Valmiki Ramayana Yuddha Kanda Sarga 86 — Telugu Script

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాణ్డమ్ ।

అథ షడశీతితమస్సర్గః ।

Shloka 1

అథతస్యామవస్థాయాంలక్ష్మణంరావణానుజః ।
పరేషామహితంవాక్యమర్థసాధకమబ్రవీత్ ॥ 1 ॥

athatasyāmavasthāyāṃlakṣmaṇaṃrāvaṇānujaḥ |
pareṣāmahitaṃvākyamarthasādhakamabravīt || 1 ||

Shloka 2

యదేతద్రాక్షసానీకమ్మేఘశ్యామంవిలోక్యతే ।
ఏతదాయోధ్యతాంశీఘ్రఙ్కపిభిపాదపాయుధైః ॥ 2 ॥

yadetadrākṣasānīkammeghaśyāmaṃvilokyate |
etadāyodhyatāṃśīghraṅkapibhipādapāyudhaiḥ || 2 ||

Shloka 3

అస్యానీకస్యమహతోభేదనేయతలక్ష్మణ ।
రాక్షసేన్ద్రసుతోఽప్యత్రభిన్నేదృశ్యోభవిష్యతి ॥ 3 ॥

asyānīkasyamahatobhedaneyatalakṣmaṇa |
rākṣasendrasuto'pyatrabhinnedṛśyobhaviṣyati || 3 ||

Shloka 4

సత్వమిన్ద్రాశనిప్రఖ్యైఃశరైరవకిరన్పరాన్ ।
అభిద్రవాశుయావద్వైనైతత్కర్మసమాప్యతే ॥ 4 ॥

satvamindrāśaniprakhyaiḥśarairavakiranparān |
abhidravāśuyāvadvainaitatkarmasamāpyate || 4 ||

Shloka 5

జ హివీరదురాత్మానమ్మాయాపరమధార్మికమ్ ।
రావణిఙ్క్రూరకర్మాణంసర్వలోకభయావహమ్ ॥ 5 ॥

ja hivīradurātmānammāyāparamadhārmikam |
rāvaṇiṅkrūrakarmāṇaṃsarvalokabhayāvaham || 5 ||

Shloka 6

విభీషణవచ్శ్రుత్వాలక్ష్మణశ్శుభలక్షణః ।
వవర్షశరవర్షాణిరాక్షసేన్ద్రసుతమ్ప్రతి ॥ 6 ॥

vibhīṣaṇavacśrutvālakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇirākṣasendrasutamprati || 6 ||

Shloka 7

ఋక్షాఃశాఖామృగాశ్చైవద్రుమద్రినఖయోధినః ।
అభ్యధావన్తసహితాస్తదనీకమవస్థితమ్ ॥ 7 ॥

ṛkṣāḥśākhāmṛgāścaivadrumadrinakhayodhinaḥ |
abhyadhāvantasahitāstadanīkamavasthitam || 7 ||

Shloka 8

రాక్షసాశ్చశితైర్భాణైరసిభిశ్శక్తితోమరైః ।
ఉద్యదైససం వర్తన్తసమరేకపిసైన్యజిఘాంసవః ॥ 8 ॥

rākṣasāścaśitairbhāṇairasibhiśśaktitomaraiḥ |
udyadaisasaṃ vartantasamarekapisainyajighāṃsavaḥ || 8 ||

Shloka 9

స సమ్ప్రహారస్తుములఃసఞ్జజ్ఞేకపిరక్షసామ్ ।
శబ్దేనమహతాలఙ్కాన్నాదయన్వైసమన్తతః ॥ 9 ॥

sa samprahārastumulaḥsañjajñekapirakṣasām |
śabdenamahatālaṅkānnādayanvaisamantataḥ || 9 ||

Shloka 10

శస్త్రశ్చవివిధాకారైశ్శితైర్బాణైశ్చపాదపైః ।
ఉద్యతైర్గిరిశృఙ్గైశ్చఘోరైరాకాశమావృతమ్ ॥ 10 ॥

śastraścavividhākāraiśśitairbāṇaiścapādapaiḥ |
udyatairgiriśṛṅgaiścaghorairākāśamāvṛtam || 10 ||

Shloka 11

తేరాక్షసావానరేషువికృతాననబాహవః ।
నివేశయన్తఃశస్త్రాణిచక్రుస్తేసుమహద్భయమ్ ॥ 11 ॥

terākṣasāvānareṣuvikṛtānanabāhavaḥ |
niveśayantaḥśastrāṇicakrustesumahadbhayam || 11 ||

Shloka 12

తథైవసకలైర్వృక్షైర్గిరిశృఙ్గైశ్చవానరాః ।
అభిజఘ్నుజఘ్నుశ్చసమరేరాక్షసర్షభాన్ ॥ 12 ॥

tathaivasakalairvṛkṣairgiriśṛṅgaiścavānarāḥ |
abhijaghnujaghnuścasamarerākṣasarṣabhān || 12 ||

Shloka 13

ఋక్షవానరముఖ్యైశ్చమహాకాయైర్మహాబలైః ।
రక్షసాంయుధ్యమానానామ్మహద్భయమజాయత ॥ 13 ॥

ṛkṣavānaramukhyaiścamahākāyairmahābalaiḥ |
rakṣasāṃyudhyamānānāmmahadbhayamajāyata || 13 ||

Shloka 14

స్వమనీకంవిషణ్ణన్తుశ్రుత్వాశత్రుభిరర్దితమ్ ।
ఉదతిష్ఠతదుర్దర్షః స కర్మణ్యననుష్ఠితే ॥ 14 ॥

svamanīkaṃviṣaṇṇantuśrutvāśatrubhirarditam |
udatiṣṭhatadurdarṣaḥ sa karmaṇyananuṣṭhite || 14 ||

Shloka 15

వృక్షాన్ధకారాన్నిర్గమ్యజాతక్రోధః స రావణిః ।
ఆరురోహరథంసజ్జమ్పూర్వయుక్తంసుసంయతమ్ ॥ 15 ॥

vṛkṣāndhakārānnirgamyajātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ |
āruroharathaṃsajjampūrvayuktaṃsusaṃyatam || 15 ||

Shloka 16

స భీమకార్ముకధరఃకాలమేఘసమప్రభః ।
రక్తాస్యనయనోకృద్ధోమభౌమృత్యురివాన్తకః ॥ 16 ॥

sa bhīmakārmukadharaḥkālameghasamaprabhaḥ |
raktāsyanayanokṛddhomabhaumṛtyurivāntakaḥ || 16 ||

Shloka 17

దృష్టవైవతురథస్థన్తమ్పర్యవర్తతతద్బలమ్ ।
రక్షసామ్భీమవేగానాంలక్ష్మణేనయుయుత్సతామ్ ॥ 17 ॥

dṛṣṭavaivaturathasthantamparyavartatatadbalam |
rakṣasāmbhīmavegānāṃlakṣmaṇenayuyutsatām || 17 ||

Shloka 18

తస్మిన్ కాలేతుహనూమానుద్యమ్యసుదురాసదమ్ ।
ధరణీధరసఙ్కాశోమహావృక్షమరిన్దమః ॥ 18 ॥

tasmin kāletuhanūmānudyamyasudurāsadam |
dharaṇīdharasaṅkāśomahāvṛkṣamarindamaḥ || 18 ||

Shloka 19

స రాక్షసానాన్తత్సైన్యఙ్కాలాగ్నిరివనిర్దహన్ ।
చకారబహుభిర్వక్షైర్నిఃసఞ్జ్ఞంయుధివానరః ॥ 19 ॥

sa rākṣasānāntatsainyaṅkālāgnirivanirdahan |
cakārabahubhirvakṣairniḥsañjñaṃyudhivānaraḥ || 19 ||

Shloka 20

విధ్వంసన్తన్తరసాదృష్టవైవపవనాత్మజమ్ ।
రాక్షసానాంసహస్రాణిహనూమన్తమవాకిరన్ ॥ 20 ॥

vidhvaṃsantantarasādṛṣṭavaivapavanātmajam |
rākṣasānāṃsahasrāṇihanūmantamavākiran || 20 ||

Shloka 21

శితశూలధరాశ్శూలైరసిభిశ్చాసిపాణయః ।
శక్తిహస్తాశ్చభిశ్శక్తిపట్టసైః పట్టసాయుధాః ॥ 21 ॥

śitaśūladharāśśūlairasibhiścāsipāṇayaḥ |
śaktihastāścabhiśśaktipaṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ || 21 ||

Shloka 22

పరిఘైశ్చగదాభిశ్చకున్తైశ్చశుభదర్శనైః ।
శతశశ్చశతఘ్నీభిరాయసైరపిముద్గరైః ॥ 22 ॥

parighaiścagadābhiścakuntaiścaśubhadarśanaiḥ |
śataśaścaśataghnībhirāyasairapimudgaraiḥ || 22 ||

Shloka 23

ఘోరైఃపరశుభిశ్చైవభిదనిపాలైశ్చరాక్షసాః ।
ముష్టిభిర్వజ్రకల్పైశ్చతలైరశనిసన్నిభైః ॥ 23 ॥

ghoraiḥparaśubhiścaivabhidanipālaiścarākṣasāḥ |
muṣṭibhirvajrakalpaiścatalairaśanisannibhaiḥ || 23 ||

Shloka 24

అభిజఘ్నుఃసమాసాద్యసమన్తాత్పర్వతోపమమ్ ।
తేషామపి చ సఙ్గ్రుద్ధశ్చకారకదనమ్మహత్ ॥ 24 ॥

abhijaghnuḥsamāsādyasamantātparvatopamam |
teṣāmapi ca saṅgruddhaścakārakadanammahat || 24 ||

Shloka 25

స దదర్శకపిశ్రేష్ఠమచలోపమమిన్ద్రజిత్ ।
సూదమానమసన్త్రస్తమమిత్రాన్ పవనాత్మజమ్ ॥ 25 ॥

sa dadarśakapiśreṣṭhamacalopamamindrajit |
sūdamānamasantrastamamitrān pavanātmajam || 25 ||

Shloka 26

స సారథిమువాచేదంయాహియత్రైషవానరః ।
క్షయమేవహినఃకుర్యాద్రాక్షసాముపేక్షితః ॥ 26 ॥

sa sārathimuvācedaṃyāhiyatraiṣavānaraḥ |
kṣayamevahinaḥkuryādrākṣasāmupekṣitaḥ || 26 ||

Shloka 27

ఇత్యుక్తస్సారథిస్తేనయయౌయత్ర న మారుతిః ।
వహన్ పరమదుర్ధర్షంస్థితమిన్ద్రజితంరథే ॥ 27 ॥

ityuktassārathistenayayauyatra na mārutiḥ |
vahan paramadurdharṣaṃsthitamindrajitaṃrathe || 27 ||

Shloka 28

సోఽభ్యుపేత్యశరాన్ఖఙ్గాన్పట్టసాసిపరశ్వధాన్ ।
అభ్యవర్షతదుర్ధర్షఃకపిమూర్థనిరాక్షసః ॥ 28 ॥

so'bhyupetyaśarānkhaṅgānpaṭṭasāsiparaśvadhān |
abhyavarṣatadurdharṣaḥkapimūrthanirākṣasaḥ || 28 ||

Shloka 29

తానిశస్త్రాణిఘోరాణిప్రతిగృహ్య స మారుతిః ।
రోషేణమహతావిష్టోవాక్యఞ్చేదమువాచ హ ॥ 29 ॥

tāniśastrāṇighorāṇipratigṛhya sa mārutiḥ |
roṣeṇamahatāviṣṭovākyañcedamuvāca ha || 29 ||

Shloka 30

యుధ్యస్వయదిశూరోఽసిరావణాత్మజదుర్మతే ।
వాయుపుత్రంసమాసాద్య న జీవన్ ప్రతియాస్యసి ॥ 30 ॥

yudhyasvayadiśūro'sirāvaṇātmajadurmate |
vāyuputraṃsamāsādya na jīvan pratiyāsyasi || 30 ||

Shloka 31

బాహుభ్యాంసమ్ప్రతియుధ్యస్వయదిమేద్వన్ద్వమాహవే ।
వేగంసహస్వదుర్బుద్ధేతతస్త్వంరక్షసాంవరః ॥ 31 ॥

bāhubhyāṃsampratiyudhyasvayadimedvandvamāhave |
vegaṃsahasvadurbuddhetatastvaṃrakṣasāṃvaraḥ || 31 ||

Shloka 32

హనూమన్తఞ్జిఘాంసన్తంసముద్యతశరాసనమ్ ।
రావణాత్మజమాచష్టే లక్ష్మణాయ విభీషణః ॥ 32 ॥

hanūmantañjighāṃsantaṃsamudyataśarāsanam |
rāvaṇātmajamācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ || 32 ||

Shloka 33

యస్సవాసవనిర్జేతారావణస్యాత్మసమ్భవః ।
స ఏషరథమాస్థాయహనూమన్తఞ్జిఘాంసతి ॥ 33 ॥

yassavāsavanirjetārāvaṇasyātmasambhavaḥ |
sa eṣarathamāsthāyahanūmantañjighāṃsati || 33 ||

Shloka 34

తమప్రతిమసంస్థానైశ్శరైశ్శత్రునివారణైః ।
జీవితాన్తకరైర్ఘోరైఃసౌమిత్రేరావణిఞ్జహి ॥ 34 ॥

tamapratimasaṃsthānaiśśaraiśśatrunivāraṇaiḥ |
jīvitāntakarairghoraiḥsaumitrerāvaṇiñjahi || 34 ||

Shloka 35

ఇత్యేవముక్తస్తుతదామహాత్మావిభీషణేనారివిభీషణేన ।
దదర్శతమ్పర్వతసన్నికాశంరథస్థితమ్భీమబలన్దురాసదమ్ ॥ 35 ॥

ityevamuktastutadāmahātmāvibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena |
dadarśatamparvatasannikāśaṃrathasthitambhīmabalandurāsadam || 35 ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాణ్డే షడశీతితమస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकाण्डम् ।

अथ षडशीतितमस्सर्गः ।

अथतस्यामवस्थायांलक्ष्मणंरावणानुजः ।

परेषामहितंवाक्यमर्थसाधकमब्रवीत् ॥ 1 ॥

यदेतद्राक्षसानीकम्मेघश्यामंविलोक्यते ।

एतदायोध्यतांशीघ्रङ्कपिभिपादपायुधैः ॥ 2 ॥

अस्यानीकस्यमहतोभेदनेयतलक्ष्मण ।

राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्रभिन्नेदृश्योभविष्यति ॥ 3 ॥

सत्वमिन्द्राशनिप्रख्यैःशरैरवकिरन्परान् ।

अभिद्रवाशुयावद्वैनैतत्कर्मसमाप्यते ॥ 4 ॥

ज हिवीरदुरात्मानम्मायापरमधार्मिकम् ।

रावणिङ्क्रूरकर्माणंसर्वलोकभयावहम् ॥ 5 ॥

विभीषणवच्श्रुत्वालक्ष्मणश्शुभलक्षणः ।

ववर्षशरवर्षाणिराक्षसेन्द्रसुतम्प्रति ॥ 6 ॥

ऋक्षाःशाखामृगाश्चैवद्रुमद्रिनखयोधिनः ।

अभ्यधावन्तसहितास्तदनीकमवस्थितम् ॥ 7 ॥

राक्षसाश्चशितैर्भाणैरसिभिश्शक्तितोमरैः ।

उद्यदैससं वर्तन्तसमरेकपिसैन्यजिघांसवः ॥ 8 ॥

स सम्प्रहारस्तुमुलःसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।

शब्देनमहतालङ्कान्नादयन्वैसमन्ततः ॥ 9 ॥

शस्त्रश्चविविधाकारैश्शितैर्बाणैश्चपादपैः ।

उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्चघोरैराकाशमावृतम् ॥ 10 ॥

तेराक्षसावानरेषुविकृताननबाहवः ।

निवेशयन्तःशस्त्राणिचक्रुस्तेसुमहद्भयम् ॥ 11 ॥

तथैवसकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्चवानराः ।

अभिजघ्नुजघ्नुश्चसमरेराक्षसर्षभान् ॥ 12 ॥

ऋक्षवानरमुख्यैश्चमहाकायैर्महाबलैः ।

रक्षसांयुध्यमानानाम्महद्भयमजायत ॥ 13 ॥

स्वमनीकंविषण्णन्तुश्रुत्वाशत्रुभिरर्दितम् ।

उदतिष्ठतदुर्दर्षः स कर्मण्यननुष्ठिते ॥ 14 ॥

वृक्षान्धकारान्निर्गम्यजातक्रोधः स रावणिः ।

आरुरोहरथंसज्जम्पूर्वयुक्तंसुसंयतम् ॥ 15 ॥

स भीमकार्मुकधरःकालमेघसमप्रभः ।

रक्तास्यनयनोकृद्धोमभौमृत्युरिवान्तकः ॥ 16 ॥

दृष्टवैवतुरथस्थन्तम्पर्यवर्तततद्बलम् ।

रक्षसाम्भीमवेगानांलक्ष्मणेनयुयुत्सताम् ॥ 17 ॥

तस्मिन् कालेतुहनूमानुद्यम्यसुदुरासदम् ।

धरणीधरसङ्काशोमहावृक्षमरिन्दमः ॥ 18 ॥

स राक्षसानान्तत्सैन्यङ्कालाग्निरिवनिर्दहन् ।

चकारबहुभिर्वक्षैर्निःसञ्ज्ञंयुधिवानरः ॥ 19 ॥

विध्वंसन्तन्तरसादृष्टवैवपवनात्मजम् ।

राक्षसानांसहस्राणिहनूमन्तमवाकिरन् ॥ 20 ॥

शितशूलधराश्शूलैरसिभिश्चासिपाणयः ।

शक्तिहस्ताश्चभिश्शक्तिपट्टसैः पट्टसायुधाः ॥ 21 ॥

परिघैश्चगदाभिश्चकुन्तैश्चशुभदर्शनैः ।

शतशश्चशतघ्नीभिरायसैरपिमुद्गरैः ॥ 22 ॥

घोरैःपरशुभिश्चैवभिदनिपालैश्चराक्षसाः ।

मुष्टिभिर्वज्रकल्पैश्चतलैरशनिसन्निभैः ॥ 23 ॥

अभिजघ्नुःसमासाद्यसमन्तात्पर्वतोपमम् ।

तेषामपि च सङ्ग्रुद्धश्चकारकदनम्महत् ॥ 24 ॥

स ददर्शकपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित् ।

सूदमानमसन्त्रस्तममित्रान् पवनात्मजम् ॥ 25 ॥

स सारथिमुवाचेदंयाहियत्रैषवानरः ।

क्षयमेवहिनःकुर्याद्राक्षसामुपेक्षितः ॥ 26 ॥

इत्युक्तस्सारथिस्तेनययौयत्र न मारुतिः ।

वहन् परमदुर्धर्षंस्थितमिन्द्रजितंरथे ॥ 27 ॥

सोऽभ्युपेत्यशरान्खङ्गान्पट्टसासिपरश्वधान् ।

अभ्यवर्षतदुर्धर्षःकपिमूर्थनिराक्षसः ॥ 28 ॥

तानिशस्त्राणिघोराणिप्रतिगृह्य स मारुतिः ।

रोषेणमहताविष्टोवाक्यञ्चेदमुवाच ह ॥ 29 ॥

युध्यस्वयदिशूरोऽसिरावणात्मजदुर्मते ।

वायुपुत्रंसमासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि ॥ 30 ॥

बाहुभ्यांसम्प्रतियुध्यस्वयदिमेद्वन्द्वमाहवे ।

वेगंसहस्वदुर्बुद्धेततस्त्वंरक्षसांवरः ॥ 31 ॥

हनूमन्तञ्जिघांसन्तंसमुद्यतशरासनम् ।

रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः ॥ 32 ॥

यस्सवासवनिर्जेतारावणस्यात्मसम्भवः ।

स एषरथमास्थायहनूमन्तञ्जिघांसति ॥ 33 ॥

तमप्रतिमसंस्थानैश्शरैश्शत्रुनिवारणैः ।

जीवितान्तकरैर्घोरैःसौमित्रेरावणिञ्जहि ॥ 34 ॥

इत्येवमुक्तस्तुतदामहात्माविभीषणेनारिविभीषणेन ।

ददर्शतम्पर्वतसन्निकाशंरथस्थितम्भीमबलन्दुरासदम् ॥ 35 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षडशीतितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

6.86 యుద్ధకాణ్డ - షడశీతితమ సర్గః