyudhaṃsyandanovāpidadṛśetenareṇunā |
śabdaścasumahāṃsteṣānnardatāmabhidhāvatām || 21 ||
śrūyatetumuloyuddhenarūpāṇicakāśire |
harīnevasusaṃruṣṭāharayojaghnurāhave || 22 ||
rākṣasārākṣasāṃścāpinijaghnustimiretadā |
teparāṃścavinighnantaḥsvāṃścavānararākṣasāḥ || 23 ||
rudhirārdrāntadācakrurmahīmpaṅkānulepanām |
tatasturudhiraugheṇasiktaṃhyapagataṃrajaḥ || 24 ||
śarīraśavasaṅkīrṇābabhūvacavasundharā |
drumaśaktigadāprāsaiśśilāparighatomaraiḥ || 25 ||
harayorākṣasāścaivastūrṇañjaghnuranyonyamojasā |
bāhubhiḥparighākārairyudhyantaḥparvatopamāḥ || 26 ||
harayobhīmakarmāṇorākṣasānjhaghnurāhave |
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāḥprāsatomarapāṇayaḥ || 27 ||
kapīnnijaghniretatraśastraḥparamadāruṇaiḥ |
akampanassusaṅkruddhorākṣasānāñcamūpatiḥ || 28 ||
samharṣayatitānsarvānrākṣasābhanimavikramān |
harayastvapirakṣāṃsimahādrumamahāśmabhiḥ || 29 ||
vidārayantyabhikramyaśastrāṇyācchidyavīryataḥ |
etasminnantarevīrāharayaḥkumudonalaḥ || 30 ||
maindaścaparamakruddhāścakrurvegamanuttamam |
tetuvṛkṣairmahāvīrārākṣasānāñcamūmukhe || 31 ||
kadanaṃsumahaccakrurlīlayāharipuṅgavāḥ |
mamanthūrākṣasān sarvevānarāgaṇaśobhṛśam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ।
वज्रदंष्ट्रंहतंश्रुत्वावालिपुत्रेणरावणः ।
बलाध्यक्षमुवाचेदङ्कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥ 1 ॥
शीघ्रन्निर्यान्तुदुर्धर्षाराक्षसाभीमविक्रमाः ।
अकम्पनम्पुरस्कृत्यसर्वशस्त्रप्रकोविदम् ॥ 2 ॥
एषशास्ताचगोप्ताचनेताचयुधिसत्तमः ।
भूतिकामश्चमेनित्यन्नित्यञ्चसमरप्रियः ॥ 3 ॥
एषजेष्यतिकाकत्स्थौसुग्रीवञ्चमहाबलम् ।
वानरांश्चापरान् घोरान् हनिष्यतिपरन्तपः ॥ 4 ॥
परिगृह्य स तामाज्ञां रावणस्य महाबलः ।
बलं सम्प्रेरयामास तदा लघुपराक्रमः ॥ 5 ॥
ततोनानाप्रहरणाभीमाक्षाभीमदर्शनाः ।
निष्पेतूराक्षसामुख्याबलाध्यक्षप्रचोदिताः ॥ 6 ॥
रथमास्थायविपुलन्तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
मेघाभोमेघवर्णश्चमेघस्वनमहास्वनः ॥ 7 ॥
राक्षसैःसम्वृतोघोरैस्तदानिर्यात्यकम्पनः ।
नहिकम्पयितुंशक्यःसुरैरपिमहामृधे ॥ 8 ॥
अकम्पनस् ततस् तेषां आदित्य;इव तेजसा ।
तस्य निधावमानस्य सम्रब्धस्य युयुत्सया ॥ 9 ॥
अकस्माद्दैन्यमागच्छद्धयानांरथवाहिनाम् ।
व्यस्फुरन्नयनञ्चास्यसव्यंयुद्धाभिनदनिनः ॥ 10 ॥
विवर्णोमुखवर्णश्चगद्गदश्चाभवत्स्वनः ।
अभवत्सुदिनेकालेदुर्दिनंरूक्षमारुतम् ॥ 11 ॥
ऊचुःखगमृगाःसर्वेवाचःक्रूराभयावहाः ।
ससिंहापचित्कन्धःशार्दूलसमविक्रमः ॥ 12 ॥
तानुत्पातानचिन्स्सैवनिर्जगामरणाजिरम् ।
तथानिर्गच्छतस्तस्यरक्षसस्सहराक्षसैः ॥ 13 ॥
बभूवसुमहान्नादःक्षोभयन्निवसागरम् ।
तेनशब्देनवित्रस्तावानराणाम्महाचमूः ॥ 14 ॥
द्रुमशैलप्रहाराणांयोद्धुंसमुपतिष्ठतम् ।
तेषांयुद्धम्महारौद्रंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ॥ 15 ॥
रामरावणयोरर्धेसमभित्यक्तजीविनाम् ।
सर्वेह्यतिबलाःशूराःसर्वेपर्वतसन्निभाः ॥ 16 ॥
हरयोराक्षसाश्चैवपरस्परजिघांसवः ।
तेषांविवर्धतांशब्दःसंयुगेऽतितरस्विनाम् ॥ 17 ॥
शुश्रुवेसुमहान् कोपादन्योन्यमभिगर्जताम् ।
रजश्चारुणवर्णाभंसुभीममभवद् भृशम् ॥ 18 ॥
उद्धतंहरिरक्षोभिःसंरुरोधदिशोदश ।
अन्योन्यंरजसातेनकौशेयोद्धूतपाण्डुना ॥ 19 ॥
सम्वृतानिचभूतानिददृशुर्नरणाजिरे ।
नध्वजोनपताकावाचर्मवातुरगोऽपिवा ॥ 20 ॥
आयुधंस्यन्दनोवापिददृशेतेनरेणुना ।
शब्दश्चसुमहांस्तेषान्नर्दतामभिधावताम् ॥ 21 ॥
श्रूयतेतुमुलोयुद्धेनरूपाणिचकाशिरे ।
हरीनेवसुसंरुष्टाहरयोजघ्नुराहवे ॥ 22 ॥
राक्षसाराक्षसांश्चापिनिजघ्नुस्तिमिरेतदा ।
तेपरांश्चविनिघ्नन्तःस्वांश्चवानरराक्षसाः ॥ 23 ॥
रुधिरार्द्रान्तदाचक्रुर्महीम्पङ्कानुलेपनाम् ।
ततस्तुरुधिरौघेणसिक्तंह्यपगतंरजः ॥ 24 ॥
शरीरशवसङ्कीर्णाबभूवचवसुन्धरा ।
द्रुमशक्तिगदाप्रासैश्शिलापरिघतोमरैः ॥ 25 ॥
हरयोराक्षसाश्चैवस्तूर्णञ्जघ्नुरन्योन्यमोजसा ।
बाहुभिःपरिघाकारैर्युध्यन्तःपर्वतोपमाः ॥ 26 ॥
हरयोभीमकर्माणोराक्षसान्झघ्नुराहवे ।
राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धाःप्रासतोमरपाणयः ॥ 27 ॥
कपीन्निजघ्निरेतत्रशस्त्रःपरमदारुणैः ।
अकम्पनस्सुसङ्क्रुद्धोराक्षसानाञ्चमूपतिः ॥ 28 ॥
सम्हर्षयतितान्सर्वान्राक्षसाभनिमविक्रमान् ।
हरयस्त्वपिरक्षांसिमहाद्रुममहाश्मभिः ॥ 29 ॥
विदारयन्त्यभिक्रम्यशस्त्राण्याच्छिद्यवीर्यतः ।
एतस्मिन्नन्तरेवीराहरयःकुमुदोनलः ॥ 30 ॥
मैन्दश्चपरमक्रुद्धाश्चक्रुर्वेगमनुत्तमम् ।
तेतुवृक्षैर्महावीराराक्षसानाञ्चमूमुखे ॥ 31 ॥
कदनंसुमहच्चक्रुर्लीलयाहरिपुङ्गवाः ।
ममन्थूराक्षसान् सर्वेवानरागणशोभृशम् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha pañcapañcāśassargaḥ |
vajradaṃṣṭraṃhataṃśrutvāvāliputreṇarāvaṇaḥ |
balādhyakṣamuvācedaṅkṛtāñjalimupasthitam || 1 ||
śīghranniryāntudurdharṣārākṣasābhīmavikramāḥ |
akampanampuraskṛtyasarvaśastraprakovidam || 2 ||
eṣaśāstācagoptācanetācayudhisattamaḥ |
bhūtikāmaścamenityannityañcasamarapriyaḥ || 3 ||
eṣajeṣyatikākatsthausugrīvañcamahābalam |
vānarāṃścāparān ghorān haniṣyatiparantapaḥ || 4 ||
parigṛhya sa tāmājñāṃ rāvaṇasya mahābalaḥ |
balaṃ samprerayāmāsa tadā laghuparākramaḥ || 5 ||
tatonānāpraharaṇābhīmākṣābhīmadarśanāḥ |
niṣpetūrākṣasāmukhyābalādhyakṣapracoditāḥ || 6 ||
rathamāsthāyavipulantaptakāñcanabhūṣaṇam |
meghābhomeghavarṇaścameghasvanamahāsvanaḥ || 7 ||
rākṣasaiḥsamvṛtoghoraistadāniryātyakampanaḥ |
nahikampayituṃśakyaḥsurairapimahāmṛdhe || 8 ||
akampanas tatas teṣāṃ āditya;iva tejasā |
tasya nidhāvamānasya samrabdhasya yuyutsayā || 9 ||
akasmāddainyamāgacchaddhayānāṃrathavāhinām |
vyasphurannayanañcāsyasavyaṃyuddhābhinadaninaḥ || 10 ||
vivarṇomukhavarṇaścagadgadaścābhavatsvanaḥ |
abhavatsudinekāledurdinaṃrūkṣamārutam || 11 ||
ūcuḥkhagamṛgāḥsarvevācaḥkrūrābhayāvahāḥ |
sasiṃhāpacitkandhaḥśārdūlasamavikramaḥ || 12 ||
tānutpātānacinssaivanirjagāmaraṇājiram |
tathānirgacchatastasyarakṣasassaharākṣasaiḥ || 13 ||
babhūvasumahānnādaḥkṣobhayannivasāgaram |
tenaśabdenavitrastāvānarāṇāmmahācamūḥ || 14 ||
drumaśailaprahārāṇāṃyoddhuṃsamupatiṣṭhatam |
teṣāṃyuddhammahāraudraṃsañjajñekapirakṣasām || 15 ||
rāmarāvaṇayorardhesamabhityaktajīvinām |
sarvehyatibalāḥśūrāḥsarveparvatasannibhāḥ || 16 ||
harayorākṣasāścaivaparasparajighāṃsavaḥ |
teṣāṃvivardhatāṃśabdaḥsaṃyuge'titarasvinām || 17 ||
śuśruvesumahān kopādanyonyamabhigarjatām |
rajaścāruṇavarṇābhaṃsubhīmamabhavad bhṛśam || 18 ||
uddhataṃharirakṣobhiḥsaṃrurodhadiśodaśa |
anyonyaṃrajasātenakauśeyoddhūtapāṇḍunā || 19 ||
samvṛtānicabhūtānidadṛśurnaraṇājire |
nadhvajonapatākāvācarmavāturago'pivā || 20 ||
āyudhaṃsyandanovāpidadṛśetenareṇunā |
śabdaścasumahāṃsteṣānnardatāmabhidhāvatām || 21 ||
śrūyatetumuloyuddhenarūpāṇicakāśire |
harīnevasusaṃruṣṭāharayojaghnurāhave || 22 ||
rākṣasārākṣasāṃścāpinijaghnustimiretadā |
teparāṃścavinighnantaḥsvāṃścavānararākṣasāḥ || 23 ||
rudhirārdrāntadācakrurmahīmpaṅkānulepanām |
tatasturudhiraugheṇasiktaṃhyapagataṃrajaḥ || 24 ||
śarīraśavasaṅkīrṇābabhūvacavasundharā |
drumaśaktigadāprāsaiśśilāparighatomaraiḥ || 25 ||
harayorākṣasāścaivastūrṇañjaghnuranyonyamojasā |
bāhubhiḥparighākārairyudhyantaḥparvatopamāḥ || 26 ||
harayobhīmakarmāṇorākṣasānjhaghnurāhave |
rākṣasāstvabhisaṅkruddhāḥprāsatomarapāṇayaḥ || 27 ||
kapīnnijaghniretatraśastraḥparamadāruṇaiḥ |
akampanassusaṅkruddhorākṣasānāñcamūpatiḥ || 28 ||
samharṣayatitānsarvānrākṣasābhanimavikramān |
harayastvapirakṣāṃsimahādrumamahāśmabhiḥ || 29 ||
vidārayantyabhikramyaśastrāṇyācchidyavīryataḥ |
etasminnantarevīrāharayaḥkumudonalaḥ || 30 ||
maindaścaparamakruddhāścakrurvegamanuttamam |
tetuvṛkṣairmahāvīrārākṣasānāñcamūmukhe || 31 ||
kadanaṃsumahaccakrurlīlayāharipuṅgavāḥ |
mamanthūrākṣasān sarvevānarāgaṇaśobhṛśam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.