Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 53 — Telugu Script

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।

అథ త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ।

Shloka 1

ధూమ్రాక్షన్నిహతంశ్రుత్వారావణోరాక్షసేశ్వరః ।
క్రోధేనమహతాఽవిష్టోనిశ్శ్వసన్నురగోయథా ॥ 1 ॥

dhūmrākṣannihataṃśrutvārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
krodhenamahatā'viṣṭoniśśvasannuragoyathā || 1 ||

Shloka 2

దీర్ఘముష్ణంవినిశ్శ్వస్యక్రోధేనకలుషీకృతః ।
అబ్రవీద్రాక్షసఙ్క్రూరంవజ్రదంష్ట్రమ్మహాబలమ్ ॥ 2 ॥

dīrghamuṣṇaṃviniśśvasyakrodhenakaluṣīkṛtaḥ |
abravīdrākṣasaṅkrūraṃvajradaṃṣṭrammahābalam || 2 ||

Shloka 3

గచ్ఛత్వంవీర నిర్యాహిరాక్షసైఃపరివారితః ।
జహిదాశరథింరామంసుగ్రీవంవానరైఃసహ ॥ 3 ॥

gacchatvaṃvīra niryāhirākṣasaiḥparivāritaḥ |
jahidāśarathiṃrāmaṃsugrīvaṃvānaraiḥsaha || 3 ||

Shloka 4

తథేత్యుక్త్వాద్రుతతరమ్మాయావీరాక్షసేశ్వరమ్ ।
నిర్జగామబలైస్సార్దమ్బహుభిఃపరివారితః ॥ 4 ॥

tathetyuktvādrutatarammāyāvīrākṣaseśvaram |
nirjagāmabalaissārdambahubhiḥparivāritaḥ || 4 ||

Shloka 5

నాగైరశ్వైఃఖరైరుష్ట్రైఃసంయుక్తస్సుసమాహితః ।
పతాకాధ్వజచిత్రైశ్చరథైశ్చసమలఙ్కృతః ॥ 5 ॥

nāgairaśvaiḥkharairuṣṭraiḥsaṃyuktassusamāhitaḥ |
patākādhvajacitraiścarathaiścasamalaṅkṛtaḥ || 5 ||

Shloka 6

తతోవిచిత్రకేయూరముకుటైశ్చవిభూషితః ।
తనుత్రాణిచసమావృత్యసధనుర్నిర్యయౌద్రుతమ్ ॥ 6 ॥

tatovicitrakeyūramukuṭaiścavibhūṣitaḥ |
tanutrāṇicasamāvṛtyasadhanurniryayaudrutam || 6 ||

Shloka 7

పతాకాలఙ్కృతన్దీప్తన్తప్తకాఞ్చనభూషితమ్ ।
రథమ్ప్రదక్షిణఙ్కృత్వాసమారోహచ్చమూపతిః ॥ 7 ॥

patākālaṅkṛtandīptantaptakāñcanabhūṣitam |
rathampradakṣiṇaṅkṛtvāsamārohaccamūpatiḥ || 7 ||

Shloka 8

యష్టిభిస్తోమరైచశిత్రైశ్శూలైశ్చముసలైరపి ।
భిణ్డిపాలైశ్చపాశైశ్చశక్తిభిఃపట్టసైరపి ॥ 8 ॥

yaṣṭibhistomaraicaśitraiśśūlaiścamusalairapi |
bhiṇḍipālaiścapāśaiścaśaktibhiḥpaṭṭasairapi || 8 ||

Shloka 9

ఖడగైశ్చక్రైర్గదాభిశ్చనిశితైశ్చపరశ్వధైః ।
పదాతయశ్చనిర్యాన్తివివిధాఃశస్త్రపాణయః ॥ 9 ॥

khaḍagaiścakrairgadābhiścaniśitaiścaparaśvadhaiḥ |
padātayaścaniryāntivividhāḥśastrapāṇayaḥ || 9 ||

Shloka 10

విచిత్రవాససః సర్వే దీప్తా రాక్షసపుఙ్గవాః ।
గజ మదోత్కటాః శూరాశ్చలన్త ఇవ పర్వతా ॥ 10 ॥

vicitravāsasaḥ sarve dīptā rākṣasapuṅgavāḥ |
gaja madotkaṭāḥ śūrāścalanta iva parvatā || 10 ||

Shloka 11

తేయుద్ధకుశలైరూఢాస్తోమరాఙ్కుశపాణిభిః ।
అన్యేలక్షణసంయుక్తాశ్శూరారూఢామహాబలాః ॥ 11 ॥

teyuddhakuśalairūḍhāstomarāṅkuśapāṇibhiḥ |
anyelakṣaṇasaṃyuktāśśūrārūḍhāmahābalāḥ || 11 ||

Shloka 12

తద్రాక్షసబలంసర్వంవిప్రస్థితమశోభత ।
ప్రావృటకాలేయథామేఘానర్దమానాస్సవిద్యుతః ॥ 12 ॥

tadrākṣasabalaṃsarvaṃviprasthitamaśobhata |
prāvṛṭakāleyathāmeghānardamānāssavidyutaḥ || 12 ||

Shloka 13

నిస్సృతాదక్షిణద్వారాదఙ్గదోయత్రయూథపః ।
తేషాన్నిష్క్రమమాణానామశుభంసమజాయత ॥ 13 ॥

nissṛtādakṣiṇadvārādaṅgadoyatrayūthapaḥ |
teṣānniṣkramamāṇānāmaśubhaṃsamajāyata || 13 ||

Shloka 14

ఆకాశాద్విఘనాత్తీవ్రాదుల్కాశ్చాభ్యన్యపతంస్తదా ।
వమన్త్యఃపావకజ్వాలాశశివాఘోరంవవాశిరే ॥ 14 ॥

ākāśādvighanāttīvrādulkāścābhyanyapataṃstadā |
vamantyaḥpāvakajvālāśaśivāghoraṃvavāśire || 14 ||

Shloka 15

వ్యాహరన్తమృగాఘోరారక్షసాన్నిధనన్తదా ।
సమాపతన్తోయోధాస్తుప్రాస్ఖలన్ స్తత్రదారుణమ్ ॥ 15 ॥

vyāharantamṛgāghorārakṣasānnidhanantadā |
samāpatantoyodhāstuprāskhalan statradāruṇam || 15 ||

Shloka 16

ఏతానౌత్పాతికాన్ దృష్టవావజ్రదంష్ట్రోమహాబలః ।
ధైర్యమాలమ్భ్యతేజస్వీనిర్జగామరణోత్సుకః ॥ 16 ॥

etānautpātikān dṛṣṭavāvajradaṃṣṭromahābalaḥ |
dhairyamālambhyatejasvīnirjagāmaraṇotsukaḥ || 16 ||

Shloka 17

తాంస్తునిష్క్రమతోదృష్టవావానరాజితకాశినః ।
ప్రణేదుస్సుమహానాదాన్పూరయాంశ్చదిశోదశ ॥ 17 ॥

tāṃstuniṣkramatodṛṣṭavāvānarājitakāśinaḥ |
praṇedussumahānādānpūrayāṃścadiśodaśa || 17 ||

Shloka 18

తతఃప్రవృత్తన్తుములంహరీణాంరాక్షసైస్సహ ।
ఘోరాణామ్భీమరూపాణామన్యోన్యవథకాఙ్ క్షిణామ్ ॥ 18 ॥

tataḥpravṛttantumulaṃharīṇāṃrākṣasaissaha |
ghorāṇāmbhīmarūpāṇāmanyonyavathakāṅ kṣiṇām || 18 ||

Shloka 19

నిష్పతన్తోమహోత్సాహోభిన్నదేహశిరోధరాః ।
రుధిరోక్షితసర్వాఙ్గాన్యపతన్థరణీతలే ॥ 19 ॥

niṣpatantomahotsāhobhinnadehaśirodharāḥ |
rudhirokṣitasarvāṅgānyapatantharaṇītale || 19 ||

Shloka 20

కేచిదన్యోన్యమాసాద్యశూరాఃపరిఘపాణయః ।
చిక్షిపుర్వివిధంశస్త్రంసమరేష్న్వివర్తినః ॥ 20 ॥

kecidanyonyamāsādyaśūrāḥparighapāṇayaḥ |
cikṣipurvividhaṃśastraṃsamareṣnvivartinaḥ || 20 ||

Shloka 21

ద్రుమాణాఞ్చశిలానాఞ్చశస్త్రాణాఞ్చాపినిస్స్వనః ॥ 21 ॥

drumāṇāñcaśilānāñcaśastrāṇāñcāpinissvanaḥ || 21 ||

Shloka 22

శ్రూయతేసుమహాంస్తత్రఘోరోహృదయభేదసః ।
రథనేమిస్వనస్తత్రధనుషశ్చాపినిస్వసత్ ॥ 22 ॥

śrūyatesumahāṃstatraghorohṛdayabhedasaḥ |
rathanemisvanastatradhanuṣaścāpinisvasat || 22 ||

Shloka 23

శఙ్ఖభేరీమృదఙ్గానామ్బభూవతుములఃస్వనః ।
కేచిదస్త్రాణిసన్సృజ్యబాహుయుద్ధమకుర్వత ।
తలైశ్చచరణైశ్చాపిముష్టిభిశ్చద్రుమైరపి ॥ 23 ॥

śaṅkhabherīmṛdaṅgānāmbabhūvatumulaḥsvanaḥ |
kecidastrāṇisansṛjyabāhuyuddhamakurvata |
talaiścacaraṇaiścāpimuṣṭibhiścadrumairapi || 23 ||

Shloka 24

జానుభిశ్చహతాఃకేచిద్భిన్నదేహాశ్చరాక్షసాః ।
శిలాభిశ్చూర్ణితాఃకేచిద్వానరైర్యుద్ధదుర్మదైః ॥ 24 ॥

jānubhiścahatāḥkecidbhinnadehāścarākṣasāḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecidvānarairyuddhadurmadaiḥ || 24 ||

Shloka 25

శిలాభిశ్చూర్ణితాః కేచిద్వానరైర్యుద్ధదుర్మదైః ।
వజ్రదంష్ట్రో భృశం బానై రణే విత్రాసయన్ హరీన్ ॥ 25 ॥

śilābhiścūrṇitāḥ kecidvānarairyuddhadurmadaiḥ |
vajradaṃṣṭro bhṛśaṃ bānai raṇe vitrāsayan harīn || 25 ||

Shloka 26

బలవన్తోఽస్త్రవిదుషోనానాప్రహరణారణే ।
జఘ్నుర్వానరసైన్యానిరాక్షసాఃక్రోధమూర్ఛితాః ॥ 26 ॥

balavanto'straviduṣonānāpraharaṇāraṇe |
jaghnurvānarasainyānirākṣasāḥkrodhamūrchitāḥ || 26 ||

Shloka 27

జఘ్నర్వానరసైన్యాని రాక్షసాః క్రోధమూర్చితాః ।
జఘ్నే తాన్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ ధృష్టో వాలిసుతో రణే ॥ 27 ॥

jaghnarvānarasainyāni rākṣasāḥ krodhamūrcitāḥ |
jaghne tān rākṣasān sarvān dhṛṣṭo vālisuto raṇe || 27 ||

Shloka 28

తాన్ రాక్షసగణాన్సర్వాన్వృక్షముద్యమ్యవీర్యవాన్ ।
అఙ్గదఃక్రోధతామ్రాక్షఃసింహఃక్షుద్రమృగానివ ॥ 28 ॥

tān rākṣasagaṇānsarvānvṛkṣamudyamyavīryavān |
aṅgadaḥkrodhatāmrākṣaḥsiṃhaḥkṣudramṛgāniva || 28 ||

Shloka 29

కారకదనఙ్ఘోరంశక్రతుల్యపరాక్రమః ॥ 29 ॥

kārakadanaṅghoraṃśakratulyaparākramaḥ || 29 ||

Shloka 30

అఙ్గదాభిహతాస్తత్రరాక్షసాభీమవిక్రమాః ।
విభిన్నశిరసఃపేతుర్వికృతాఇవపాదపాః ॥ 30 ॥

aṅgadābhihatāstatrarākṣasābhīmavikramāḥ |
vibhinnaśirasaḥpeturvikṛtāivapādapāḥ || 30 ||

Shloka 31

రథైరశ్వైర్ధ్వజైశ్చిత్రైశ్శరైర్హరిరక్షసామ్ ।
రుధిరేణసఞ్ఛన్నాభూమిర్భయకరాతదా ॥ 31 ॥

rathairaśvairdhvajaiścitraiśśarairharirakṣasām |
rudhireṇasañchannābhūmirbhayakarātadā || 31 ||

Shloka 32

హారకేయూరవస్స్రైశ్చశత్రైశ్చసమలఙ్కృతా ।
భూమిర్భాతిరణేతత్రశారదీవయథానిశా ॥ 32 ॥

hārakeyūravassraiścaśatraiścasamalaṅkṛtā |
bhūmirbhātiraṇetatraśāradīvayathāniśā || 32 ||

Shloka 33

అఙ్గదస్యచవేగేనతద్రాక్షసబలమ్మహత్ ।
ప్రాకమ్పతతదాతత్రపవనేనామ్బుదోయథా ॥ 33 ॥

aṅgadasyacavegenatadrākṣasabalammahat |
prākampatatadātatrapavanenāmbudoyathā || 33 ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే త్రిపఞ్చాశస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ त्रिपञ्चाशस्सर्गः ।

धूम्राक्षन्निहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।

क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ॥ 1 ॥

दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।

अब्रवीद्राक्षसङ्क्रूरंवज्रदंष्ट्रम्महाबलम् ॥ 2 ॥

गच्छत्वंवीर निर्याहिराक्षसैःपरिवारितः ।

जहिदाशरथिंरामंसुग्रीवंवानरैःसह ॥ 3 ॥

तथेत्युक्त्वाद्रुततरम्मायावीराक्षसेश्वरम् ।

निर्जगामबलैस्सार्दम्बहुभिःपरिवारितः ॥ 4 ॥

नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।

पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ॥ 5 ॥

ततोविचित्रकेयूरमुकुटैश्चविभूषितः ।

तनुत्राणिचसमावृत्यसधनुर्निर्ययौद्रुतम् ॥ 6 ॥

पताकालङ्कृतन्दीप्तन्तप्तकाञ्चनभूषितम् ।

रथम्प्रदक्षिणङ्कृत्वासमारोहच्चमूपतिः ॥ 7 ॥

यष्टिभिस्तोमरैचशित्रैश्शूलैश्चमुसलैरपि ।

भिण्डिपालैश्चपाशैश्चशक्तिभिःपट्टसैरपि ॥ 8 ॥

खडगैश्चक्रैर्गदाभिश्चनिशितैश्चपरश्वधैः ।

पदातयश्चनिर्यान्तिविविधाःशस्त्रपाणयः ॥ 9 ॥

विचित्रवाससः सर्वे दीप्ता राक्षसपुङ्गवाः ।

गज मदोत्कटाः शूराश्चलन्त इव पर्वता ॥ 10 ॥

तेयुद्धकुशलैरूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः ।

अन्येलक्षणसंयुक्ताश्शूरारूढामहाबलाः ॥ 11 ॥

तद्राक्षसबलंसर्वंविप्रस्थितमशोभत ।

प्रावृटकालेयथामेघानर्दमानास्सविद्युतः ॥ 12 ॥

निस्सृतादक्षिणद्वारादङ्गदोयत्रयूथपः ।

तेषान्निष्क्रममाणानामशुभंसमजायत ॥ 13 ॥

आकाशाद्विघनात्तीव्रादुल्काश्चाभ्यन्यपतंस्तदा ।

वमन्त्यःपावकज्वालाशशिवाघोरंववाशिरे ॥ 14 ॥

व्याहरन्तमृगाघोरारक्षसान्निधनन्तदा ।

समापतन्तोयोधास्तुप्रास्खलन् स्तत्रदारुणम् ॥ 15 ॥

एतानौत्पातिकान् दृष्टवावज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।

धैर्यमालम्भ्यतेजस्वीनिर्जगामरणोत्सुकः ॥ 16 ॥

तांस्तुनिष्क्रमतोदृष्टवावानराजितकाशिनः ।

प्रणेदुस्सुमहानादान्पूरयांश्चदिशोदश ॥ 17 ॥

ततःप्रवृत्तन्तुमुलंहरीणांराक्षसैस्सह ।

घोराणाम्भीमरूपाणामन्योन्यवथकाङ् क्षिणाम् ॥ 18 ॥

निष्पतन्तोमहोत्साहोभिन्नदेहशिरोधराः ।

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गान्यपतन्थरणीतले ॥ 19 ॥

केचिदन्योन्यमासाद्यशूराःपरिघपाणयः ।

चिक्षिपुर्विविधंशस्त्रंसमरेष्न्विवर्तिनः ॥ 20 ॥

द्रुमाणाञ्चशिलानाञ्चशस्त्राणाञ्चापिनिस्स्वनः ॥ 21 ॥

श्रूयतेसुमहांस्तत्रघोरोहृदयभेदसः ।

रथनेमिस्वनस्तत्रधनुषश्चापिनिस्वसत् ॥ 22 ॥

शङ्खभेरीमृदङ्गानाम्बभूवतुमुलःस्वनः ।

केचिदस्त्राणिसन्सृज्यबाहुयुद्धमकुर्वत ।

तलैश्चचरणैश्चापिमुष्टिभिश्चद्रुमैरपि ॥ 23 ॥

जानुभिश्चहताःकेचिद्भिन्नदेहाश्चराक्षसाः ।

शिलाभिश्चूर्णिताःकेचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ॥ 24 ॥

शिलाभिश्चूर्णिताः केचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ।

वज्रदंष्ट्रो भृशं बानै रणे वित्रासयन् हरीन् ॥ 25 ॥

बलवन्तोऽस्त्रविदुषोनानाप्रहरणारणे ।

जघ्नुर्वानरसैन्यानिराक्षसाःक्रोधमूर्छिताः ॥ 26 ॥

जघ्नर्वानरसैन्यानि राक्षसाः क्रोधमूर्चिताः ।

जघ्ने तान् राक्षसान् सर्वान् धृष्टो वालिसुतो रणे ॥ 27 ॥

तान् राक्षसगणान्सर्वान्वृक्षमुद्यम्यवीर्यवान् ।

अङ्गदःक्रोधताम्राक्षःसिंहःक्षुद्रमृगानिव ॥ 28 ॥

कारकदनङ्घोरंशक्रतुल्यपराक्रमः ॥ 29 ॥

अङ्गदाभिहतास्तत्रराक्षसाभीमविक्रमाः ।

विभिन्नशिरसःपेतुर्विकृताइवपादपाः ॥ 30 ॥

रथैरश्वैर्ध्वजैश्चित्रैश्शरैर्हरिरक्षसाम् ।

रुधिरेणसञ्छन्नाभूमिर्भयकरातदा ॥ 31 ॥

हारकेयूरवस्स्रैश्चशत्रैश्चसमलङ्कृता ।

भूमिर्भातिरणेतत्रशारदीवयथानिशा ॥ 32 ॥

अङ्गदस्यचवेगेनतद्राक्षसबलम्महत् ।

प्राकम्पततदातत्रपवनेनाम्बुदोयथा ॥ 33 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.53 యుద్ధకాణ్డ - త్రిపఞ్చాశ సర్గః