శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వాదశాధికశతతమస్సర్గః ।
భ్రాతరన్నిహతన్దృష్టవాశయానన్నిర్జితంరణే ।
శోకవేగపరీతాత్మావిలలాపవిభీషణః ॥ 1 ॥
వీర విక్రాన్త విఖ్యాత ప్రవీణ నయకోవిద ।
మహార్హాశయనోపేతకింశేషేనిహతోభువి ॥ 2 ॥
విక్షిప్యదీర్ఘౌనిశ్చేష్టౌభుజావఙ్గభూషితౌ ।
ముకుటేనాపవృత్తేనభాస్కరాకారవర్చసా ॥ 3 ॥
దంవీరసమ్ప్రాప్తంయన్మయాపూర్వమీరితమ్ ।
కామమోహపరీతస్యయత్తన్నరుచితన్తవ ॥ 4 ॥
యన్నదర్పాత్ప్రహస్తోవానేన్ద్రజిన్నాపరేజనాః ।
న కుమ్బకర్ణోఽతిరథోనాతికాయోనరాన్తకః ॥ 5 ॥
న స్వయన్త్వమమన్యేథాస్తస్యోదర్కోఽయమాగతః ।
గతస్సేతుస్సునీతీనాఙ్గతోధర్మస్యవిగ్రహః ॥ 6 ॥
గతస్సత్త్వస్యసఙ్క్షేపఃప్రస్తావానాఙ్గతిర్గతా ।
ఆదిత్యఃపతితోభూమౌమగ్నస్తమసిచన్ద్రమాః ॥ 7 ॥
చిత్రభానుఃప్రశాన్తార్చిర్వ్యవసాయోనిరుద్యమః ।
అస్మిన్నిపతితేవీరే భూమౌశస్త్రభృతాంవరే ॥ 8 ॥
సౌమిత్రిం సత్త్వసమ్పన్నం లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్ ।
విభీషణమిమం సౌమ్య లఙ్కాయామభిషేచయ ॥ 9 ॥
ధృతిప్రవాలఃప్రసహ్యాగ్య్రపుష్పస్తపోబలశ్శౌర్యనిబద్ధమూలః ।
రణేమహాన్రాక్షసరాజవృక్షఃసమ్మర్దితోరాఘవమారుతేన ॥ 10 ॥
తేజోవిషాణఃకులవంశవంశఃకోపప్రసాదాపరగాత్రహస్తః ।
ఇక్ష్వాకుసింహావగృహీతదేహఃసుప్తఃక్షితౌరావణగన్ధహస్తీ ॥ 11 ॥
పరాక్రమోత్సాహవిజృమ్భితార్చిర్నిఃశ్వాసధూమస్స్వబలప్రతాపః ।
ప్రతాపవాన్సమ్యతిరాక్షసాగ్నిర్విర్వాపితోరామపయోధరేణ ॥ 12 ॥
సింహరక్షలాఙ్గూలకకుద్విషాణఃపరాభిజిద్గన్ధనగన్ధహస్తీ ।
రక్షోవృషశ్చాపలకర్ణచక్షుఃక్షితీశ్వరవ్యాఘ్రహతోఽవసన్నః ॥ 13 ॥
వదన్తంహేతుమద్వాక్యమ్పరిదృష్టార్థనిశ్చయమ్ ।
రామఃశోకసమావిష్టమిత్యువాచవిభీషణమ్ ॥ 14 ॥
నాయంవినష్టోనిశ్చేష్టస్సమరేచణ్డవిక్రమః ।
అత్యున్నతమహోత్సాహఃపతితోఽయమశఙ్కితః ॥ 15 ॥
నైవంవినష్టాఃశోచ్యన్తేక్షత్రధర్మవ్యవస్థితాః ।
వృధదిమాశంసమానాయేనిపతన్తిరణాజిరే ॥ 16 ॥
యేనసేన్ద్రాస్త్రయోలోకాస్త్రాసితాయుధిధీమతా ।
తస్మిన్కాలసమాయుక్తే న కాలఃపరిశోచితుమ్ ॥ 17 ॥
నైకాన్తవిజయోయుద్ధేభూతపూర్వఃకదాచన ।
పరైరాహన్యతేవీరఃపరాన్వాహన్తిసంయుగే ॥ 18 ॥
స తద్రాజ్యం మహత్ప్రాప్య రామదత్తం విభీషణః ।
ప్రకృతీః సాన్త్యయిత్వా చ తతో రామముపాగమత్ ॥ 19 ॥
తదేవన్నిశ్చయన్దృష్టవాతత్త్వమాస్థాయవిజ్వరః ।
యదిహానన్తరఙ్కార్యఙ్కల్ప్యన్తదనుచిన్తయ ॥ 20 ॥
ముక్తవాక్యంవిక్రాన్తంరాజపుత్రంవిభీషణః ।
ఉవాచశోకసన్తప్తోభ్రాతుర్హితమనన్తరమ్ ॥ 21 ॥
యోఽయంవిమర్దేష్వవిభగ్నపూర్వఃసురైస్సమస్థేరపివాసవేన ।
భవన్తమాసాద్యరణేవిభగ్నోవేలామివాసాద్యయథాసముద్రః ॥ 22 ॥
అనేనదత్తానివనీపకేషుభుక్తాశ్చభోగానిభృతాశ్చభృత్యాః ।
ధనానిమిత్రేషుసమర్పితానివైరాణ్యమిత్రేషునిపాతితాని ॥ 23 ॥
ఏషోహితాగ్నిశ్చఃమహాతపాశ్చవేదాన్తగఃకర్మసుచాగ్య్రశూరః ।
ఏతస్యయత్ప్రేతగతస్యకృత్యన్తత్కర్తుమిచ్ఛామితవప్రసాదాత్ ॥ 24 ॥
మరణాన్తానివైరాణినిర్వృత్తంవఃప్రయోజనమ్ ।
క్రియతామస్యసంస్కారోమమాప్యేషయథాతవ ॥ 25 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే ద్వాదశాధికశతతమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
bhrātarannihatandṛṣṭavāśayānannirjitaṃraṇe |
śokavegaparītātmāvilalāpavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
vīra vikrānta vikhyāta pravīṇa nayakovida |
mahārhāśayanopetakiṃśeṣenihatobhuvi || 2 ||
vikṣipyadīrghauniśceṣṭaubhujāvaṅgabhūṣitau |
mukuṭenāpavṛttenabhāskarākāravarcasā || 3 ||
daṃvīrasamprāptaṃyanmayāpūrvamīritam |
kāmamohaparītasyayattannarucitantava || 4 ||
yannadarpātprahastovānendrajinnāparejanāḥ |
na kumbakarṇo'tirathonātikāyonarāntakaḥ || 5 ||
na svayantvamamanyethāstasyodarko'yamāgataḥ |
gatassetussunītīnāṅgatodharmasyavigrahaḥ || 6 ||
gatassattvasyasaṅkṣepaḥprastāvānāṅgatirgatā |
ādityaḥpatitobhūmaumagnastamasicandramāḥ || 7 ||
citrabhānuḥpraśāntārcirvyavasāyonirudyamaḥ |
asminnipatitevīre bhūmauśastrabhṛtāṃvare || 8 ||
saumitriṃ sattvasampannaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
vibhīṣaṇamimaṃ saumya laṅkāyāmabhiṣecaya || 9 ||
dhṛtipravālaḥprasahyāgyrapuṣpastapobalaśśauryanibaddhamūlaḥ |
raṇemahānrākṣasarājavṛkṣaḥsammarditorāghavamārutena || 10 ||
tejoviṣāṇaḥkulavaṃśavaṃśaḥkopaprasādāparagātrahastaḥ |
ikṣvākusiṃhāvagṛhītadehaḥsuptaḥkṣitaurāvaṇagandhahastī || 11 ||
parākramotsāhavijṛmbhitārcirniḥśvāsadhūmassvabalapratāpaḥ |
pratāpavānsamyatirākṣasāgnirvirvāpitorāmapayodhareṇa || 12 ||
siṃharakṣalāṅgūlakakudviṣāṇaḥparābhijidgandhanagandhahastī |
rakṣovṛṣaścāpalakarṇacakṣuḥkṣitīśvaravyāghrahato'vasannaḥ || 13 ||
vadantaṃhetumadvākyamparidṛṣṭārthaniścayam |
rāmaḥśokasamāviṣṭamityuvācavibhīṣaṇam || 14 ||
nāyaṃvinaṣṭoniśceṣṭassamarecaṇḍavikramaḥ |
atyunnatamahotsāhaḥpatito'yamaśaṅkitaḥ || 15 ||
naivaṃvinaṣṭāḥśocyantekṣatradharmavyavasthitāḥ |
vṛdhadimāśaṃsamānāyenipatantiraṇājire || 16 ||
yenasendrāstrayolokāstrāsitāyudhidhīmatā |
tasminkālasamāyukte na kālaḥpariśocitum || 17 ||
naikāntavijayoyuddhebhūtapūrvaḥkadācana |
parairāhanyatevīraḥparānvāhantisaṃyuge || 18 ||
sa tadrājyaṃ mahatprāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ |
prakṛtīḥ sāntyayitvā ca tato rāmamupāgamat || 19 ||
tadevanniścayandṛṣṭavātattvamāsthāyavijvaraḥ |
yadihānantaraṅkāryaṅkalpyantadanucintaya || 20 ||
muktavākyaṃvikrāntaṃrājaputraṃvibhīṣaṇaḥ |
uvācaśokasantaptobhrāturhitamanantaram || 21 ||
yo'yaṃvimardeṣvavibhagnapūrvaḥsuraissamastherapivāsavena |
bhavantamāsādyaraṇevibhagnovelāmivāsādyayathāsamudraḥ || 22 ||
anenadattānivanīpakeṣubhuktāścabhogānibhṛtāścabhṛtyāḥ |
dhanānimitreṣusamarpitānivairāṇyamitreṣunipātitāni || 23 ||
eṣohitāgniścaḥmahātapāścavedāntagaḥkarmasucāgyraśūraḥ |
etasyayatpretagatasyakṛtyantatkartumicchāmitavaprasādāt || 24 ||
maraṇāntānivairāṇinirvṛttaṃvaḥprayojanam |
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।
अथ द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ।
भ्रातरन्निहतन्दृष्टवाशयानन्निर्जितंरणे ।
शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ॥ 1 ॥
वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।
महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ॥ 2 ॥
विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।
मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ॥ 3 ॥
दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।
काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितन्तव ॥ 4 ॥
यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।
न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ॥ 5 ॥
न स्वयन्त्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।
गतस्सेतुस्सुनीतीनाङ्गतोधर्मस्यविग्रहः ॥ 6 ॥
गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानाङ्गतिर्गता ।
आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ॥ 7 ॥
चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।
अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ॥ 8 ॥
सौमित्रिं सत्त्वसम्पन्नं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
विभीषणमिमं सौम्य लङ्कायामभिषेचय ॥ 9 ॥
धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।
रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ॥ 10 ॥
तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।
इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ॥ 11 ॥
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।
प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ॥ 12 ॥
सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।
रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ॥ 13 ॥
वदन्तंहेतुमद्वाक्यम्परिदृष्टार्थनिश्चयम् ।
रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ॥ 14 ॥
नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।
अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ॥ 15 ॥
नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।
वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ॥ 16 ॥
येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।
तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ॥ 17 ॥
नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।
परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ॥ 18 ॥
स तद्राज्यं महत्प्राप्य रामदत्तं विभीषणः ।
प्रकृतीः सान्त्ययित्वा च ततो राममुपागमत् ॥ 19 ॥
तदेवन्निश्चयन्दृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।
यदिहानन्तरङ्कार्यङ्कल्प्यन्तदनुचिन्तय ॥ 20 ॥
मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।
उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ॥ 21 ॥
योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।
भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ॥ 22 ॥
अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।
धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ॥ 23 ॥
एषोहिताग्निश्चःमहातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।
एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यन्तत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ॥ 24 ॥
मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।
क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
bhrātarannihatandṛṣṭavāśayānannirjitaṃraṇe |
śokavegaparītātmāvilalāpavibhīṣaṇaḥ || 1 ||
vīra vikrānta vikhyāta pravīṇa nayakovida |
mahārhāśayanopetakiṃśeṣenihatobhuvi || 2 ||
vikṣipyadīrghauniśceṣṭaubhujāvaṅgabhūṣitau |
mukuṭenāpavṛttenabhāskarākāravarcasā || 3 ||
daṃvīrasamprāptaṃyanmayāpūrvamīritam |
kāmamohaparītasyayattannarucitantava || 4 ||
yannadarpātprahastovānendrajinnāparejanāḥ |
na kumbakarṇo'tirathonātikāyonarāntakaḥ || 5 ||
na svayantvamamanyethāstasyodarko'yamāgataḥ |
gatassetussunītīnāṅgatodharmasyavigrahaḥ || 6 ||
gatassattvasyasaṅkṣepaḥprastāvānāṅgatirgatā |
ādityaḥpatitobhūmaumagnastamasicandramāḥ || 7 ||
citrabhānuḥpraśāntārcirvyavasāyonirudyamaḥ |
asminnipatitevīre bhūmauśastrabhṛtāṃvare || 8 ||
saumitriṃ sattvasampannaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
vibhīṣaṇamimaṃ saumya laṅkāyāmabhiṣecaya || 9 ||
dhṛtipravālaḥprasahyāgyrapuṣpastapobalaśśauryanibaddhamūlaḥ |
raṇemahānrākṣasarājavṛkṣaḥsammarditorāghavamārutena || 10 ||
tejoviṣāṇaḥkulavaṃśavaṃśaḥkopaprasādāparagātrahastaḥ |
ikṣvākusiṃhāvagṛhītadehaḥsuptaḥkṣitaurāvaṇagandhahastī || 11 ||
parākramotsāhavijṛmbhitārcirniḥśvāsadhūmassvabalapratāpaḥ |
pratāpavānsamyatirākṣasāgnirvirvāpitorāmapayodhareṇa || 12 ||
siṃharakṣalāṅgūlakakudviṣāṇaḥparābhijidgandhanagandhahastī |
rakṣovṛṣaścāpalakarṇacakṣuḥkṣitīśvaravyāghrahato'vasannaḥ || 13 ||
vadantaṃhetumadvākyamparidṛṣṭārthaniścayam |
rāmaḥśokasamāviṣṭamityuvācavibhīṣaṇam || 14 ||
nāyaṃvinaṣṭoniśceṣṭassamarecaṇḍavikramaḥ |
atyunnatamahotsāhaḥpatito'yamaśaṅkitaḥ || 15 ||
naivaṃvinaṣṭāḥśocyantekṣatradharmavyavasthitāḥ |
vṛdhadimāśaṃsamānāyenipatantiraṇājire || 16 ||
yenasendrāstrayolokāstrāsitāyudhidhīmatā |
tasminkālasamāyukte na kālaḥpariśocitum || 17 ||
naikāntavijayoyuddhebhūtapūrvaḥkadācana |
parairāhanyatevīraḥparānvāhantisaṃyuge || 18 ||
sa tadrājyaṃ mahatprāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ |
prakṛtīḥ sāntyayitvā ca tato rāmamupāgamat || 19 ||
tadevanniścayandṛṣṭavātattvamāsthāyavijvaraḥ |
yadihānantaraṅkāryaṅkalpyantadanucintaya || 20 ||
muktavākyaṃvikrāntaṃrājaputraṃvibhīṣaṇaḥ |
uvācaśokasantaptobhrāturhitamanantaram || 21 ||
yo'yaṃvimardeṣvavibhagnapūrvaḥsuraissamastherapivāsavena |
bhavantamāsādyaraṇevibhagnovelāmivāsādyayathāsamudraḥ || 22 ||
anenadattānivanīpakeṣubhuktāścabhogānibhṛtāścabhṛtyāḥ |
dhanānimitreṣusamarpitānivairāṇyamitreṣunipātitāni || 23 ||
eṣohitāgniścaḥmahātapāścavedāntagaḥkarmasucāgyraśūraḥ |
etasyayatpretagatasyakṛtyantatkartumicchāmitavaprasādāt || 24 ||
maraṇāntānivairāṇinirvṛttaṃvaḥprayojanam |
kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.